Khơi thông nguồn lực, tạo bứt phá phát triển công nghiệp văn hóa

VHO - Ngày 5.6, tại TP.HCM, Báo Văn Hoá chủ trì, phối hợp với Trường Đại học Văn hóa TP.HCM tổ chức Hội thảo khoa học “Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số”.

Uỷ viên BCH Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ VHTTDL Lâm Thị Phương Thanh gửi lẵng hoa chúc mừng Hội thảo.

Hội thảo có sự tham dự của lãnh đạo các Cục, Vụ, Viện thuộc Bộ VHTTDL, Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, lãnh đạo Sở VHTT TP. Hồ Chí Minh, Hội Nhà báo Việt Nam và nhiều chuyên gia, nhà khoa học.

PGS.TS Lâm Nhân, Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hoá TP.HCM; TS Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn Hoá chủ trì Hội thảo.

Diễn ra trong thời điểm nhiều chủ trương, chính sách lớn về phát triển văn hóa vừa được ban hành, đặc biệt là Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội, hội thảo không chỉ góp phần cụ thể hóa định hướng phát triển công nghiệp văn hóa mà còn đặt ra những trao đổi thực tiễn về việc biến tiềm năng văn hóa thành động lực tăng trưởng mới trong kỷ nguyên số.

Hội thảo là một diễn đàn khoa học hữu ích, mở ra không gian trao đổi đa chiều giữa cơ quan quản lý, giới nghiên cứu, cơ sở đào tạo và các chủ thể sáng tạo nhằm nhìn nhận toàn diện thực trạng phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam, đồng thời đề xuất những giải pháp khả thi để hiện thực hóa các mục tiêu lớn mà Nghị quyết số 80-NQ/TW đặt ra.

Phát biểu đề dẫn tại hội thảo, TS Nguyễn Anh Vũ, Tổng Biên tập Báo Văn Hóa nhấn mạnh, việc triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam đang đặt ra yêu cầu mới đối với tư duy phát triển công nghiệp văn hóa trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ.

Theo TS Nguyễn Anh Vũ, Hội thảo “Triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW – Phát triển công nghiệp văn hoá trong kỷ nguyên số” diễn ra vào thời điểm đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với những đòi hỏi ngày càng cao về chất lượng tăng trưởng, năng lực cạnh tranh quốc gia cũng như khả năng thích ứng trước những biến động nhanh chóng của thời đại số.

  

“Văn hoá không còn chỉ được nhìn nhận như một lĩnh vực mang tính bồi đắp tinh thần, mà đang ngày càng khẳng định vai trò là nền tảng phát triển, là nguồn lực nội sinh quan trọng, là sức mạnh mềm của quốc gia, là nền tảng để hình thành bản lĩnh, khát vọng và sức sáng tạo của con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới”, TS Nguyễn Anh Vũ nhấn mạnh.

Theo TS Nguyễn Anh Vũ, tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 80-NQ/TW, Nghị quyết 28/2026/QH16 của Quốc hội cùng các chương trình hành động của Chính phủ và Bộ VHTTDL đã xác lập rõ vị trí của văn hóa trong chiến lược phát triển đất nước.

Đáng chú ý, công nghiệp văn hóa được xác định là một trong những hướng đi quan trọng nhằm chuyển hóa tiềm năng văn hóa thành nguồn lực phát triển, từng bước trở thành ngành kinh tế có đóng góp thiết thực vào tăng trưởng, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và quảng bá hình ảnh Việt Nam trên trường quốc tế.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Anh Vũ cho rằng vấn đề đặt ra hiện nay không chỉ dừng lại ở việc quán triệt tinh thần nghị quyết mà cần đi sâu đánh giá thực trạng, nhận diện cơ hội, thách thức và đề xuất các giải pháp cụ thể để công nghiệp văn hóa phát triển trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số ngày càng sâu rộng.

Đề cập tới cách tiếp cận mới trong phát triển công nghiệp văn hóa, Tổng Biên tập Báo Văn Hóa cho rằng điểm mới căn bản của Nghị quyết số 80-NQ/TW nằm ở việc đặt văn hóa trong mối quan hệ chặt chẽ với kinh tế, công nghệ và thị trường.

