Bẫy nợ sinh viên

VHO - Vì muốn kiếm thêm chút tiền ăn, tiền trọ, cô sinh viên năm hai lên các hội nhóm Facebook tìm việc gia sư, “đỡ được cho bố mẹ khoản nào hay khoản ấy”. Gần như ngay lập tức đã có người chủ động nhắn qua Messenger. Họ giới thiệu hai vợ chồng đang làm việc ở nước ngoài, còn con nhỏ sống cùng ông bà, cần tìm người đến nhà kèm học. Có hình ảnh, địa chỉ rõ ràng, chuyện gia đình tâm sự đâu ra đấy, với một cô gái trẻ chưa va vấp nhiều, chừng ấy đủ để em khấp khởi vì nghĩ đã tìm được việc tốt.

 Người thuê còn chủ động đề nghị trả trước nửa tháng lương. Hình ảnh bill chuyển khoản được gửi tới, nhưng cô gái kiểm tra đi kiểm tra lại chưa thấy tiền về. Phía bên kia bắt đầu giục giã: Tiền đã bị trừ rồi, phải xác nhận ngay; họ đang ở nước ngoài, công việc rất bận, để lâu là phía họ mất tiền oan. Cô bé cuống cuồng làm theo hướng dẫn nhưng tiền vẫn chẳng thấy đâu. Chưa kịp hiểu chuyện gì, họ đổ lỗi do em làm sai thao tác, khiến tiền có nguy cơ bị mất và phải làm lại.

Ban đầu, cô sinh viên chỉ định tìm một lớp dạy thêm để kiếm vài đồng trang trải. Chẳng ngờ chỉ sau vài tin nhắn, em đã bị cuốn vào chuyện tiền nong với những người chưa từng gặp mặt. Điều khiến em hoảng hốt không phải sợ mình mất tiền, mà sợ vì làm sai mà tiền của người ta bị mất. Trong đầu em lúc ấy chỉ có một suy nghĩ rất thật thà: Tài khoản mình làm gì có tiền, lấy đâu mà lừa!

Đến khi hiểu ra, tên em đã gắn với khoản vay tín dụng 55 triệu đồng, mức lãi suất theo gia đình cho biết là trên 30% một năm. Thế là mẹ em phải thanh toán hơn 58 triệu đồng cho ngân hàng. Gia đình cô gái sau đó trình báo cơ quan công an và đưa câu chuyện lên mạng xã hội để cảnh báo.

Vụ việc cụ thể vẫn cần chờ cơ quan chức năng xác minh. Nhưng cách thức mà gia đình kể thì không hề xa lạ. Trước đó, tháng 11.2025, Công an tỉnh Thái Nguyên phát hiện nhóm đối tượng tiếp cận sinh viên, người lao động thuê trọ, dụ cài ứng dụng để nhận voucher rồi lén tạo hồ sơ vay thấu chi, quét khuôn mặt, lấy OTP và chuyển tiền sau giải ngân sang tài khoản khác. Có tới 13 người bị hại, tổng số tiền gần 300 triệu đồng; mỗi khoản bị chiếm đoạt từ 3-40 triệu đồng.

Nhìn từ những vụ việc ấy mới thấy, lời dặn tưởng như nhàm cũ của bố mẹ như “đừng chuyển tiền cho người lạ”, “đừng đưa OTP”, “đừng bấm đường link lạ” là đúng nhưng chưa đủ. Kẻ xấu bây giờ đâu chỉ nhăm nhăm vào số tiền đang nằm trong tài khoản. Căn cước, khuôn mặt, số điện thoại, tài khoản ngân hàng, thậm chí khả năng vay tín dụng đứng tên chính nạn nhân trở thành thứ chúng nhắm tới.

Tài khoản trống chưa chắc “không có gì để mất”. Công nghệ bây giờ nhanh đến mức nhiều thao tác diễn ra gần như theo phản xạ. Mở tài khoản mất vài phút, quét khuôn mặt vài giây, OTP vừa yêu cầu đã báo về máy. Người trẻ cứ làm theo phản xạ, đến lúc nhận ra có chuyện không ổn thì việc đã rồi.

Câu chuyện của cô bé sinh viên còn cho thấy một điểm đáng lo khác: Kẻ lừa đảo đánh trúng tâm lý “sợ làm người khác mất tiền”. “Tiền đã trừ rồi”, “do em thao tác sai”, “phải làm lại ngay”… những câu giục giã dồn dập, thao túng tâm lý khiến ai cũng cuống lên. Mà đã cuống thì thường chỉ nghĩ đến chuyện làm sao sửa cho nhanh, khó còn đủ bình tĩnh để ngẫm xem chuyện ấy có gì vô lý.

Ở tuổi 18, 19, nhiều sinh viên đã tự thuê trọ, làm thêm, mở tài khoản, tự xoay xở tiền bạc và dùng điện thoại thạo hơn cả bố mẹ. Nhưng sự từng trải thì đâu thể theo kịp công nghệ. Chuyển khoản chỉ mất vài giây, nhưng hỏi một khoản tín dụng hình thành ra sao thì hầu hết các em lúng túng; thuộc lòng chuyện không đưa OTP cho người lạ, nhưng vẫn có thể bị dẫn qua vài thao tác rồi thành người đi vay lúc nào không hay.

Thủ đoạn lừa đảo cũng biến đổi khôn lường. Hôm nay là tìm gia sư, ngày mai có thể là tuyển thực tập sinh, cộng tác viên, học bổng, nhận bưu phẩm hay một câu chuyện nào đó nghe rất hợp lý. Không ai có thể nhớ hết từng chiêu lừa tinh vi. Vì thế, thứ người trẻ cần nhất vẫn là biết dừng lại khi cảm thấy “có gì sai sai”. Không hiểu mình đang xác nhận gì thì khoan làm. Người bên kia càng giục, càng phải dè chừng. Nghi ngờ thì gọi bố mẹ, gọi ngân hàng hoặc hỏi người có kinh nghiệm. Mất vài phút còn hơn sau đó mất hàng chục triệu đồng.

Với cha mẹ, cũng cần mở lòng để con hiểu gặp chuyện là phải gọi về nhà. Sau cú lừa mất khoản tiền to, nhiều em sợ đối diện với bố mẹ. Sợ bị mắng, sợ bị chê dại, sợ nghe câu “tao đã bảo rồi mà mày không nghe”, các em có thể giấu chuyện, rồi tiếp tục làm theo lời kẻ xấu với hy vọng gỡ lại. Đến lúc ấy, cái giá phải trả thường lớn hơn nhiều so với lúc ban đầu.

Trước khi con đi học xa, cha mẹ lo lắng dặn dò đủ thứ, nào tiền ăn, tiền trọ, nào tiền học, rồi cả chuyện làm thêm. Nhưng rất nên dặn con thêm một câu: Thấy có gì không ổn thì đừng giấu, đừng cuống, cứ gọi về nhà trước đã. Nhiều khi chỉ chậm lại vài phút, đặt thêm một câu hỏi, cả nhà đã không phải chạy vạy hàng chục triệu đồng để trả cho một khoản nợ từ trên trời rơi xuống.