“Đánh thức” sức sống Nhà sinh hoạt cộng đồng

VHO - Tiếp nối mô hình Nhà văn hóa - Khu thể thao thôn Vạn Điểm (xã Phú Xuyên), Hà Nội vừa ra mắt hai mô hình điểm tại phường Giảng Võ và phường Xuân Đỉnh, đại diện cho nhóm phường trung tâm và xa trung tâm.

 Các mô hình hướng tới đổi mới hoạt động nhà văn hóa theo hướng đa chức năng, kết hợp văn hóa, thể thao, phát triển văn hóa đọc và chuyển đổi số, góp phần phát huy hiệu quả thiết chế văn hóa cơ sở, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng ngày càng đa dạng của người dân.

“Ngôi nhà chung” của cộng đồng

Đây là hoạt động triển khai Kế hoạch số 128/KH-UBND của UBND TP Hà Nội, cụ thể hóa Chương trình hành động số 08- CTr/TU thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Theo đó, đổi mới thiết chế văn hóa cơ sở không chỉ dừng ở nâng cấp cơ sở vật chất mà còn hướng tới xây dựng không gian sinh hoạt thiết thực, lấy người dân làm trung tâm, chủ thể sáng tạo và thụ hưởng văn hóa, đáp ứng nhu cầu giao lưu, học tập, rèn luyện sức khỏe và vun đắp đời sống cộng đồng.

Ông Nguyễn Mạnh Tam, Tổ trưởng tổ dân phố số 4, phường Giảng Võ, cho biết với địa bàn có 1.489 hộ gia đình, 4.964 nhân khẩu, nhu cầu về một không gian chung để sinh hoạt, vui chơi, giao lưu và rèn luyện thể chất rất lớn. Nhà sinh hoạt cộng đồng vì thế không chỉ phục vụ các cuộc họp tổ dân phố mà còn trở thành “ngôi nhà chung” của nhiều thế hệ, từ người cao tuổi đến thanh thiếu niên, nhi đồng.

Nhà sinh hoạt cộng đồng tổ dân phố số 4 được lựa chọn làm mô hình điểm với điểm nhấn là phát triển thư viện cộng đồng, văn hóa đọc gắn với ứng dụng công nghệ số. Công trình có tổng diện tích khuôn viên 693m², gồm hội trường khoảng 60 chỗ ngồi, sân hoạt động ngoài trời và khu vực thể dục thể thao.

Điểm nhấn tại đây là thư viện cộng đồng rộng 16m² với gần 1.500 đầu sách thuộc nhiều lĩnh vực, được phân loại khoa học, phục vụ nhu cầu đọc, mượn sách, giới thiệu sách, sinh hoạt câu lạc bộ và trao đổi chuyên đề. Những hoạt động như “Góp một cuốn sách - Mở ngàn tri thức” góp phần bổ sung nguồn sách, khuyến khích tinh thần sẻ chia và xây dựng thói quen đọc trong cộng đồng.

Hoạt động thư viện được định hướng kết nối với gia đình, trường học và các tổ dân phố; khuyến khích bổ sung, luân chuyển sách và huy động nguồn lực xã hội hóa. Qua đó, văn hóa đọc không chỉ dừng ở việc tiếp cận tri thức mà còn tạo cơ hội để các thành viên trong cộng đồng giao lưu, chia sẻ và hình thành môi trường học tập thường xuyên.

Cùng với đó, các câu lạc bộ dân vũ, vui ca, bóng bàn, cầu lông, cờ tướng, cờ vua và hoạt động hè dành cho thiếu nhi được duy trì, góp phần làm phong phú đời sống tinh thần, đáp ứng nhu cầu rèn luyện sức khỏe của nhiều lứa tuổi. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ và thể thao trở thành sợi dây kết nối người dân, tăng cường tình đoàn kết trong khu dân cư.

Đáng chú ý, mô hình còn tích hợp phòng công nghệ số, máy tính kết nối Internet, wifi miễn phí cùng các tiện ích như ki ốt dịch vụ công, tủ hành chính điện tử và điểm cầu trực tuyến. Với sự hỗ trợ của Tổ chuyển đổi số cộng đồng, người dân có điều kiện tra cứu thông tin, tiếp cận tài liệu số và từng bước sử dụng dịch vụ công trực tuyến, VNeID, iHanoi cũng như các giao dịch điện tử khi có nhu cầu.

Sự kết hợp giữa thư viện, hoạt động văn hóa, thể thao và tiện ích số cho thấy nhà văn hóa cơ sở có thể đảm nhiệm nhiều chức năng trong đời sống hiện đại. Đây không chỉ là nơi người dân thụ hưởng các giá trị văn hóa mà còn là cầu nối đưa tri thức, công nghệ và các dịch vụ thiết yếu đến gần hơn với cộng đồng.