Theo đó, công nghiệp văn hóa không thể được hiểu đơn thuần là sự gia tăng số lượng sản phẩm văn hóa mà phải được nhìn nhận như một hệ sinh thái phát triển, nơi các yếu tố sáng tạo, công nghệ, vốn, thị trường và quản trị tương tác để tạo ra giá trị mới.

“Phát triển công nghiệp văn hoá không phải là thương mại hoá giản đơn các giá trị tinh thần, càng không phải là đánh đổi bản sắc văn hoá để chạy theo thị hiếu nhất thời. Trái lại, bản chất của công nghiệp văn hoá là nâng tầm giá trị văn hoá thông qua sáng tạo và công nghệ, làm cho những giá trị truyền thống được “tái sinh” trong những hình thức mới, phù hợp với đời sống đương đại, có khả năng lan toả rộng rãi và bền vững”, TS Nguyễn Anh Vũ khẳng đính.

Từ nhận thức đó, TS Nguyễn Anh Vũ cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy “quản lý văn hóa” sang tư duy “kiến tạo phát triển công nghiệp văn hóa”, trong đó Nhà nước không chỉ dừng lại ở vai trò ban hành quy định mà còn cần chủ động tạo lập môi trường, cơ chế và điều kiện thuận lợi để các chủ thể sáng tạo phát triển.

Đồng thời, công nghiệp văn hóa cũng không thể là câu chuyện riêng của ngành Văn hóa mà cần sự tham gia liên ngành, gắn với phát triển kinh tế, du lịch, đô thị, truyền thông và chiến lược thương hiệu quốc gia.

 TS Nguyễn Anh Vũ cũng nhìn nhận Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế đáng kể như nền văn hóa giàu bản sắc, hệ thống di sản phong phú, lực lượng sáng tạo trẻ và thị trường nội địa lớn.

Song, công nghiệp văn hóa hiện vẫn phát triển chưa tương xứng với tiềm năng do những hạn chế về thể chế, hạ tầng, nguồn lực đầu tư, bản quyền và năng lực cạnh tranh. Theo TS Nguyễn Anh Vũ, đây chính là những “nút thắt” cần được phân tích sâu để tìm giải pháp tháo gỡ.

Nhấn mạnh cơ hội từ chuyển đổi số, Tổng Biên tập Báo Văn Hóa cho rằng công nghệ đang làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, sản xuất và tiêu dùng các sản phẩm văn hóa, mở ra khả năng tiếp cận thị trường không giới hạn.

Một sản phẩm văn hóa hôm nay có thể tiếp cận hàng triệu người dùng trên toàn cầu trong thời gian ngắn; một di sản nếu được số hóa hiệu quả có thể trở thành nguồn tài nguyên cho giáo dục, du lịch, điện ảnh, truyền thông và nhiều lĩnh vực khác.

Tuy nhiên, đi cùng cơ hội là những thách thức không nhỏ, từ cạnh tranh trên không gian số, nguy cơ phụ thuộc nền tảng, vấn đề bảo vệ bản quyền đến yêu cầu giữ gìn bản sắc văn hóa trong môi trường toàn cầu hóa.

Từ thách thức đó, TS Nguyễn Anh Vũ đề nghị Hội thảo cần thảo luận sâu về việc xây dựng chủ quyền văn hoá số, phát triển nền tảng số Việt Nam, nâng cao năng lực số của đội ngũ sáng tạo và bảo đảm an ninh văn hoá trên môi trường mạng.

 Trên cơ sở đó, Hội thảo đề xuất các giải pháp phát triển công nghiệp văn hoá trong thời gian tới như: hoàn thiện thể chế theo hướng kiến tạo phát triển, xây dựng khung pháp lý linh hoạt, phù hợp với đặc thù của lĩnh vực sáng tạo, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và các mô hình khởi nghiệp văn hoá; phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hoá, bao gồm không gian sáng tạo, trung tâm sản xuất, nền tảng phân phối, thị trường bản quyền và hệ thống dữ liệu. Công nghiệp văn hoá chỉ có thể phát triển khi các yếu tố này được kết nối đồng bộ.

