Một số gợi mở về định hướng phát triển du lịch Ðiện Biên theo hướng khác biệt, bền vững và có giá trị gia tăng cao

VHO - Sáng 11.5, UBND tỉnh Điện Biên tổ chức Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Điện Biên năm 2026 với chủ đề "Điện Biên - điểm đến chiến lược cho đầu tư". Trong khuôn khổ hội nghị, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm đã có bài tham luận quan trọng, gợi mở về định hướng phát triển du lịch Ðiện Biên theo hướng khác biệt, bền vững và có giá trị gia tăng cao. Văn Hóa điện tử xin trân trọng giới thiệu toàn văn tham luận của Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm.

Kính thưa đồng chí Nguyễn Văn Thắng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Ðảng, Phó Thủ tướng Chính phủ,

Kính thưa đồng chí Trần Tiến Dũng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Ðảng, Bí thư Tỉnh ủy Điện Biên,

Thưa các đồng chí Lãnh đạo các ban, bộ, ngành Trung ương và các đồng chí Lãnh đạo tỉnh Ðiện Biên,

Thưa các vị khách quốc tế, các tổ chức, hiệp hội, cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư,

Thưa toàn thể Hội nghị,

Hôm nay, trong không khí những ngày tháng Năm lịch sử, trên mảnh đất Ðiện Biên Phủ anh hùng- nơi gắn với chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”, Bộ VHTTDL rất vui mừng tham dự Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Ðiện Biên năm 2026.

Trước hết, thay mặt lãnh đạo Bộ VHTTDL, tôi xin gửi tới đồng chí Phó Thủ tướng Chính phủ, các đồng chí lãnh đạo, quý vị đại biểu, cộng đồng doanh nghiệp, các nhà đầu tư trong và ngoài nước lời chúc sức khỏe, thành công; chúc Hội nghị Xúc tiến đầu tư tỉnh Ðiện Biên năm 2026 thành công tốt đẹp.

Kính thưa các đồng chí và quý vị đại biểu,

Ðiện Biên là một vùng đất rất đặc biệt của Việt Nam. Ít nơi nào hội tụ đồng thời một chiến thắng có tầm vóc toàn cầu, một không gian văn hóa đa sắc màu của 19 dân tộc anh em, cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ của vùng Tây Bắc và vị trí chiến lược kết nối Việt Nam với Bắc Lào, Tây Nam Trung Quốc và tiểu vùng Mekong mở rộng như Ðiện Biên. Ðây không chỉ là lợi thế về tài nguyên du lịch, mà là nền tảng để hình thành những sản phẩm du lịch có chiều sâu, có bản sắc và có khả năng cạnh tranh dài hạn.

Qua theo dõi quá trình triển khai các Nghị quyết số 03-NQ/TU ngày 7.5.2021 của Tỉnh ủy Điện Biên về phát triển du lịch đến năm 2025, định hướng đến năm 2030 và Nghị quyết số 12-NQ/TU ngày 31.12.2025 về phát triển du lịch tỉnh Điện Biên giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035;

Bộ VHTTDL đánh giá cao việc tỉnh đã ban hành riêng Nghị quyết chuyên đề về du lịch từ khá sớm và xuyên suốt, liên tục trong cả hai nhiệm kỳ. Ðiều này cho thấy tỉnh đã nhận thức rất rõ vai trò của du lịch không chỉ là một ngành dịch vụ đơn thuần, mà là ngành kinh tế tổng hợp, có tính liên ngành, liên vùng cao và có khả năng tạo động lực lan tỏa cho phát triển kinh tế - xã hội.

Ðặc biệt, cách tiếp cận của tỉnh trong Nghị quyết cho thấy tư duy phát triển du lịch đã có sự chuyển biến rõ nét: từ khai thác đơn lẻ sang phát triển đồng bộ; từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng; từ khai thác tài nguyên sang xây dựng sản phẩm và trải nghiệm; từ tư duy “điểm du lịch” sang từng bước hình thành “hệ sinh thái du lịch”. Ðây là hướng đi rất đúng, rất thời đại.

