Từ vi phạm trắng trợn đến sự biến mất đáng ngờ?

VHO - Sau những tranh luận về cách quảng bá một sản phẩm sách nói gắn với di sản văn chương Nguyễn Tuân, Văn Hóa tiếp tục đi sâu tìm hiểu hoạt động kinh doanh cụ thể của sản phẩm mang tên “Hoài vọng Audio”. Từ giá bán, chất lượng sản phẩm đến vấn đề bản quyền, hàng loạt dấu hiệu bất thường đã được ghi nhận, trước khi đơn vị quảng bá bất ngờ “biến mất” khỏi không gian mạng.

 Quảng bá di sản hay vi phạm bản quyền và giá trị thực sự?

Trong bài viết Không chỉ một tấm poster, đó là cách ứng xử với di sản (số báo 4319 ra ngày 6.3.2026), Văn Hóa đã nêu lên những băn khoăn xung quanh việc quảng bá và kinh doanh sản phẩm sách nói mang tên Hoài vọng Audio, tuyển chọn 10 tác phẩm của nhà văn Nguyễn Tuân, do một người có tên Lê Vi thể hiện.

Nếu vấn đề “cách ứng xử với di sản”, cụ thể là với tác phẩm của cố nhà văn Nguyễn Tuân, đã được đặt ra rõ ràng, thì vẫn còn một câu hỏi khác khiến chúng tôi không khỏi thắc mắc: Việc tuân thủ các quy định của pháp luật về bản quyền tác giả và kinh doanh văn hóa phẩm trong trường hợp này được thực hiện ra sao?

Để tìm hiểu, phóng viên Văn Hóa đã liên hệ với page Zone V.I - A Study Hub & Working Art, nơi quảng bá và rao bán Hoài vọng Audio để đặt mua. Quản trị viên page báo giá 500.000 đồng cho một bộ sản phẩm, bao gồm một tuyển tập nhỏ mang tính giới thiệu nội dung, kèm theo một USB lưu các tệp ghi âm audiobook; đồng thời, toàn bộ file cũng được gửi thêm cho người mua qua Google drive.

Sau khi chuyển tiền vào tài khoản đứng tên LE THUY VI, phóng viên nhận được đường dẫn thư mục Google drive từ địa chỉ Vi Lê (leviart1902@gmail.com). Một ngày sau đó, ấn phẩm vật lý được gửi tới, đựng trong một túi giấy đơn sơ, không kèm hóa đơn, chứng từ hay bất kỳ thông tin pháp lý nào về đơn vị phát hành.

Danh sách 10 tác phẩm của nhà văn Nguyễn Tuân xuất hiện trong ấn phẩm này gồm: Cốm; Chén trà trong sương sớm; Chuyến xe tình; Đèn đêm thu; Đới roi; Hương cuối; Lửa nến trong tranh; Một người muốn đập vỡ cây đàn; Những chiếc ấm đất; Thả thơ. Mỗi tác phẩm có thời lượng khoảng 20 phút, được lưu dưới định dạng MP3, với tốc độ truyền dữ liệu 128 kbps - mức chất lượng âm thanh rất thấp.

Để dễ hình dung, ngay cả các bản nhạc miễn phí phổ biến trên Internet hiện nay cũng phải có chất lượng 320 kbps, chưa kể nhạc bản quyền chuẩn CD có tốc độ truyền dữ liệu tối thiểu khoảng 1.400 kbps, và với định dạng Hi-Res Audio, thông số này có thể lên tới 4.600 kbps. Chất lượng âm thanh thấp như vậy lại không có giá trị trưng bày hay lưu giữ như một cuốn sách in truyền thống, câu hỏi được đặt ra là: Ấn phẩm Hoài vọng Audio có thực sự tương xứng với mức giá nửa triệu đồng?

Khảo sát trên các sàn thương mại điện tử cho thấy, số lượng sách được rao bán với giá trên 500.000 đồng là rất hiếm. Ngay cả Nhã Nam, một đơn vị xuất bản uy tín với nhiều ấn phẩm công phu, thì cuốn sách có giá cao nhất được rao bán cũng chỉ ở mức chưa đến 480.000 đồng - đó là Ngàn năm áo mũ, phiên bản giới hạn, ấn bản đặc biệt kỷ niệm 20 năm Nhã Nam.