Bên cạnh đó, cần phát triển nguồn nhân lực sáng tạo; thúc đẩy hợp tác công – tư, huy động nguồn lực xã hội, hình thành các quỹ hỗ trợ sáng tạo và các trung tâm đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực văn hoá; xây dựng thương hiệu văn hoá quốc gia, lựa chọn một số lĩnh vực mũi nhọn để đầu tư trọng điểm, gắn với du lịch và ngoại giao văn hoá, từng bước đưa sản phẩm văn hoá Việt Nam ra thị trường quốc tế.

“Phát triển công nghiệp văn hoá trong kỷ nguyên số là một yêu cầu tất yếu, đồng thời cũng là một cơ hội lớn để Việt Nam bứt phá. Đây không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là câu chuyện của bản sắc, của khát vọng và của vị thế quốc gia”, TS Nguyễn Anh Vũ khẳng định.

Tổng Biên tập Báo Văn Hoá bày tỏ tin tưởng hội thảo sẽ góp phần quan trọng vào việc triển khai hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW, đưa công nghiệp văn hóa trở thành một trụ cột của nền kinh tế sáng tạo và nguồn sức mạnh mềm quan trọng của đất nước.

Hơn 40 tham luận gửi tới Hội thảo cho thấy phạm vi nghiên cứu rộng và những cách tiếp cận đa dạng về công nghiệp văn hóa trong thời đại số, từ điện ảnh, âm nhạc, bảo tàng, di sản, nội dung số đến du lịch văn hóa, đào tạo nguồn nhân lực và xây dựng hệ sinh thái sáng tạo.

Nhiều vấn đề đáng chú ý được đặt ra như phát triển mô hình liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực công nghiệp văn hóa; xây dựng thư viện số dùng chung; thúc đẩy chuyển đổi số trong bảo tàng; khai thác tài nguyên văn hóa để hình thành các sản phẩm sáng tạo; hay tham khảo kinh nghiệm hoàn thiện thể chế phát triển công nghiệp văn hóa của các quốc gia châu Á...

Trong khuôn khổ Hội thảo diễn ra 2 phiên thảo luận với chủ đề: “Khơi thông nguồn lực để phát triển công nghiệp văn hoá” và “Bứt phá phát triển công nghiệp văn hoá trong kỷ nguyên số”.

Thông qua các phiên tham luận và thảo luận chuyên đề, Hội thảo tập trung vào các nội dung trọng tâm: Quán triệt quan điểm, mục tiêu và định hướng lớn của Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam; Đánh giá thực trạng, tiềm năng và lợi thế phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam.

Đồng thời, phân tích cơ hội và thách thức của công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số; ứng dụng công nghệ mới, trí tuệ nhân tạo và kinh nghiệm quốc tế trong phát triển sản phẩm văn hóa sáng tạo; thảo luận các giải pháp hoàn thiện thể chế, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực và xây dựng hệ sinh thái sáng tạo phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa; tăng cường kết nối giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ sở đào tạo, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà nghiên cứu và các chủ thể sáng tạo.

Hội thảo là dịp để nhìn nhận một cách toàn diện thực trạng phát triển công nghiệp văn hóa tại Việt Nam. Bên cạnh những lợi thế về nguồn tài nguyên văn hóa phong phú, hệ thống di sản đa dạng, lực lượng sáng tạo trẻ và thị trường văn hóa đang mở rộng, lĩnh vực này vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức liên quan đến thể chế, nguồn lực đầu tư, hạ tầng số, thị trường bản quyền, năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, sản xuất và tiêu dùng các sản phẩm văn hóa, hội thảo tập trung trao đổi về các giải pháp xây dựng hạ tầng văn hóa số, phát triển nền tảng phân phối nội dung số, số hóa di sản, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ mới nhằm tạo động lực phát triển cho công nghiệp văn hóa Việt Nam.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng thảo luận về những vấn đề đặt ra đối với việc bảo vệ bản quyền, phát triển thị trường văn hóa, xây dựng chủ quyền văn hóa số, nâng cao năng lực số cho đội ngũ sáng tạo và thúc đẩy quảng bá sản phẩm văn hóa Việt Nam ra thị trường quốc tế.

Hội thảo hướng tới mục tiêu góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, đồng thời đề xuất các giải pháp khả thi nhằm triển khai hiệu quả Nghị quyết số 80-NQ/TW, phát huy giá trị văn hóa như một nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững trong giai đoạn mới.