Thế giới dựng rào chắn

VHO - Phim ngắn AI đang bước vào chặng mới khi những vấn đề về chất lượng nội dung, bản quyền, tính minh bạch và tác động đối với người xem ngày càng lộ rõ. Trước tốc độ phát triển của công nghệ và quy mô phát tán nội dung, nhiều quốc gia đã bắt đầu siết quy định, tăng yêu cầu gắn nhãn, bảo vệ quyền nhân thân và kiểm soát nội dung do AI tạo ra.

“Cơn lốc” phim ngắn AI và hệ lụy: Cần tiêu chí cho cuộc chơi mới

Phim ngắn AI tăng tốc toàn cầu

Trên tàu điện ngầm, trong quán cà phê, sân bay hay bất cứ nơi nào có kết nối Internet, người xem có thể liên tục lướt qua hàng chục tập phim siêu ngắn ngay trên điện thoại. Mỗi tập chỉ kéo dài vài phút, câu chuyện thường được đẩy nhanh bằng tình tiết kịch tính, bất ngờ và những nút thắt nối tiếp, giữ người xem ở lại với các tập sau.

Chỉ trong vòng một, hai năm gần đây, loại hình này đã lan rộng tại nhiều quốc gia, vượt khỏi thị trường nội địa để tìm đến lượng khán giả lớn toàn cầu. Sự tham gia ngày càng sâu của AI càng khiến tốc độ sản xuất tăng mạnh.

Trung Quốc hiện là một trong những thị trường phim siêu ngắn phát triển mạnh nhất, đồng thời cho thấy mức độ tham gia ngày càng sâu của AI vào quá trình sản xuất nội dung. Theo Hiệp hội Dịch vụ Phát thanh Truyền hình Trực tuyến Trung Quốc (CNSA) và các tổ chức trong ngành, quy mô thị trường phim siêu ngắn tại nước này được dự báo vượt 16,7 tỉ USD trong năm nay, tương đương khoảng 1,8 lần doanh thu phòng vé điện ảnh Trung Quốc cùng kỳ, ước đạt 9,4 tỉ USD. Từ một loại hình nội dung trên nền tảng số, phim siêu ngắn đang nhanh chóng trở thành một ngành kinh doanh béo bở, kéo theo cuộc đua về tốc độ sản xuất, khả năng tiếp cận khán giả và mức độ ứng dụng AI.

Làn sóng ứng dụng AI vào sản xuất phim diễn ra mạnh tại Ấn Độ. Công nghệ đang được sử dụng để rút ngắn thời gian sản xuất, giảm chi phí, hỗ trợ lồng tiếng và đưa tác phẩm đến nhiều nhóm khán giả bằng các ngôn ngữ khác nhau. Một số hãng phim còn thử nghiệm sản xuất tác phẩm có mức độ tham gia rất lớn của AI hoặc làm mới những tác phẩm cũ để tiếp tục khai thác thị trường.

Theo báo cáo của Công ty tư vấn Ernst & Young công bố tháng 3, thị trường truyền thông và giải trí Ấn Độ đạt quy mô khoảng 32 tỉ USD trong năm 2025 và đang tăng trưởng khoảng 9%, cao hơn tốc độ tăng trưởng chung của nền kinh tế. Báo cáo nhận định AI có thể giúp các doanh nghiệp truyền thông, giải trí tại nước này tăng doanh thu khoảng 10% và giảm chi phí khoảng 15% trong trung hạn.

Quy mô của thị trường phim siêu ngắn cũng đang mở rộng nhanh trên phạm vi toàn cầu. Công ty nghiên cứu Omdia dự báo doanh thu của lĩnh vực này tăng từ khoảng 11 tỉ USD năm 2025 lên 14 tỉ USD vào cuối năm 2026. Sensor Tower ghi nhận lượt tải các ứng dụng phim ngắn trên toàn cầu đã vượt 850 triệu trong quý I.2026, tăng 140% so với cùng kỳ năm trước.

Phần lớn mức tăng lượt tải đến từ những thị trường như Đông Nam Á, Mỹ Latinh và Ấn Độ, trong khi khả năng chi trả cho nội dung vẫn tập trung đáng kể tại những thị trường phát triển như Mỹ. AI vì thế không chỉ làm thay đổi dây chuyền sản xuất mà còn góp phần thúc đẩy một kiểu tiêu thụ nội dung mới: Nhanh, ngắn và được thiết kế để người xem liên tục chuyển sang tập kế tiếp.

Nhóm khán giả trẻ, đặc biệt Millennials, Gen Z và Gen Alpha, được xem là lực lượng quan trọng của thị trường này. Đây cũng là lý do tác động của nội dung video ngắn đối với khả năng tập trung, trí nhớ và trạng thái mệt mỏi nhận thức ngày càng được giới nghiên cứu quan tâm.

Tiến sĩ Nidhi Gupta, bác sĩ nội tiết nhi khoa từng nghiên cứu tác động của thời gian sử dụng màn hình, cho rằng các bằng chứng hiện có cho thấy việc sử dụng thiết bị và tiếp xúc màn hình quá mức có thể gắn với nhiều vấn đề về sức khỏe và hành vi, nhất là ở người trẻ. Bà cũng cảnh báo nguy cơ hình thành những thói quen sử dụng khó kiểm soát khi nội dung liên tục tạo ra kích thích và phần thưởng tức thời.

Tuy vậy, những mối liên hệ này vẫn cần được nhìn nhận thận trọng, bởi không thể quy mọi tác động tiêu cực về sức khỏe hay hành vi cho riêng video ngắn. Điều đáng chú ý là khi loại hình nội dung này ngày càng chiếm nhiều thời gian của người dùng trẻ, những vấn đề về cách thiết kế sản phẩm, khả năng gây lệ thuộc và trách nhiệm bảo vệ người xem cũng không thể bị bỏ qua.

Từ bùng nổ đến siết quản lý

Sự lan rộng của phim ngắn AI đang khiến nhiều quốc gia chuyển từ theo dõi sang tăng cường quản lý. Mối quan tâm không còn dừng ở chất lượng nội dung, mà mở rộng sang bản quyền, quyền đối với hình ảnh và giọng nói, nguy cơ lạm dụng deepfake, bảo vệ trẻ em và yêu cầu minh bạch khi sử dụng AI.

Tại Trung Quốc, từ đầu năm đến nay, khoảng 68.000 phim ngắn trên Internet có nội dung bị xác định là độc hại, dung tục, không phù hợp với trẻ em hoặc vi phạm bản quyền đã bị yêu cầu gỡ bỏ; hơn 90% trong số đó có liên quan đến phim ngắn được sản xuất bằng AI. Các sản phẩm do AI tạo ra phải được gắn nhãn rõ ràng, còn nền tảng có trách nhiệm bảo đảm quyền sử dụng hình ảnh và giọng nói trong quá trình sản xuất, phát hành. