Kiến nghị điều chỉnh hướng tuyến đường sắt để bảo vệ di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai

VHO - Nhằm bảo vệ nguyên vẹn di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai, UBND tỉnh Khánh Hòa vừa tổ chức họp khẩn, chỉ đạo các đơn vị liên quan rà soát ngay thực địa để kiến nghị với Bộ, ngành Trung ương tính toán lại hướng tuyến dự án hạ tầng giao thông qua địa bàn.

Theo Sở Xây dựng tỉnh Khánh Hòa, qua rà soát báo cáo nghiên cứu tiền khả thi của dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam, phân đoạn qua khu vực cho thấy tuyến đường ray dự kiến sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến một số nhà thờ, nghĩa trang lớn. Đáng chú ý, hướng tuyến này đang có nguy cơ xâm phạm trực tiếp vào khu vực bảo vệ của di tích quốc gia đặc biệt tháp Hòa Lai.

Nằm ngay trục Quốc lộ 1 trên khuôn viên rộng gần 5.000 m², tháp cổ Hòa Lai là cụm di tích gồm ba tháp xây liền kề từ thế kỷ VIII-IX. Giới nghiên cứu đánh giá công trình mang dáng vẻ khỏe khoắn, thanh thoát, là minh chứng cho kỹ thuật kiến trúc độc đáo của người Chăm xưa. Hệ thống tháp được xây dựng qua các thời kỳ khác nhau: Tháp Nam (đầu đến giữa thế kỷ VIII) mang phong cách chuyển tiếp; tháp giữa (cuối thế kỷ VIII) xây dưới triều vua Satyavarman; và tháp Bắc (đầu thế kỷ IX) được hoàn thành muộn nhất.

Qua các đợt khai quật năm 2005, 2012 - 2013 và 2016, các nhà khoa học đã phát hiện 405 hiện vật cùng bia ký cổ, khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa to lớn của cụm tháp này. Tháp Hòa Lai đã được Thủ tướng Chính phủ xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt tại Quyết định số 2499/QĐ- TTg ngày 22.12.2016. Theo Luật Di sản văn hóa, toàn bộ diện tích khu di tích này là bất khả xâm phạm.

Phát triển kinh tế không đánh đổi di sản, UBND tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức cuộc họp khẩn nhằm thống nhất phương án kiến nghị cấp có thẩm quyền điều chỉnh hướng tuyến dự án. Tại cuộc họp ngày 25.5, ông Nguyễn Long Biên, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Khánh Hòa nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển hạ tầng giao thông nhưng phải song hành với bảo tồn di sản.

Ông Biên đã chỉ đạo Sở Xây dựng chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan lập tức tiến hành khảo sát thực địa tại khu vực tháp Hòa Lai và các công trình bị ảnh hưởng. Hoàn thiện văn bản tham mưu UBND tỉnh Khánh Hòa kiến nghị các Bộ, ngành Trung ương (Bộ Xây dựng, Bộ VHTTDL) có giải pháp kỹ thuật, tính toán lại hướng tuyến tối ưu. Bà Thái Thị Lệ Hằng, Giám đốc Sở VHTTDL cho biết, đơn vị đang khẩn trương phối hợp xây dựng báo cáo chi tiết để UBND tỉnh trình Bộ VHTTDL xem xét, cho ý kiến giải quyết theo đúng quy định pháp luật.

Trao đổi với phóng viên Văn Hóa về giá trị lịch sử, văn hóa tháp Hòa Lai, nhà nghiên cứu văn hóa Chăm Inrasara đánh giá, cụm tháp Hòa Lai được xây dựng từ thế kỷ VIII, sở hữu nét kiến trúc vô cùng độc đáo kết hợp giữa phong cách Chăm và Khmer. Khác với phần lớn các cụm tháp Chăm thường tọa lạc trên đồi, ba ngôi tháp riêng biệt của Hòa Lai lại đứng độc lập ngay giữa một cánh đồng rộng lớn, một vị trí xây dựng được đánh giá là vô cùng đặc biệt và hiếm thấy.

Trước thông tin dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam quy hoạch đi qua khu vực này và nguy cơ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến công tác bảo tồn, nhà nghiên cứu văn hóa Chăm Inrasara cho rằng: Các Bộ, ngành Trung ương và Chính phủ cần xem xét, cân nhắc một cách thấu đáo. Mục tiêu là tìm ra giải pháp tối ưu, vừa đảm bảo hạ tầng giao thông để phát triển kinh tế - xã hội, vừa gìn giữ vẹn nguyên di sản quý báu ngàn năm tuổi này.

Cũng liên quan đến vấn đề trên, nghệ nhân, nhà nghiên cứu văn hóa Chăm Vạn Quang Phú Đoan nhận định, di sản văn hóa là báu vật vô giá được trao truyền qua nhiều thế hệ, mang đậm bản sắc dân tộc. Việc tháp Hòa Lai được xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt đã khẳng định vị thế tối quan trọng của công trình này đối với cộng đồng người Chăm nói riêng và nền văn hóa Việt Nam nói chung.

Ông Đoan nhấn mạnh, xây dựng đường sắt cao tốc là bước đi tất yếu để phát triển kinh tế - xã hội, nhưng không thể đánh đổi bằng sự an nguy của một ngôi tháp cổ. Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương cần có giải pháp quy hoạch thấu đáo để hài hòa và tối ưu hóa cả hai mục tiêu này.

Chức sắc Kadhar Đàng Xuân Kỷ (đại diện đồng bào Chăm theo đạo Bà-la-môn thôn Phước Đồng, xã Phước Hậu, Khánh Hòa) bày tỏ sự lo ngại về việc tuyến đường sắt cao tốc chạy ngang qua khu vực tháp Hòa Lai. Theo ông, dự án này có thể gây rung chấn mạnh, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến kết cấu và có nguy cơ khiến ngôi tháp cổ bị đổ sập.

Mặt khác, việc cao tốc cắt ngang sẽ làm thu hẹp không gian di tích, gây khó khăn cho việc thực hành tâm linh cũng như khai thác và phát triển du lịch sau này. “Chúng ta có thể làm lại hàng chục con đường, nhưng một di sản vô giá cả ngàn năm nếu bị phá hủy thì không bao giờ khôi phục được”, ông Kỷ nhấn mạnh, và cho biết thêm: Kiến nghị Chính phủ và các Bộ, ngành liên quan cần tính toán, điều chỉnh lại phương án thi công cho phù hợp.