Nghiên cứu: AI có thể gây “mệt mỏi não bộ” cho người lao động

VHO - Trí tuệ nhân tạo (AI) được kỳ vọng giúp con người giảm bớt khối lượng công việc. Tuy nhiên, một nghiên cứu mới cho thấy công nghệ này cũng có thể tạo ra một dạng áp lực tinh thần mới đối với người lao động.

Theo nghiên cứu được công bố trên Harvard Business Review, việc phải liên tục giám sát và chuyển đổi giữa nhiều công cụ AI khác nhau có thể dẫn đến tình trạng mà các nhà nghiên cứu gọi là “quá tải não bộ”.

Nhóm nghiên cứu khảo sát khoảng 1.500 người lao động và phát hiện những người thường xuyên sử dụng nhiều hệ thống AI cùng lúc dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi khi ra quyết định và có xu hướng mắc nhiều sai sót hơn trong công việc. Khoảng 1/7 số người tham gia cho biết họ từng trải qua sự mệt mỏi tinh thần do phải sử dụng quá nhiều công cụ AI tại nơi làm việc.

Julie Bedard, giám đốc điều hành kiêm đối tác tại Boston Consulting Group và là tác giả của nghiên cứu, cho rằng đây là dấu hiệu cảnh báo sớm cho thấy những kỳ vọng về năng suất từ AI có thể cần được điều chỉnh.

“AI có thể vượt xa chúng ta, nhưng bộ não con người vẫn như cũ”, bà Bedard nói với CBS News. Theo bà, dù AI mang lại nhiều lợi ích cho công việc, việc phải giám sát và kiểm soát các hệ thống này liên tục có thể tạo ra áp lực nhận thức đáng kể.

Nghịch lý năng suất của AI

Nghiên cứu chỉ ra một nghịch lý đáng chú ý: AI vừa có thể giúp giảm căng thẳng, vừa có thể làm gia tăng tình trạng kiệt sức.

Khi người lao động sử dụng AI để tự động hóa các nhiệm vụ lặp lại, mức độ căng thẳng có xu hướng giảm. Tuy nhiên, khi họ phải giám sát nhiều hệ thống AI hoặc liên tục chuyển đổi giữa các công cụ khác nhau, áp lực tinh thần lại tăng lên rõ rệt.

Theo bà Bedard, AI giúp con người mở rộng năng lực làm việc, đồng thời kéo theo việc mở rộng khối lượng công việc và trách nhiệm. Khi sự mở rộng này vượt quá khả năng xử lý của bộ não, cảm giác quá tải sẽ xuất hiện.

“Việc xử lý quá nhiều nhiệm vụ liên quan đến AI có thể khiến người lao động cảm thấy bộ não của mình không đủ khả năng theo kịp”, bà nói.

Áp lực mới trong môi trường làm việc

Đối với những người thường xuyên làm việc với các công cụ AI, cảm giác “não bộ quá tải” không phải là điều xa lạ.

Jack Downey, Trưởng bộ phận chiến lược, vận hành và sản phẩm tại Webster Pass Consulting, cho biết ông sử dụng AI hàng ngày để xây dựng các hệ thống tự động hóa và nhận thấy áp lực tinh thần ngày càng lớn.

“Sau một ngày làm việc với AI, tôi cảm thấy kiệt sức theo cách mà trước đây chưa từng trải qua”, Downey nói.

Theo ông, quy trình làm việc với AI thường đòi hỏi người dùng phải liên tục chờ hệ thống xử lý và chuyển đổi giữa nhiều tác vụ. Có công việc chỉ mất vài giây, nhưng những tác vụ khác có thể kéo dài hàng chục giây hoặc vài phút, buộc người dùng phải mở nhiều cửa sổ và xử lý nhiều quy trình song song.

Ngoài ra, AI cũng khiến kỳ vọng về năng suất tăng lên. Khả năng gần như không giới hạn của công nghệ khiến nhiều người khó dừng lại trong việc tối ưu quy trình làm việc.

“Bạn luôn cảm thấy có thể cải thiện thêm một chút nữa. Điều đó khiến bạn dành nhiều thời gian hơn để hoàn thiện các quy trình và hướng dẫn AI làm việc”, Downey cho biết.

Theo ông, việc đặt ra thời hạn rõ ràng cho cả bản thân và các quy trình AI có thể giúp hạn chế tình trạng làm việc quá mức.

Doanh nghiệp cần điều chỉnh cách triển khai AI

Trong nhiều năm, các dự báo về AI thường cho rằng công nghệ này sẽ giúp ít nhân viên hơn có thể hoàn thành nhiều công việc hơn trong thời gian ngắn hơn.

Tuy nhiên, nếu AI khiến người lao động rơi vào tình trạng quá tải nhận thức, các tổ chức có thể cần xem xét lại cách triển khai công nghệ này trong môi trường làm việc.

“Chúng ta cần thiết kế lại cách làm việc, thay vì chỉ giữ nguyên quy trình cũ rồi bổ sung AI vào”, bà Bedard nhấn mạnh.

Nghiên cứu cũng cho thấy vai trò của lãnh đạo và đào tạo là yếu tố quan trọng. Những nhân viên có người quản lý chủ động sử dụng và hướng dẫn AI thường ghi nhận mức độ căng thẳng thấp hơn.

Nếu không nhận diện được vấn đề này, doanh nghiệp có thể phải đối mặt với những hệ quả về hiệu suất. Những người lao động rơi vào tình trạng “suy giảm năng lượng do AI” thường mắc nhiều lỗi hơn, đưa ra quyết định chậm hơn và cảm thấy mệt mỏi hơn.

Theo các nhà nghiên cứu, giải pháp không phải là từ bỏ AI, mà là tìm cách tối ưu việc con người tương tác với công nghệ này khi cuộc cách mạng AI đang ngày càng tăng tốc.

Tiềm năng của trí tuệ nhân tạo có thể gần như vô hạn. Nhưng câu hỏi đặt ra là bộ não con người có thể thích nghi và theo kịp tốc độ phát triển đó đến đâu.