Bắc Kinh và câu chuyện giữ hồn di sản trong những khu phố cổ

VHO - Giữa quá trình đô thị hóa nhanh chóng, một khu phố cổ ở trung tâm Bắc Kinh (Trung Quốc) đang tìm cách dung hòa giữa bảo tồn những giá trị truyền thống và tạo không gian cho cuộc sống hiện đại.

Giữ lại những gì làm nên hồn phố cổ

Mỗi sáng sớm, ngay sau 6 giờ, ông Chen Zhongyi, 63 tuổi, mở cánh cửa gỗ của chuồng bồ câu bên ngoài nhà tại Lanman Hutong, một khu phố cổ ở Bắc Kinh. Chỉ vài giây sau, hơn 20 con bồ câu đưa thư bay lên, lượn trên những mái nhà ngói xám trước khi tản ra khắp thành phố.

“Đó là lúc tôi cảm thấy hạnh phúc nhất trong ngày”, ông Chen nói, mắt dõi theo đàn chim cho đến khi chúng khuất khỏi tầm nhìn.

Với ông Chen, người đã sống cả đời trong con hẻm này, bồ câu không chỉ là thú vui mà còn gắn với lối sống từng tạo nên nét đặc trưng của những khu Hutong ở Bắc Kinh.

Là thành phố có hơn 3.000 năm lịch sử được ghi chép, Bắc Kinh từ lâu phải đối mặt với bài toán hiện đại hóa mà không đánh mất những dấu tích của quá khứ. Lanman Hutong, nằm giữa trung tâm thành phố, là một ví dụ về cách cải tạo đô thị theo hướng giữ lại ký ức của khu phố, đồng thời tạo không gian cho những hoạt động mới.

Khi Lanman Hutong bắt đầu dự án cải tạo lớn vào năm 2018, ông Chen lo chuồng bồ câu do mình tự xây từ năm 2013 sẽ bị dỡ bỏ.

Nhưng các nhà thiết kế quyết định giữ lại công trình này và nâng cấp nó. Những con chim sau đó được chuyển sang một chuồng mới bằng gỗ, sáng hơn, chắc chắn và thông thoáng hơn.

“Đó không chỉ là một chuồng chim bồ câu mới. Nó cho tôi thấy rằng những gì chúng ta trân trọng có thể trường tồn” ông Chen bày tỏ. 

Ông Zheng Enqing, 78 tuổi, người đã sống tại khu phố hơn 30 năm, cũng chứng kiến những thay đổi rõ rệt. Trước đây, ô tô chen chúc trong những khoảng trống của con hẻm, trong khi người đi bộ phải len lỏi giữa dòng xe.

Ngày nay, những vỉa hè cũ đã được thay bằng các lối đi lát gạch gọn gàng, còn một bãi đỗ xe nhiều tầng gần đó giúp giải phóng không gian cho người đi bộ.

Tuy nhiên, với ông Zheng, những thay đổi đáng chú ý nhất lại đến từ việc chính quyền lắng nghe nhu cầu của cư dân.

Khi hệ thống điều hòa bên ngoài thổi khí nóng vào giàn nho mà ông chăm sóc, ông phản ánh với ban quản lý khu phố. Hệ thống sau đó được chuyển lên sân thượng và che chắn bằng một công trình phù hợp với không gian lịch sử xung quanh.

“Mục tiêu của chúng tôi là cải thiện môi trường trong khi vẫn cho phép cư dân giữ nguyên lối sống của họ”, ông Chen Qinghong, quản lý quy hoạch tại Công ty TNHH Đầu tư Bất động sản Bắc Kinh DeYuan Dade, chủ đầu tư dự án cho biết.

Theo ông Chen, hơn 100 cuộc họp tham vấn đã được tổ chức với cư dân trước và trong quá trình cải tạo, tập trung vào những vấn đề như bãi đỗ xe, cảnh quan và các tiện ích công cộng.

Khi phố cổ trở thành không gian của thế hệ mới

Với các nhà quy hoạch, cải thiện cơ sở hạ tầng mới chỉ là bước đầu. Năm 2023, Lanman Hutong triển khai chương trình di dời tự nguyện, cho phép cư dân quyết định ở lại hoặc chuyển đi. Những sân trong bỏ trống sau đó dần được mở cửa cho các doanh nghiệp và hoạt động văn hóa phù hợp với đặc điểm của khu phố.

Đến đầu năm 2026, 641 hộ gia đình tại đây đã lựa chọn di dời, tạo không gian cho 105 doanh nghiệp mới. Các quán cà phê, hiệu sách, nhà hàng và studio văn hóa lần lượt xuất hiện trong những sân trong có tuổi đời hàng trăm năm.

Ông Zheng, người quyết định ở lại, thừa nhận những cư dân mới đã thay đổi suy nghĩ của ông. “Lúc đầu, tôi nghĩ quán cà phê chỉ dành cho giới trẻ. Giờ tôi tin rằng những cư dân lớn tuổi như chúng tôi cũng nên đón nhận những thay đổi này”, ông nói.

Ông cũng vui mừng khi ngày càng có nhiều gương mặt trẻ xuất hiện trong khu phố.

Trong số đó có Hu Feixiong, 23 tuổi, sinh viên cao học tại Đại học Xây dựng và Kiến trúc Bắc Kinh. Đầu năm nay, Hu cùng các đồng đội chuyển đến một không gian khởi nghiệp dành cho thanh niên tại Lanman Hutong. Tại đây, nhóm phát triển các sản phẩm văn hóa lấy cảm hứng từ kiến trúc Bắc Kinh, trong đó có những mẫu nam châm tủ lạnh nhiều lớp mô phỏng các địa danh của thành phố.

“Chúng tôi chỉ phải trả chi phí tiện ích cơ bản, nhưng có thể gặp gỡ khách hàng, thử nghiệm sản phẩm và hoàn thiện ý tưởng trong một cộng đồng sống động”, Hu nói.

Theo cách đó, di sản kiến trúc của thành phố không chỉ được bảo tồn thông qua việc giữ lại những công trình cũ mà còn được tiếp nối bằng sự sáng tạo của thế hệ mới.

“Chính sự tương tác giữa cư dân, doanh nghiệp và cộng đồng đã giữ cho một khu phố luôn sống động. Đổi mới đô thị không phải là một dự án đơn lẻ. Đó là một quá trình liên tục mà mọi người đều có vai trò của mình”, ông Wang Mingjun, một quan chức của Ủy ban Quản lý Đô thị quận Xicheng, cho biết. 

Dữ liệu chính thức cho thấy, kể từ năm 2017, hơn 5.200 con phố và ngõ hẻm ở Bắc Kinh đã được cải thiện môi trường, trong khi mức độ hài lòng của người dân ngày càng tăng.

Theo kế hoạch cải tạo đô thị trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030), Trung Quốc đặt mục tiêu đến năm 2030 xây dựng những đô thị mang lại chất lượng cuộc sống cao cho người dân. Tại Lanman Hutong, mục tiêu ấy đang được thể hiện qua một cách tiếp cận trong đó phố cổ không chỉ được bảo tồn như một ký ức, mà tiếp tục được sống và thay đổi cùng cộng đồng.