Vi phạm bản quyền và những dấu hỏi về trách nhiệm văn hóa

Từ những băn khoăn này, Văn Hóa đã liên hệ với ông Vũ Hoàng Giang, Phó Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Văn hóa và Truyền thông Nhã Nam, để trao đổi về giá trị của một văn hóa phẩm. Khi nghe mức giá của Hoài vọng Audio, ông Giang không khỏi “choáng váng”. Đáng nói hơn, ông khẳng định Nhã Nam hiện là đơn vị nắm giữ bản quyền các tác phẩm của nhà văn Nguyễn Tuân.

“Tôi không biết đơn vị này đã bán được bao nhiêu ấn phẩm, nhưng đây là hành vi vi phạm bản quyền nghiêm trọng, gây ảnh hưởng đến quyền lợi của NXB, gia đình tác giả và Nhã Nam. Trong câu chuyện này, chắc chắn sẽ còn liên quan đến các vấn đề pháp luật”, ông Giang nhấn mạnh.

Chia sẻ thêm, Phó Tổng Giám đốc Nhã Nam bộc bạch, hoạt động xuất bản hiện nay đang gặp rất nhiều khó khăn, chi phí ngày càng tăng cao, đặc biệt là chi phí phân phối trên các sàn thương mại điện tử, khiến lợi nhuận bị bào mòn đáng kể. Trong bối cảnh đó, những sản phẩm vi phạm bản quyền càng gây tổn hại cho các đơn vị làm ăn nghiêm túc.

Ở kỷ nguyên số, audiobook đã trở thành loại hình nội dung phổ biến, mang lại trải nghiệm tiếp nhận mới cho độc giả. Tuy nhiên, về mặt pháp lý, đây là một dạng bản ghi âm đặc thù, nằm ở điểm giao thoa giữa quyền tác giả (đối với nội dung văn học) và quyền liên quan (đối với bản ghi âm, bao gồm quyền của nhà sản xuất và người biểu diễn). Vì vậy, việc sản xuất và phát hành sách nói đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các quy định của pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan.

Trao đổi với Văn Hóa, bà Nguyễn Thị Kim Oanh, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả cho biết: “Theo Điều 20 Luật Sở hữu trí tuệ, quyền biểu diễn tác phẩm và quyền truyền đạt tác phẩm đến công chúng là các quyền tài sản độc quyền của chủ sở hữu quyền tác giả. Điều này đồng nghĩa với việc bất kỳ cá nhân hay tổ chức nào muốn chuyển thể một cuốn sách sang định dạng âm thanh để phổ biến rộng rãi đều phải có sự đồng ý của chủ sở hữu quyền tác giả và thực hiện nghĩa vụ trả tiền bản quyền, trừ các trường hợp giới hạn và ngoại lệ theo quy định của pháp luật”.

Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả nhấn mạnh, Chính phủ đã ban hành Nghị định 341/2025/NĐ-CP ngày 26.12.2025, quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan, với các chế tài cụ thể và nghiêm khắc đối với hành vi xâm phạm trên môi trường mạng. Theo đó, hành vi truyền đạt tác phẩm đến công chúng mà không được phép có thể bị phạt tiền từ 30-50 triệu đồng, đồng thời buộc gỡ bỏ nội dung vi phạm và nộp lại toàn bộ khoản thu bất hợp pháp.

Trở lại với trường hợp Hoài vọng Audio, đến thời điểm hiện tại, page Zone V.I - A Study Hub & Working Art - nơi từng công khai quảng bá và rao bán sản phẩm - đã biến mất khỏi không gian mạng. Người mua không còn bất kỳ đầu mối nào để liên hệ, phản ánh hay yêu cầu giải thích. Sự “biến mất” này càng khiến dư luận đặt thêm nhiều dấu hỏi; đồng thời cho thấy vụ việc không chỉ dừng lại ở câu chuyện một tấm poster, mà là vấn đề tuân thủ pháp luật, trách nhiệm với di sản văn hóa và tính minh bạch trong kinh doanh văn hóa phẩm - những điều cần tiếp tục được làm rõ.

Văn Hóa sẽ tiếp tục thông tin về vụ việc này.