Lễ hội Cầu ngư - tín ngưỡng biển của ngư dân Nha Trang

VHO - Diễn ra vào tháng Hai âm lịch, Lễ hội Cầu ngư đình Trường Đông (phường Nam Nha Trang, tỉnh Khánh Hòa) là dịp ngư dân tri ân cá Ông - vị phúc thần Nam Hải, cầu mưa thuận gió hòa, ra khơi thuận lợi, tôm cá đầy khoang.

Năm nay, Lễ hội Cầu ngư đình Trường Đông diễn ra từ ngày 29.3 đến ngày 2.4.2026 (tức 11.2 đến 15.2 âm lịch). Theo ghi nhận của phóng viên Báo Văn Hóa, những ngày này, Ban Quản lý di tích cùng đông đảo người dân Vĩnh Trường đã rộn ràng hội tụ về đình Trường Đông để chuẩn bị cho kỳ lễ trọng.

Trong không khí tất bật mỗi người một việc, các bậc cao niên cung kính lau dọn ban thờ, rà soát văn tế và lễ phục; trong khi đó, lớp thanh niên trai tráng hăng hái dựng rạp, treo cờ hội và miệt mài tập luyện những điệu hò Bá Trạo khỏe khoắn.

Phía sau hậu cần, các bà, các chị cũng khéo léo chuẩn bị mâm cỗ dâng thần linh với đủ đầy hoa trái, bánh trái truyền thống. Dưới bến cảng, đoàn tàu đánh cá được sơn sửa rực rỡ, sẵn sàng cho nghi thức rước Ông Nam Hải vươn khơi.

Sự chuẩn bị công phu ấy không chỉ thể hiện lòng biết ơn sâu sắc đối với biển cả mà còn là sợi dây tâm linh thắt chặt tình đoàn kết của cộng đồng ngư dân phố biển. 

Theo Ban Tổ chức, lễ hội lần này diễn ra với chuỗi hoạt động đậm chất văn hóa dân gian vùng biển Nam Trung Bộ, mở đầu bằng nghi thức quan trọng nhất là Lễ Nghinh Ông vào ngày 29.3. Đoàn rước gồm các bậc bô lão cùng đội cờ ngũ sắc, lân, kèn, trống và đội hò Bá Trạo đồng loạt lên ghe ra khu vực biển Mũi Phủ Ông, thành kính mời hồn cá Ông về đình.

Trong không gian linh thiêng ấy, âm hưởng mạnh mẽ của những điệu hò Bá Trạo hòa cùng các vở diễn hát bội tại đình Trường Đông không chỉ phục vụ nhu cầu giải trí mà còn là cách người dân địa phương gìn giữ, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quý báu của cha ông.

Song song với các nghi thức tại đình, ngư dân tại đảo Trí Nguyên cũng tổ chức cúng Mật Niệm và Lễ Khai đầm - Cầu ngư nhằm tri ân các bậc tiền hiền, đồng thời cầu nguyện cho quốc thái dân an và một mùa nuôi trồng, đánh bắt thủy sản bội thu.

Ông Trần Đức Hà, Giám đốc Trung tâm Di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa cho biết: Đình Trường Đông, còn gọi là đình Vĩnh Trường, không chỉ đơn thuần là nơi sinh hoạt tâm linh mà còn là một di tích lịch sử giá trị với bề dày hơn 200 năm, được tạo lập bởi những cư dân từ Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định di cư vào vùng cửa biển Bình Tân từ hơn hai thế kỷ trước.

Ngôi đình tọa lạc trên diện tích hơn 1.100 m2 với thế "tọa sơn hướng thủy" đầy vững chãi khi mặt hướng ra cửa biển Cù Huân và lưng tựa vào núi Chụt, tạo nên một không gian kiến trúc phong thủy hài hòa.

Đặc biệt, nơi đây hiện vẫn còn bảo lưu 7 đạo sắc phong quý giá từ thời vua Tự Đức đến vua Khải Định, là những bảo vật minh chứng cho lịch sử lâu đời cũng như sự công nhận của các triều đại phong kiến đối với các vị thần được thờ phụng tại đình như Thành hoàng Bản cảnh và Thần Nam Hải.

Trải qua nhiều lần trùng tu (lớn nhất là vào các năm 1918, 1959 và 2009), đình Trường Đông vẫn giữ được hồn cốt kiến trúc xưa với cổng Nghi môn tứ trụ lợp ngói âm dương, các họa tiết "Lưỡng long chầu nguyệt" và những câu đối chữ Hán tinh xảo.

Ông Nguyễn Văn Minh, Chủ tịch UBND phường Nam Nha Trang khẳng định, Lễ hội Cầu ngư không chỉ là niềm tin tôn giáo mà còn là sợi dây gắn kết cộng đồng, khẳng định khát vọng chinh phục biển cả và bảo vệ chủ quyền biển đảo quê hương của ngư dân Nha Trang.