Nắng nóng thổi bùng “cuộc chiến” về điều hòa ở châu Âu

VHO - Đợt nắng nóng lịch sử đang khiến cuộc tranh luận về điều hòa không khí tại châu Âu trở nên gay gắt hơn bao giờ hết.

 Trong khi giới chuyên gia coi đây là giải pháp cần thiết để bảo vệ các nhóm dễ tổn thương, nhiều đảng phái lại biến vấn đề này thành tâm điểm của cuộc tranh cãi về chính sách khí hậu và năng lượng.

Điều hòa không khí trở thành tâm điểm tranh luận

Châu Âu đang chật vật ứng phó với một trong những đợt nắng nóng nghiêm trọng nhất từng được ghi nhận.

Trong bối cảnh lục địa này chuẩn bị đón thêm các đợt nắng nóng mới, việc thiếu điều hòa không khí đang trở thành chủ đề gây tranh cãi, bên cạnh những chỉ trích nhằm vào các chính phủ vì chậm triển khai các giải pháp thích ứng.

Theo ông Hans Kluge, Giám đốc khu vực châu Âu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phần lớn các khoản đầu tư của châu Âu thời gian qua tập trung vào các giải pháp dài hạn như tăng diện tích cây xanh, cải thiện khả năng cách nhiệt của công trình và xây dựng các trung tâm làm mát, thay vì mở rộng việc sử dụng điều hòa không khí.

WHO khuyến nghị điều hòa không khí nên được sử dụng một cách hợp lý để bảo vệ những người có nguy cơ cao, đồng thời nhấn mạnh các giải pháp làm mát tự nhiên và cơ sở hạ tầng thích ứng vẫn giữ vai trò quan trọng.

Theo các nghiên cứu, những biện pháp thích ứng đã giúp giảm khoảng 75% số ca tử vong do các đợt nắng nóng cực đoan so với hai thập kỷ trước.

Tuy nhiên, các đợt nắng nóng cũng ngày càng khắc nghiệt hơn. WHO ước tính hơn 200.000 người đã tử vong do nắng nóng tại châu Âu trong bốn năm qua, trong khi đợt nắng nóng kỷ lục hồi tháng Sáu được cho là có thể khiến hàng nghìn, thậm chí hàng chục nghìn người thiệt mạng.

Trong bối cảnh đó, việc lắp đặt điều hòa tại bệnh viện, viện dưỡng lão, trường học và trên các phương tiện giao thông công cộng nhận được sự đồng thuận rộng rãi.

Tuy nhiên, vấn đề sử dụng điều hòa trong các hộ gia đình lại nhanh chóng trở thành chủ đề tranh luận chính trị.

Tại Đức, chỉ một ngày sau khi kỷ lục nhiệt độ quốc gia bị phá vỡ, ông Marc Bernhard, người phát ngôn về xây dựng của Đảng cực hữu Alternative für Deutschland (AfD), tuyên bố đảng này sẽ phản đối việc người dân bị "hy sinh" của các chính sách khí hậu.

Ông cho rằng những quy định về hiệu quả năng lượng và việc không khuyến khích sử dụng điều hòa đã góp phần làm gia tăng số ca tử vong liên quan đến nắng nóng.

Đây được xem là sự thay đổi đáng chú ý trong lập trường của AfD. Chỉ một năm trước, đại diện phụ trách y tế của đảng từng bác bỏ điều mà họ gọi là "sự hoảng loạn vì nắng nóng" của chính phủ.

Tại Pháp, Đảng Tập hợp Quốc gia của bà Marine Le Pen cũng đưa điều hòa không khí trở thành một trong những nội dung chỉ trích các chính sách chống biến đổi khí hậu, trong khi phản đối nhiều biện pháp cải tạo công trình nhằm tiết kiệm năng lượng và phát triển năng lượng tái tạo.

Cuộc tranh luận tại châu Âu còn được khuếch đại trên mạng xã hội. Một bài đăng do chatbot tạo ra trên nền tảng X được tỉ phú Elon Musk chia sẻ và thu hút gần 20 triệu lượt xem cho rằng, "người châu Âu chỉ cần lắp điều hòa không khí" và ca ngợi cách ứng phó với mùa hè của Mỹ.