Trong những năm qua, Ðiện Biên cũng đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Năm 2025, tỉnh đón khoảng 1,45 triệu lượt khách du lịch, doanh thu đạt khoảng 2.400 tỉ đồng; thời gian lưu trú bình quân đạt khoảng 03 ngày.

Ðặc biệt, Lễ Kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ và Năm Du lịch quốc gia - Ðiện Biên 2024 với chủ đề “Vinh quang Ðiện Biên Phủ - Trải nghiệm bất tận”, cùng các sự kiện, lễ hội tiêu biểu hàng năm, đã trở thành thương hiệu của tỉnh Điện Biên như: Lễ hội hoa ban, Lễ hội hoa anh đào, Lễ hội đua thuyền đuôi én,… đã tạo hiệu ứng lan tỏa rất tích cực. Việc tổ chức nhiều sự kiện, hoạt động văn hóa, thể thao và du lịch quy mô quốc gia và quốc tế không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh Ðiện Biên mà còn cho thấy tỉnh đã bắt đầu tiếp cận du lịch theo tư duy “hệ sinh thái sự kiện và trải nghiệm”, thay vì chỉ khai thác các điểm tham quan đơn lẻ. 

Tuy nhiên, điều quan trọng hơn cả là Ðiện Biên đang đứng trước cơ hội để chuyển mình từ một “địa danh lịch sử nổi tiếng” trở thành một “trung tâm du lịch ký ức, trải nghiệm lịch sử và văn hóa sống” của Việt Nam và khu vực. Ðây là một hướng đi rất đáng để tỉnh quan tâm thực hiện để thay đổi về chất của kinh tế du lịch. Du lịch hiện đại ngày nay không còn dừng ở “tham quan”. Du khách không chỉ muốn nhìn thấy di tích, mà muốn được sống trong không gian lịch sử, được chạm vào ký ức, được trải nghiệm văn hóa bản địa bằng cảm xúc thật. Theo khuyến nghị của Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism), những điểm đến thành công trong giai đoạn mới thường có ba đặc điểm: có bản sắc rất rõ; có trải nghiệm khó thay thế và phát triển theo mô hình hệ sinh thái thay vì các dự án đơn lẻ.

Nhiều điểm đến nổi tiếng trên thế giới đã thành công theo hướng này. Normandy của Pháp không chỉ bán “bãi biển đổ bộ”. Hiroshima của Nhật Bản không chỉ là “địa điểm lịch sử”. Trân Châu Cảng của Hoa Kỳ không chỉ là “di tích chiến tranh”. Họ đã chuyển ký ức lịch sử thành trải nghiệm giáo dục, trải nghiệm văn hóa và trải nghiệm cảm xúc có giá trị toàn cầu.

Ðiện Biên hoàn toàn có thể đi theo hướng đó. Theo Bộ VHTTDL, Ðiện Biên không nên giới hạn phát triển theo tư duy “xây thêm vài khu du lịch”, mà cần phát triển mạnh hơn theo tư duy xây dựng “một hệ sinh thái trải nghiệm Ðiện Biên”. Trong hệ sinh thái đó lịch sử là lõi giá trị, văn hóa là linh hồn, thiên nhiên là không gian trải nghiệm còn đô thị, nghỉ dưỡng, thể thao, công nghệ số, kinh tế đêm và cộng đồng địa phương là các lớp dịch vụ tạo giá trị gia tăng.

Một du khách đến Ðiện Biên cần có lý do để ở lại lâu hơn, trải nghiệm nhiều hơn và chi tiêu nhiều hơn. Buổi sáng có thể đi cáp treo ngắm toàn cảnh Mường Phăng và lòng chảo Ðiện Biên; buổi chiều trải nghiệm hành trình lịch sử Ðiện Biên Phủ; buổi tối xem đại thực cảnh kết hợp công nghệ ánh sáng, mapping và nghệ thuật dân gian Tây Bắc; ngày hôm sau tiếp tục nghỉ dưỡng, chơi golf, trekking, trải nghiệm văn hóa cộng đồng, thưởng thức cà phê Arabica, chăm sóc sức khoẻ bằng dược liệu Ðông Y, du lịch chữa lành và các hoạt động thể thao vùng núi. Khi đó, Ðiện Biên sẽ không còn là nơi “đến một lần cho biết”, mà trở thành điểm đến có khả năng giữ chân du khách và tạo ra chuỗi tiêu dùng du lịch nhiều tầng giá trị.