Nhân rộng cách làm hiệu quả

Nếu Giảng Võ chú trọng phát triển thư viện cộng đồng và văn hóa đọc gắn với chuyển đổi số, thì mô hình tại Nhà văn hóa tổ dân phố Xuân La 2, phường Xuân Đỉnh, lại nhấn mạnh việc khai thác đồng bộ các phòng chức năng, khuôn viên và kết nối với những không gian công cộng, di sản lân cận.

Nhà văn hóa có tổng diện tích 700m², gồm hội trường khoảng 150 chỗ ngồi, khu cộng đồng số, phòng đọc sách, phòng tập, sân thể thao và không gian tổ chức hoạt động ngoài trời. Bên cạnh phục vụ hội họp, sinh hoạt của tổ dân phố, chi bộ, Ban Công tác Mặt trận và các đoàn thể, nơi đây duy trì các câu lạc bộ dân vũ, khiêu vũ, Zumba, dưỡng sinh, bóng bàn, bóng chuyền hơi, cầu lông cùng hoạt động giao lưu văn nghệ, thể thao.

Phòng đọc sách và khu cộng đồng số đáp ứng nhu cầu học tập, tra cứu thông tin, rèn luyện kỹ năng số và sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Việc tổ chức hoạt động trong nhà kết hợp ngoài trời, xây dựng các nhóm, câu lạc bộ theo từng lứa tuổi giúp khai thác hiệu quả công năng thiết chế, đồng thời tạo điều kiện để người dân chủ động tham gia các hoạt động phù hợp với sở thích và nhu cầu.

Một điểm đáng chú ý của mô hình Xuân La 2 là gắn hoạt động văn nghệ quần chúng với thực hành, giới thiệu các giá trị văn hóa truyền thống. Câu lạc bộ ca trù sinh hoạt theo đợt tại đình Quán La, tạo sự kết nối giữa thiết chế văn hóa tổ dân phố với không gian di sản và sinh hoạt cộng đồng lân cận. Việc kết nối được thực hiện phù hợp với công năng và yêu cầu quản lý, bảo vệ di tích, góp phần đưa các giá trị văn hóa truyền thống hiện diện trong đời sống đương đại.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa thiết thực đối với Xuân Đỉnh, địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh, dân số cơ học đông, đan xen giữa các làng xã cũ với khu đô thị và khu dân cư mới. Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND phường Xuân Đỉnh Nguyễn Thường Sơn cho biết: Hiện phường có 26 nhà văn hóa và 5 điểm sinh hoạt cộng đồng tại các khu chung cư. Đây là hệ thống thiết chế quan trọng phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao ngày càng đa dạng của nhân dân. Thực tiễn cũng đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới phương thức quản lý và tổ chức hoạt động. Bên cạnh những kết quả đạt được, một số nhà văn hóa còn chưa có nội dung sinh hoạt phong phú, cơ sở vật chất chưa được khai thác hết công năng, khả năng thu hút người dân tham gia hoạt động cộng đồng còn hạn chế.

Trước yêu cầu đó, phường Xuân Đỉnh đã chủ động lựa chọn Nhà văn hóa tổ dân phố Xuân La 2 triển khai mô hình điểm, hướng tới phương thức hoạt động đa chức năng, thiết thực, hiệu quả và lấy người dân làm trung tâm phục vụ. Phường cũng giao các đơn vị liên quan tham mưu cân đối, bố trí nguồn vốn đầu tư xây dựng 9 nhà văn hóa tổ dân phố, mua sắm, lắp đặt thiết bị thể dục thể thao tại 7 nhà văn hóa và điểm sinh hoạt cộng đồng, với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 70 tỉ đồng.

Từ thực tiễn này có thể thấy, đầu tư cơ sở vật chất là điều kiện cần, nhưng để nhà văn hóa thực sự phát huy vai trò thì phải có phương thức tổ chức hoạt động phù hợp, duy trì thường xuyên và gắn với nhu cầu thực tế. Mỗi thiết chế cần phát huy lợi thế riêng, từ văn hóa đọc, thể thao quần chúng, chuyển đổi số đến bảo tồn, trao truyền giá trị truyền thống, thay vì vận hành đơn thuần như một địa điểm hội họp.

Đổi mới thiết chế văn hóa cơ sở, không chỉ nằm ở diện mạo công trình hay những trang thiết bị hiện đại, mà ở khả năng tạo dựng một không gian sống có văn hóa, nơi người dân thực sự muốn đến, chủ động tham gia và cùng nhau gìn giữ những giá trị tốt đẹp. Khi nhà văn hóa/ nhà sinh hoạt cộng đồng thực sự trở thành điểm hẹn thường xuyên của các thế hệ, nơi tri thức được chia sẻ, sức khỏe được chăm lo và truyền thống được tiếp nối, thiết chế ấy mới phát huy đầy đủ vai trò là nền tảng xây dựng đời sống văn hóa từ mỗi khu dân cư.