“Nhà máy tối” - Cú hích chuyển dịch sản xuất toàn cầu

VHO - Sự xuất hiện của những “nhà máy tối” vận hành liên tục trong bóng đêm, gần như không cần đến sự can thiệp trực tiếp của con người, đang ngày càng trở nên rõ nét.

Mô hình này đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển dịch sản xuất trên phạm vi toàn cầu, qua đó góp phần quan trọng trong việc định hình xu hướng phát triển của ngành sản xuất thế giới.

 Trên thế giới, nhiều quốc gia đã và đang bắt đầu thúc đẩy chuỗi sản xuất tại các “nhà máy tối”, trong đó hệ thống vận hành robot và trí tuệ nhân tạo đảm nhiệm phần lớn các công đoạn sản xuất.

Không cần sự hiện diện của con người, robot sẽ thực hiện lắp ráp sản phẩm, cảm biến giám sát, hệ thống AI tự động sửa lỗi và “bản sao số” điều phối toàn bộ quá trình sản xuất theo thời gian thực. Vì không cần ánh sáng, sưởi ấm hay ca làm việc, các nhà máy này có thể vận hành 24/7 với chi phí cực thấp và chất lượng ổn định, thậm chí vượt trội so với nhà máy do con người điều hành.

Tại Trung Quốc, hàng triệu nhà máy đã vận hành liên tục để sản xuất khối lượng lớn hàng hóa tiêu dùng cung ứng cho thị trường toàn cầu trong những năm qua.

Tập đoàn công nghệ Trung Quốc Xiaomi đã xây dựng một nhà máy sản xuất điện thoại thông minh hoàn toàn tự động, trong đó hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) kiểm soát toàn bộ quy trình, từ khâu lắp ráp cho đến kiểm tra lỗi theo thời gian thực.

Hay siêu nhà máy sản xuất ô tô điện của Xiaomi tại Bắc Kinh cũng đạt mức độ tự động hóa rất cao lên tới 91%, trong đó riêng xưởng thân vỏ có tỷ lệ tự động hóa đạt 100% nhờ hệ thống robot đảm nhiệm toàn bộ các công đoạn.

Tại Mỹ, tập đoàn Hyundai Motor Group Metaplant America chính thức đi vào hoạt động năm 2025 với tổng vốn đầu tư gần 7,6 tỉ USD, được xem là hình mẫu của “nhà máy tương lai”. Với khoảng 750 robot công nghiệp và gần 300 phương tiện tự hành, toàn bộ quy trình sản xuất được tự động hoá ở mức cao, vận hành liên tục với độ chính xác gần như tuyệt đối. Tại nhà máy, robot làm việc nặng, nguy hiểm, lặp đi lặp lại. Con người tập trung giám sát và xử lý tinh xảo.

Còn với Ấn Độ, nguồn lực lao động mới đang dần hình thành từ các hành lang điện tử ở Gujarat đến những trung tâm công nghiệp ô tô tại Tamil Nadu. Được vận hành bởi trí tuệ nhân tạo, “những nhân viên” này làm việc với độ chính xác cao không ngừng nghỉsuốt 24 giờ mỗi ngày.

Theo báo cáo “World Robotics 2025” của Liên đoàn Robot Quốc tế, Ấn Độ đã lắp đặt kỷ lục 9.120 robot công nghiệp trong năm 2024, tương ứng mức tăng 7% so với năm trước. Ấn Độ hiện là quốc gia đứng thứ sáu thế giới về số lượng robot công nghiệp được lắp đặt.

Với các hệ thống vận hành bằng AI hoạt động liên tục, những “nhà máy tối” không chỉkhả thi, mà còn trở nên cần thiết để đáp ứng nhu cầu gia tăng, tối ưu nguồn lực và đạt được các mục tiêu phát triển bền vững.

Ở bối cảnh hiện nay, “nhà máy tối” không chỉđược xem như một biểu tượng của tiến bộ công nghệ, mà còn trở thành một lợi thế cạnh tranh quan trọng giữa các quốc gia và doanh nghiệp nhằm đưa sản phẩm ra thị trường nhanh hơn, chi phí thấp hơn và chất lượng ổn định hơn.

Đặc biệt trong các lĩnh vực cạnh tranh gay gắt như xe điện, chip bán dẫn, pin hay điện tử, việc quốc gia hay doanh nghiệp nào làm chủ được hệ thống tích hợp giữa trí tuệ nhân tạo, robot, cảm biến và con người sẽ giữ vai trò quyết định đối với vị thế cạnh tranh trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế đánh giá, mô hình “nhà máy tối” có thể giúp giảm khoảng 15- 20% mức tiêu thụ năng lượng, do không cần duy trì các hệ thống như chiếu sáng, sưởi ấm và thông gió cho hoạt động của con người. Đồng thời, mô hình này cũng góp phần giảm đáng kể chi phí lao động, khi nhiều công đoạn sản xuất được tự động hóa và thay thế bởi hệ thống robot và AI.

Theo các chuyên gia, thế giới sẽ chứng kiến một “kỷ nguyên gián đoạn” khi AI và quá trình số hóa tái định hình sâu sắc thị trường lao động toàn cầu. Dự báo của Diễn đàn kinh tế thế giới cho thấy khoảng 23% việc làm sẽ thay đổi do tác động của AI trong 5 năm tới.

“Kỷ nguyên gián đoạn” sẽ không chỉ là câu chuyện mất hay tạo việc làm, mà là cuộc tái cấu trúc toàn diện về kỹ năng, cách làm việc và vai trò của con người trong nền kinh tế số. Robot sẽ không hề lấy đi công việc của con người, mà chỉlà thay đổi bản chất công việc.

Vì vậy, quá trình chuyển đổi “nhà máy tối” sẽ không chỉlà cuộc cạnh tranh công nghệ, mà quan trọng hơn là cuộc cách mạng về tư duy quản trị, chất lượng nhân lực và khả năng liên kết chuỗi giá trị.

Trước xu hướng đó, “nhà máy tối” không còn là viễn cảnh xa vời mà đang dần trở thành hiện thực trong nhiều ngành công nghiệp. Dù chưa phổ biến hoàn toàn nhưng mô hình này được xem là hướng đi quan trọng của sản xuất trong tương lai, chuyển từ trực tiếp làm việc sang giám sát và điều phối các hệ thống tự động hóa tạo nên cú hích chuyển dịch sản xuất toàn cầu.