AI định hình xu hướng việc làm của thanh niên

VHO - Tình trạng thất nghiệp trong thanh niên ghi nhận tỷ lệ cao hơn đáng kể so với lực lượng lao động nói chung. Sự gia tăng của các công việc đòi hỏi kỹ năng cao, cùng tác động của trí tuệ nhân tạo (AI) và sự thu hẹp các vị trí dành cho người mới gia nhập thị trường lao động đang định hình lại xu hướng việc làm của giới trẻ trên thế giới.

Báo cáo xu hướng việc làm toàn cầu của thanh niên năm 2026 do Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) thực hiện ghi nhận tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên trên phạm vi toàn cầu tăng 12,4%, tương đương 67 triệu người thất nghiệp trong độ tuổi từ 15 - 24 trong năm 2025.

Tỷ lệ thất nghiệp ở thanh niên cao nhất thuộc về các nước Arab (26,2%) và Bắc Phi (22,6%). Đáng chú ý, các mức tăng mạnh nhất lại được ghi nhận tại những nước có thu nhập cao. Ở Bắc Mỹ, tỷ lệ thanh niên thất nghiệp tăng mạnh từ 8,3% năm 2023 lên 9,8% năm 2025.

Các khu vực Bắc, Nam và Tây Âu vẫn duy trì mức cao là 15%, với 20/29 quốc gia thuộc các khu vực này báo cáo về cơ hội việc làm dành cho giới trẻ giảm mạnh.

Tại Trung Quốc, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên tại các đô thị cũng tăng trong tháng 8 khi số lượng sinh viên tốt nghiệp đại học cao kỷ lục đang chật vật tìm việc. Theo số liệu do Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc công bố, tỉ lệ thất nghiệp ở nhóm tuổi 16 - 24, không bao gồm sinh viên, tăng từ 17,9% trong tháng 7 lên 18,9% trong tháng 8.

Ước tính có khoảng 12,7 triệu sinh viên đại học tốt nghiệp trong mùa hè năm nay gia nhập thị trường lao động vốn đã suy yếu do đà tăng trưởng kinh tế chậm lại. Dù mức tăng thất nghiệp của thanh niên một phần mang tính thời vụ, nhưng mối lo ngại đang gia tăng về sự phát triển của AI có thể ảnh hưởng đến các vị trí việc làm dành cho người mới gia nhập thị trường lao động.

Sự thu hẹp của nhiều công việc yêu cầu trình độ kỹ năng trung bình đang khiến thanh niên khó tìm được con đường nghề nghiệp ổn định hơn. Theo báo cáo của ILO, những công việc vốn được xem là điểm khởi đầu cho lao động trẻ như các vị trí văn thư, hành chính, dịch vụ và bán hàng, công việc liên quan đến sản xuất và một số nghề kỹ thuật, đang ngày càng thu hẹp rõ rệt.

Theo ILO, diễn biến này cho thấy sự phục hồi của thị trường lao động thanh niên đang bước vào giai đoạn chững. Báo cáo cũng chỉ ra các vấn đề như tăng trưởng kinh tế chậm lại, khả năng tạo việc làm suy yếu, căng thẳng địa chính trị gia tăng và tốc độ thay đổi công nghệ nhanh chóng đang cùng lúc tạo thêm sức ép lên cơ hội việc làm của người trẻ.

Tổng Giám đốc ILO Gilbert F. Houngbo cho rằng, một thế hệ không thể tìm được việc làm thỏa đáng sẽ không thể tự tin xây dựng tương lai. Khi thanh niên không thể tiếp cận được việc làm chất lượng, các quốc gia sẽ bỏ lỡ tiềm năng của nguồn nhân lực trẻ và đối mặt với những tổn thất về năng suất và sự gắn kết xã hội.

Vì vậy, việc tạo việc làm thỏa đáng cho thanh niên không chỉ là yêu cầu cấp thiết về mặt xã hội, mà còn là một trong những khoản đầu tư mang lại hiệu quả cao nhất cho sự phát triển của mỗi quốc gia.

Thời gian gần đây, Trung Quốc cũng đưa ra nhiều sáng kiến ứng phó với tỉ lệ thất nghiệp tăng hiện nay. Các chương trình dịch vụ giới thiệu việc làm và cơ hội đào tạo cho thanh niên thất nghiệp đang góp phần hỗ trợ phục hồi thị trường lao động. Xu hướng mới đây đã ghi nhận hơn 7 triệu doanh nghiệp một người mới được thành lập trong năm 2025, tăng khoảng 42% so với năm 2024.

Sự phát triển của mô hình này diễn ra khi thị trường việc làm của người trẻ Trung Quốc gặp nhiều sức ép. Chính quyền địa phương tại một số trung tâm công nghệ cũng đưa ra các chính sách hỗ trợ như nhà ở, không gian văn phòng và phiếu sử dụng năng lực tính toán AI với chi phí thấp hơn.

Hàng trăm “vườn ươm” dành cho các doanh nghiệp siêu nhỏ cũng xuất hiện tại những trung tâm công nghệ như Hàng Châu và Thâm Quyến. Xu hướng này đồng thời gắn với hai mục tiêu vừa thúc đẩy ứng dụng AI trong nền kinh tế vừa tạo thêm cơ hội việc làm cho lực lượng lao động trẻ.

Bên cạnh đó, báo cáo của ILO cũng chỉ ra sự phát triển của AI đang làm thay đổi các cơ hội việc làm dành cho lao động trẻ. Theo các chuyên gia, thị trường lao động đang đứng trước quá trình chuyển dịch mạnh mẽ, khi nhu cầu nhân lực ngày càng tập trung vào những công việc đòi hỏi kỹ năng chuyên môn, khả năng thích ứng và làm việc cùng công nghệ.

Vì vậy, bên cạnh mở rộng cơ hội việc làm, việc tăng cường đào tạo và kết nối giữa giáo dục với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp sẽ trở thành yếu tố then chốt để hỗ trợ thanh niên tham gia bền vững vào thị trường lao động. 

ILO cũng đưa ra khuyến cáo giải pháp mới để hỗ trợ thanh niên thích ứng với thị trường lao động ngày càng nhiều biến động và bất định, cụ thể là tiếp cận lấy con người làm trung tâm trong quản trị AI, nâng cao chất lượng giáo dục, mở rộng học tập suốt đời và đào tạo nghề gắn với nhu cầu thị trường đang thay đổi trong bối cảnh hiện nay.