Ðiều đáng mừng là hiện nay Ðiện Biên đã bắt đầu có những dự án có khả năng đóng vai trò “hạt nhân kích hoạt hệ sinh thái”. Dự án Tổ hợp cáp treo kết hợp du lịch văn hóa lịch sử Ðiện Biên Phủ của Sun Group không chỉ tạo thêm một sản phẩm du lịch mới, mà có tiềm năng trở thành biểu tượng du lịch mới của Ðiện Biên; giúp kết nối các điểm di tích, mở rộng không gian trải nghiệm và đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng bằng công nghệ và trải nghiệm trực quan hiện đại.

Trong khi đó, Dự án Khu đô thị mới, du lịch nghỉ dưỡng và dịch vụ thể thao phía Tây Bắc phường Ðiện Biên Phủ của Vingroup với mô hình “thành phố trong lòng thành phố”, tích hợp nghỉ dưỡng, thể thao, thương mại, dịch vụ và sân golf quy mô lớn, có thể mở ra một cực tăng trưởng du lịch - dịch vụ mới của toàn vùng Tây Bắc.

Ðiều quan trọng nhất là các dự án này nếu được kết nối tốt sẽ không chỉ tạo ra các công trình riêng lẻ mà có thể tạo ra “hiệu ứng cộng hưởng hệ sinh thái”. Theo kinh nghiệm quốc tế, những điểm đến phát triển mạnh thường không hình thành từ một công trình đơn lẻ, mà từ sự cộng hưởng giữa hạ tầng chiến lược; nhà đầu tư dẫn dắt, hệ sinh thái dịch vụ, cộng đồng địa phương và thương hiệu điểm đến.

Bộ VHTTDL cho rằng, điều Ðiện Biên cần đặc biệt quan tâm trong giai đoạn tới là chuyển mạnh từ tư duy “xây dựng điểm đến” sang tư duy “vận hành hệ sinh thái điểm đến”. Ðây là hai cấp độ hoàn toàn khác nhau. Một điểm đến có thể được xây dựng bằng vốn đầu tư. Nhưng một hệ sinh thái du lịch hấp dẫn phải được nuôi dưỡng bằng trải nghiệm, kết nối, dữ liệu, truyền thông, cộng đồng và năng lực vận hành dài hạn.

Qua các báo cáo của tỉnh, Bộ VHTTDL đánh giá cao việc Ðiện Biên đã sớm quan tâm tới chuyển đổi số du lịch, bảo tàng số, số hóa di tích, trải nghiệm thực tế ảo, quảng bá trên nền tảng số và phát triển du lịch thông minh. Ðây là hướng đi rất đúng. Trong tương lai, du lịch không chỉ cạnh tranh bằng cảnh đẹp, mà còn cạnh tranh bằng khả năng kể chuyện, khả năng tạo trải nghiệm, khả năng lan truyền trên không gian số và khả năng cá nhân hóa trải nghiệm du khách.

Theo Bộ VHTTDL, trong thời gian tới, Ðiện Biên nên tập trung thêm một số định hướng lớn:

Thứ nhất, cần hình thành một “câu chuyện thương hiệu” đủ mạnh cho du lịch Ðiện Biên. Ðiện Biên không thiếu tài nguyên, nhưng cần một câu chuyện thống nhất để kết nối tất cả lịch sử, Hoa Ban, bản sắc dân tộc, tinh thần Ðiện Biên Phủ, văn hóa vùng biên và khát vọng phát triển mới. Một điểm đến mạnh luôn là một điểm đến có câu chuyện rõ ràng.

Thứ hai, cần phát triển mạnh kinh tế đêm và các sản phẩm có khả năng giữ chân khách. Hiện nay, phần chi tiêu lớn nhất của du lịch toàn cầu thường nằm ở giải trí, trình diễn, trải nghiệm, mua sắm, ẩm thực và hoạt động ban đêm. Ðiện Biên rất phù hợp để phát triển một chương trình đại thực cảnh lịch sử quy mô lớn, kết hợp công nghệ hiện đại với nghệ thuật dân gian Tây Bắc để kể câu chuyện Ðiện Biên Phủ bằng trải nghiệm cảm xúc. Nếu làm tốt, đây có thể trở thành sản phẩm biểu tượng quốc gia.

