“Lưu trăng phố cổ 2026” lần đầu có đèn Trung thu hình Tháp Bút, Đài Nghiên

VHO - Từ ngày 28.8 đến hết ngày 30.9, tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật, số 22 Hàng Buồm, Hoàn Kiếm, Hà Nội diễn ra chuỗi hoạt động văn hóa Tết Trung thu truyền thống năm 2026 với chủ đề “Lưu trăng phố cổ 2026 – Hành trình kết nối di sản, lan tỏa giá trị văn hóa Việt”.

Chương trình do UBND phường Hoàn Kiếm giao Ban Quản lý Hồ Hoàn Kiếm và Phố cổ Hà Nội chủ trì, phối hợp với Câu lạc bộ Đình làng Việt cùng các nhà nghiên cứu văn hóa, nghệ nhân, họa sĩ, nhà thiết kế, nghệ sĩ và các tổ chức, cá nhân thực hiện.

Chuỗi hoạt động được tổ chức nhằm tái hiện không gian Tết Trung thu truyền thống của người Hà Nội, đồng thời hướng tới xây dựng mô hình bảo tồn, phát huy di sản dựa vào cộng đồng, trong đó thế hệ trẻ giữ vai trò trung tâm.

Thông qua nghiên cứu, phục dựng, sáng tạo, trải nghiệm và thực hành di sản, chương trình kỳ vọng khơi dậy tình yêu văn hóa dân tộc, bồi đắp niềm tự hào về Thăng Long - Hà Nội, đồng thời tạo ra những sản phẩm văn hóa mới trên nền tảng truyền thống, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa và quảng bá hình ảnh Thủ đô.

Điểm đáng chú ý của “Lưu trăng phố cổ 2026” là kết nối hệ thống di tích, công trình và không gian văn hóa trong khu phố cổ thành một hành trình khám phá Trung thu truyền thống. Mỗi điểm đến được xây dựng như một câu chuyện, mỗi không gian là một lớp ký ức văn hóa, qua đó đưa công chúng trở về với cội nguồn Tết Trung thu trong sự tiếp nối của đời sống đương đại.

Một trong những hoạt động trọng tâm là triển lãm “Lưu trăng”, khai mạc lúc 16h30 ngày 11.9 tại Trung tâm Văn hóa Nghệ thuật, số 22 Hàng Buồm. Triển lãm giới thiệu các hiện vật, mô hình đồ chơi Trung thu truyền thống được nghiên cứu, phục dựng và sáng tạo bởi những người trẻ yêu văn hóa Việt đến từ các thương hiệu Thong Dong, Của Nả và The An Nam, với sự đồng hành của các nghệ nhân, nhà nghiên cứu.

Từ những mẫu đồ chơi từng gắn với tuổi thơ của nhiều thế hệ người Hà Nội như đèn ông sao, đèn cá chép, đèn cua, đèn tôm, đèn bọ ngựa, đèn kéo quân, đèn nhật nguyệt, đầu sư tử truyền thống, tiến sĩ giấy, ngựa giấy, mâm ngũ quả, con giống và các sản phẩm thủ công bằng giấy..., những người trẻ đã nghiên cứu tư liệu, kỹ thuật chế tác và ngôn ngữ tạo hình truyền thống để phục dựng.

Trên nền tảng đó, họ tiếp tục phát triển những sản phẩm mới phù hợp với đời sống hôm nay nhưng vẫn giữ tinh thần, chất liệu và giá trị thẩm mỹ của đồ chơi dân gian Việt Nam.

Triển lãm còn tạo không gian để công chúng gặp gỡ nghệ nhân, thợ thủ công và những người thực hành di sản. Khách tham quan có thể trực tiếp trải nghiệm làm đèn Trung thu, vẽ mặt nạ giấy bồi, làm đồ chơi dân gian. Cùng với đó là các buổi tọa đàm, giao lưu với nhà nghiên cứu văn hóa, nghệ nhân, họa sĩ, nhà thiết kế về lịch sử Tết Trung thu, giá trị của đồ chơi truyền thống, nghệ thuật tạo hình dân gian và vai trò của di sản trong đời sống đương đại.

Trong đó, tọa đàm “Chuyện Trăng - Chuyện Nghề” diễn ra lúc 14h ngày 18.9 là dịp để các nghệ nhân trẻ, những người thực hiện triển lãm và các nhà nghiên cứu chia sẻ với công chúng câu chuyện Trung thu xưa và nay, cũng như hành trình khởi nghiệp sáng tạo dựa trên nền tảng văn hóa, nghệ thuật thủ công truyền thống.