Giải pháp cần thiết nhưng không phải không có mặt trái

Điều hòa không khí đã trở thành thiết bị phổ biến tại nhiều quốc gia như Mỹ, Nhật Bản và Australia. Tại Mỹ, khoảng 90% hộ gia đình sử dụng điều hòa. Trong khi đó, chỉ khoảng 15% trong số 3,5 tỉ người sống ở các khu vực có khí hậu nóng trên thế giới sở hữu thiết bị này.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), cùng với sự gia tăng của nhiệt độ và thu nhập, nhu cầu làm mát sẽ tiếp tục tăng nhanh. Riêng tại Đông Nam Á, số lượng máy điều hòa được dự báo sẽ tăng gấp 9 lần trong giai đoạn 2020-2040 nếu các chính sách hiện hành được duy trì.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cảnh báo điều hòa không khí không phải giải pháp hoàn hảo. Khí nóng thải ra từ các thiết bị có thể làm gia tăng hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, trong khi nhu cầu điện tăng mạnh có nguy cơ gây quá tải hệ thống điện.

Dù vậy, các chuyên gia cho rằng tác động của điều hòa đối với phát thải tại châu Âu tương đối hạn chế và sẽ còn giảm trong những năm tới, khi tỷ trọng điện sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch trên lục địa này hiện còn dưới 30% và nhiều quốc gia đang đặt mục tiêu loại bỏ hoàn toàn nhiên liệu hóa thạch khỏi lưới điện trong vòng một thập kỷ tới.

Theo các nhà nghiên cứu, không có nhiều bằng chứng cho thấy những quy định về quy hoạch hay các mục tiêu khí hậu là nguyên nhân chính khiến tỷ lệ sử dụng điều hòa tại châu Âu thấp.

Thay vào đó, thói quen sinh hoạt, điều kiện nhà ở và đặc điểm khí hậu từng khu vực vẫn là những yếu tố quan trọng.

Những năm gần đây, tỷ lệ hộ gia đình sở hữu điều hòa tại các quốc gia nóng hơn như Italia và Tây Ban Nha đã tăng lên hơn một nửa.

Tại Pháp, tỷ lệ này đạt khoảng 24%, trong đó các tỉnh phía Nam có mức sử dụng lên tới 48%, trong khi các tỉnh phía Bắc chỉ khoảng 10%.

Đức vẫn là một trong những quốc gia có tỷ lệ sử dụng điều hòa thấp nhất châu Âu, một phần do tỷ lệ người thuê nhà cao. Nhiều người dân cho biết ngay cả đợt nắng nóng kỷ lục vừa qua cũng chưa đủ để họ quyết định lắp đặt điều hòa.

Theo Giám đốc khu vực châu Âu của WHO, phản ứng khẩn cấp của nhiều quốc gia châu Âu trong đợt nắng nóng vừa qua, từ ban hành cảnh báo đỏ, đóng cửa trường học đến mở các trung tâm làm mát, đã góp phần cứu sống nhiều người.

Tuy nhiên, ông cho rằng cần tiếp tục tăng cường hỗ trợ những người cao tuổi sống một mình và bảo đảm điều hòa không khí được ưu tiên cho những người thực sự cần về mặt y tế.

Một số chuyên gia cũng kêu gọi mở rộng việc lắp đặt điều hòa trong các khu nhà ở xã hội nhằm giảm bất bình đẳng về khả năng tiếp cận giải pháp làm mát.

Tiến sĩ Chloe Brimicombe, nhà khoa học khí hậu tại Đại học Oxford cho rằng trong các đợt nắng nóng, xã hội đang tiêu tốn rất nhiều năng lượng và nước để làm mát các trung tâm dữ liệu, trong khi nhu cầu bảo vệ sức khỏe con người cần được ưu tiên hơn.

"Mạng sống con người quý giá hơn trí tuệ nhân tạo, hoặc ít nhất thì điều đó nên là như vậy", bà nói.