Thứ ba, cần tiếp tục phát triển du lịch cộng đồng nhưng theo hướng chuyên nghiệp hơn và có chiều sâu hơn. Ðiều du khách quốc tế tìm kiếm hiện nay không phải là “xem văn hóa”, mà là “sống cùng văn hóa”. Do đó, cộng đồng địa phương cần thực sự trở thành chủ thể của du lịch; người dân phải được hưởng lợi; nghề truyền thống phải được duy trì; không gian sống phải được bảo tồn. Ðây cũng là xu hướng “living culture tourism” mà nhiều tổ chức quốc tế đang khuyến nghị.

Thứ tư, cần chú trọng hơn tới kết nối quốc tế. Ðiện Biên có vị trí rất đặc biệt để phát triển các sản phẩm du lịch xuyên biên giới, du lịch đường bộ quốc tế, du lịch xe tự lái, kết nối Thái Lan - Lào - Ðiện Biên và khu vực Tây Bắc Việt Nam. Ðặc biệt, khi tuyến cao tốc Sơn La - Ðiện Biên – Tây Trang được hình thành trong tương lai, không gian phát triển du lịch, logistics, thương mại và dịch vụ của Ðiện Biên sẽ được mở rộng rất mạnh.

Khi đó, Ðiện Biên không chỉ là điểm đến du lịch của vùng Tây Bắc, mà có thể trở thành cửa ngõ giao thương và kết nối du lịch quốc tế của cả khu vực.

Tuy nhiên, phát triển du lịch văn hóa - lịch sử luôn đòi hỏi sự cân bằng rất tinh tế giữa bảo tồn và khai thác. Lịch sử Ðiện Biên không phải là “phông nền giải trí”, còn văn hóa dân tộc cũng không phải là thứ để thương mại hóa đơn giản. Vì vậy, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề nghị tỉnh Ðiện Biên và cộng đồng doanh nghiệp đặc biệt quan tâm bảo đảm tính xác thực lịch sử, giữ gìn bản sắc văn hóa nguyên gốc, phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng địa phương và phát triển du lịch theo hướng xanh, bền vững và có trách nhiệm.

Về phía Bộ VHTTDL, chúng tôi cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng tỉnh Ðiện Biên trong hoàn thiện cơ chế, chính sách, quảng bá xúc tiến, chuyển đổi số du lịch, phát triển sản phẩm, đào tạo nguồn nhân lực, liên kết vùng và kết nối các nhà đầu tư chiến lược.

Hội nghị xúc tiến đầu tư hôm nay không chỉ dừng lại ở việc trao các quyết định đầu tư hay khởi công các dự án lớn. Quan trọng hơn, đây có thể là dấu mốc mở ra một giai đoạn phát triển mới của Ðiện Biên phát triển dựa trên bản sắc, phát triển bằng trải nghiệm, phát triển theo hệ sinh thái và phát triển bằng chính những giá trị khác biệt mà không nơi nào có được.

Bộ VHTTDL mong muốn không chỉ các tập đoàn lớn, mà cộng đồng doanh nghiệp địa phương, các hộ kinh doanh, nghệ nhân, người dân và thế hệ trẻ Ðiện Biên cùng tham gia vào hành trình này. Bởi một điểm đến hấp dẫn không được tạo nên chỉ bởi vài công trình lớn, mà được tạo nên bởi cả một cộng đồng cùng gìn giữ lịch sử, cùng bảo tồn văn hóa, cùng làm du lịch văn minh, thân thiện và chuyên nghiệp.

Với “Tinh thần Ðiện Biên Phủ” trong thời bình, với khát vọng phát triển mới, với sự đồng hành của Chính phủ, các bộ, ngành, cộng đồng doanh nghiệp và nhân dân địa phương, Ðiện Biên sẽ thành công trong xây dựng một mô hình phát triển du lịch rất riêng, rất khác biệt và rất đáng tự hào của Việt Nam trong giai đoạn mới.