Ngày 13.9, tại triển lãm còn diễn ra workshop của các họa sĩ và nghệ nhân - tác giả triển lãm. Từ tre, nứa, giấy dó, giấy điệp, vải lụa, các nghệ sĩ sẽ trực tiếp sáng tạo tác phẩm và giới thiệu kỹ thuật chế tác đồ chơi truyền thống.

Công chúng có cơ hội quan sát, thực hành các công đoạn tạo khung, đan tre, bồi giấy để làm đèn ngôi sao, đèn con cá, đèn con cua; tìm hiểu kỹ thuật sử dụng mây, lạt tre, giấy bồi để hoàn thiện mâm ngũ quả và các đồ chơi bằng giấy, thiếc, chỉ.

Cũng trong ngày 13.9, chương trình tổ chức giao lưu giữa các tác giả trẻ của triển lãm với Hội Những người bạn di sản Việt Nam (FVH), gồm những người yêu di sản Việt Nam đang sinh sống, làm việc tại Hà Nội. Các vị khách quốc tế sẽ tham quan không gian “Lưu trăng”, trải nghiệm làm đồ chơi Trung thu và tìm hiểu những đặc trưng văn hóa truyền thống của Việt Nam nói chung, Hà Nội nói riêng. Qua đó, chương trình đặt kỳ vọng vào vai trò “đại sứ văn hóa” của người trẻ trong việc đưa di sản truyền thống đến gần hơn với bạn bè quốc tế.

Điểm nhấn của “Lưu trăng phố cổ 2026” là lễ rước “Đêm trăng phố cổ”, diễn ra lúc 19h ngày 25.9, đúng Rằm tháng Tám, tại không gian đi bộ khu vực hồ Hoàn Kiếm, khai mạc tại số 2 Lê Thái Tổ. Lễ rước dự kiến có khoảng 1.000 người tham gia với 15 khối diễu hành nghệ thuật mang đậm bản sắc văn hóa Thăng Long - Hà Nội.

Các đoàn múa rồng, múa sư tử, xe Nguyệt Cung, đèn lồng cổ truyền, cá chép, ngựa giấy, tiến sĩ giấy, mâm ngũ quả, cờ hội, nghi trượng truyền thống cùng hàng trăm thanh thiếu niên cầm đèn Trung thu sẽ tạo nên không gian lễ hội đường phố đặc sắc giữa trung tâm Thủ đô.

Phần lớn mô hình, đạo cụ và đồ chơi trong lễ rước được các thương hiệu Thong Dong, Của Nả The An Nam và những người đồng hành chế tác thủ công trên cơ sở nghiên cứu các mẫu cổ của Hà Nội và đồng bằng Bắc Bộ. Vì vậy, lễ rước không chỉ là hoạt động vui Tết Trung thu mà còn là dịp trình diễn nghệ thuật thủ công truyền thống trong không gian đô thị hiện đại.

Đáng chú ý, tại lễ rước năm nay, Câu lạc bộ Đình làng Việt giới thiệu hai mô hình đèn lồng đặc biệt lấy cảm hứng từ Tháp Bút và Đài Nghiên trước cổng đền Ngọc Sơn. Đây được xem là cách đưa một phần không gian văn hóa Hồ Gươm vào đời sống Trung thu đương đại. Hai biểu tượng gắn với truyền thống trọng chữ, trọng học, tôn vinh tri thức của người Việt được chuyển hóa thành đèn lồng, qua đó tạo sự kết nối giữa di sản, tri thức và tuổi thơ.

Hai mô hình được chế tác thủ công từ gỗ, tre, giấy dó bồi, có hệ thống chiếu sáng bên trong. Việc để thanh thiếu niên trực tiếp khiêng rước cũng nhằm tạo sự tham gia chủ động của thế hệ trẻ vào hoạt động bảo tồn và phát huy di sản. Khi Tháp Bút và Đài Nghiên được “thắp sáng”, chuyển động cùng đoàn rước quanh Hồ Gươm, những biểu tượng vốn đứng yên trong không gian di tích trở thành một phần của đời sống văn hóa đương đại.

Bên cạnh đó, các hoạt cảnh Chị Hằng, Chú Cuội, Ông Địa, Nguyệt Cung, các màn diễn xướng dân gian, đồng dao, múa lân - sư tử sẽ góp phần tái hiện không khí Trung thu xưa, đồng thời tạo nên một lễ hội cộng đồng để người dân và du khách cùng tham gia, trải nghiệm và gìn giữ di sản.