Thế giới thúc đẩy nỗ lực mở lại eo biển Hormuz

VHO - Sự gián đoạn nghiêm trọng ở eo biển Hormuz (Iran) đã thúc đẩy thế giới phải khẩn trương tìm kiếm giải pháp khôi phục tuyến vận tải huyết mạch của năng lượng toàn cầu. Trong thời gian tới, các cuộc đàm phán ngoại giao được dự báo sẽ được đẩy mạnh, với sự tham gia của nhiều quốc gia nhằm nhanh chóng tháo gỡ bế tắc và khôi phục hoạt động hàng hải tại khu vực.

Eo biển Hormuz là tuyến đường biển chiến lược quan trọng bậc nhất thế giới, nơi khoảng 20% lượng dầu mỏ tiêu thụ toàn cầu và 20% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua hằng ngày. Tuyến đường này nối vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương, là con đường huyết mạch xuất khẩu dầu của các nước lớn như Saudi Arabia, Iran, UAE và Iraq.

Kể từ khi xảy ra xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran vào cuối tháng 2 năm nay, eo biển Hormuz đã trở thành điểm nóng căng thẳng khi hoạt động vận tải dầu mỏ qua tuyến hàng hải chiến lược này bị gián đoạn nghiêm trọng. Các cuộc tấn công nhằm vào tàu thương mại cùng nguy cơ leo thang đã khiến lưu lượng hàng hải sụt giảm mạnh, đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.

Trong thời gian này, thị trường năng lượng thế giới cũng phải trải qua những biến động khó lường khi nguồn cung không đáp ứng đủ nhu cầu toàn cầu. Khoảng 1.000 tàu đang bị mắc kẹt do Iran phong tỏa một phần eo biển Hormuz. Trước khi xung đột xảy ra, các tàu chở dầu vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu qua tuyến đường này. Kể từ khi chiến sự bùng phát, chỉ khoảng 130 tàu đi qua eo biển Hormuz, tương đương với số lượng tàu thường xuyên lưu thông mỗi ngày trong điều kiện bình thường.

Hệ lụy sẽ còn vượt ra ngoài phạm vi khu vực khi hơn 40 cơ sở hạ tầng năng lượng tại 9 quốc gia vùng Vịnh bị tàn phá nghiêm trọng, kéo theo những ảnh hưởng dài hạn đối với chuỗi cung ứng, ngay cả khi xung đột có thể hạ nhiệt trong thời gian tới. Tình hình căng thẳng tại khu vực đang dấy lên lo ngại về những tác động lan rộng dài lâu tới kinh tế và an ninh năng lượng thế giới. Mọi sự gián đoạn tại eo biển Hormuz, đang được xem như “thảm họa” đối với chuỗi cung ứng toàn cầu trong suốt tháng qua.

Trước nguy cơ khủng hoảng năng lượng leo thang bởi “nút thắt” Hormuz, ngay trong tuần qua, Anh đã chủ trì hội nghị trực tuyến với sự tham gia của đại diện hơn 40 quốc gia nhằm thảo luận các chiến lược để mở lại eo biển Hormuz. Kế hoạch mở lại eo biển Hormuz cũng là nội dung chính thảo luận tại hội nghị, trong đó có xem xét các biện pháp tiếp cận ngoại giao với Iran, cũng như khả năng áp đặt trừng phạt nếu nước này không đồng ý dỡ bỏ phong tỏa eo biển Hormuz. Cuộc họp cũng thúc đẩy hợp tác liên minh đa quốc gia, huy động tổng lực các công cụ kinh tế và ngoại giao nhằm đảm bảo eo biển Hormuz được mở cửa an toàn và bền vững.

Số lượng lớn quốc gia tham gia hội nghị này đến từ tất cả các châu lục, đã phản ánh mức độ của những tác động lan rộng toàn cầu từ cuộc xung đột, đặc biệt là tình trạng thiếu hụt nhiên liệu và phân bón, đồng thời đẩy giá lương thực tăng cao vượt ra ngoài khu vực Trung Đông.

Tại hội nghị, hầu hết các quốc gia đều không ủng hộ việc sử dụng vũ lực để mở lại tuyến hàng hải này, cho rằng đây không phải là giải pháp khả thi và cuộc khủng hoảng khó có thể được giải quyết nếu thiếu sự đồng thuận từ phía Iran. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khẳng định việc mở lại eo biển Hormuz bằng vũ lực là “không thực tế”. Quá trình khôi phục hoạt động tại tuyến hàng hải này “chỉ có thể thực hiện thông qua phối hợp với Iran”, hoặc thông qua các cuộc đàm phán diễn ra sau một thỏa thuận ngừng bắn tiềm năng.

Những cuộc đàm phán xung quanh eo biển Hormuz được dự báo sẽ tiếp tục diễn ra vào thời gian tới. Các bên liên quan nhiều khả năng sẽ gia tăng phối hợp ngoại giao nhằm giảm căng thẳng và đảm bảo an toàn cho tuyến hàng hải chiến lược này. Dù vậy, khi xung đột chưa được giải quyết triệt để, rủi ro gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu sẽ vẫn còn hiện hữu.

Trước tình hình hiện tại, giới chuyên gia nhận định rất khó để giải quyết cuộc khủng hoảng năng lượng ngay lập tức, trừ khi đạt được thỏa thuận với Iran trong bối cảnh hiện tại. Phương án khả thi nhất lúc này vẫn là thúc đẩy đàm phán ngoại giao và hướng tới một lệnh ngừng bắn, tạo điều kiện từng bước khôi phục lưu thông qua eo biển Hormuz.

Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc trong tuần tới dự kiến sẽ bỏ phiếu về nghị quyết nhằm bảo vệ hoạt động vận tải thương mại trong và xung quanh eo biển Hormuz. Cuộc họp đang được kỳ vọng sẽ tạo bước tiến quan trọng trong nỗ lực khôi phục tự do hàng hải tại khu vực, đồng thời phát đi thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm của cộng đồng quốc tế trước tình trạng gián đoạn kéo dài.