Đòn bẩy phát triển bền vững cho CNVH

VHO - Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã nhấn mạnh bảo vệ bản quyền là nhiệm vụ quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa (CNVH). Siết chặt thực thi quyền tác giả sẽ góp phần xây dựng thị trường lành mạnh và tạo động lực để các ngành CNVH tăng trưởng bền vững.

Thúc đẩy kinh tế sáng tạo

Theo đó, Nghị quyết khi được ban hành đã yêu cầu tập trung hoàn thiện các luật về bản quyền tác giả, CNVH theo hướng kiến tạo, khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa. Có thể khẳng định, bảo vệ bản quyền không chỉ dừng ở việc xử lý hành vi vi phạm mà còn phải hướng tới xây dựng ý thức tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ trong cộng đồng, từ người tiêu dùng đến doanh nghiệp và các nền tảng số.

Khi quyền lợi của người sáng tạo được bảo đảm, “dòng chảy” sáng tạo sẽ được khơi thông, thu hút nguồn lực xã hội và đầu tư quốc tế vào các lĩnh vực như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế sáng tạo... Qua đó, các ngành CNVH không chỉ đóng góp lớn hơn cho tăng trưởng kinh tế mà còn góp phần lan tỏa giá trị, bản sắc văn hóa Việt Nam ra thế giới trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng.

Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ VHTTDL) Trần Hoàng khẳng định, bảo vệ bản quyền là một trong những yếu tố cốt lõi của quá trình phát triển các ngành CNVH. Làm tốt công tác bảo hộ bản quyền sẽ giúp xây dựng một nền CNVH phát triển lành mạnh, đủ sức cạnh tranh; đóng góp ngày càng nhiều vào GDP, tạo thêm việc làm và tăng kim ngạch xuất khẩu của đất nước. Việc thực hiện nghiêm túc các quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ là nhằm tạo ra những lợi ích hài hòa cho các bên và cả chính người tiêu dùng.

Cũng theo Cục Bản quyền tác giả, chuyển đổi số đã mở ra không gian sáng tạo và phân phối chưa từng có cho các ngành CNVH. Internet, trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, nền tảng OTT và mạng xã hội đã trở thành công cụ cốt lõi để sáng tạo, phân phối và tiêu dùng sản phẩm văn hóa.

Trong bức tranh đó, bản quyền số đóng vai trò trung tâm để bảo vệ quyền lợi của tác giả, nhà sản xuất, nghệ sĩ; khuyến khích sáng tạo nội dung chất lượng cao; tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, từ đó phát triển kinh tế số văn hóa. Nếu không có bảo hộ bản quyền hiệu quả, mọi thành quả sáng tạo sẽ dễ dàng bị sao chép, phát tán trái phép, gây thiệt hại kinh tế và làm giảm động lực sáng tạo. Môi trường sáng tạo sẽ bị xói mòn, doanh thu thất thoát và sức cạnh tranh suy giảm.

Tăng cường công cụ quản lý, hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền

Đi cùng với những tiện ích, sự phát triển của công nghệ cũng khiến các sản phẩm sáng tạo dễ dàng bị sao chép, phát tán trái phép, gây thiệt hại lớn cho người sáng tạo và làm suy giảm động lực đầu tư. Thực trạng vi phạm bản quyền trên không gian mạng, từ âm nhạc, phim ảnh đến xuất bản phẩm... đang đặt ra thách thức lớn đối với công tác quản lý và thực thi pháp luật.

Để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ, giải pháp bảo vệ bản quyền, thúc đẩy sự phát triển của các ngành CNVH theo đúng tinh thần của Nghị quyết số 80, Cục Bản quyền tác giả đang phối hợp với các đơn vị liên quan để tiếp tục rà soát, bổ sung khuôn khổ pháp lý đáp ứng yêu cầu thực tiễn; tăng cường công cụ và hạ tầng công nghệ; phát triển nguồn nhân lực và nâng cao nhận thức; hỗ trợ doanh nghiệp và nghệ sĩ, nhà sáng tạo; tăng cường hợp tác quốc tế trong phòng, chống vi phạm bản quyền.

Mục tiêu của việc tăng công tác quản lý nhà nước về lĩnh vực bản quyền nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, đồng bộ để bảo vệ bản quyền; nâng cao năng lực thực thi, giảm tình trạng vi phạm; thúc đẩy sự phát triển mạnh mẽ và bền vững của CNVH, đóng góp tích cực vào GDP quốc gia và quảng bá, thương mại hóa hiệu quả sản phẩm văn hóa Việt trên thị trường quốc tế.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận định trong công tác quản lý, cần tiếp tục hoàn thiện khung thể chế để thích ứng với môi trường số đang biến đổi nhanh chóng; đồng thời xây dựng một hệ sinh thái đồng bộ nhằm bảo vệ hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ. Bên cạnh giải pháp về công nghệ, PGS.TS Bùi Hoài Sơn khẳng định sự cần thiết của việc hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền ngay từ trong giáo dục. Những giải pháp này không chỉ góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của tác giả mà còn tạo nền tảng thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong cộng đồng văn nghệ sĩ, những người hoạt động trong lĩnh vực sáng tạo.

Bà Nguyễn Phương Thảo, Giám đốc các chương trình nghệ thuật và công nghiệp sáng tạo (Hội đồng Anh Việt Nam) cho rằng, bản quyền tác giả là “cầu nối” giữa người sáng tạo nội dung và các ngành CNVH. Tuy nhiên, nếu quyền tác giả không được bảo vệ hiệu quả, ngành CNVH sẽ khó đạt được sự phát triển bền vững, đồng thời không đảm bảo lợi ích hài hòa cho tác giả, cộng đồng và công chúng thụ hưởng. “Trong bối cảnh ngày càng xuất hiện nhiều nội dung do AI tạo ra, chúng ta cũng lưu ý cần đặc biệt đề cao yếu tố con người trong lĩnh vực văn hóa và sáng tạo”, bà Nguyễn Phương Thảo cho biết.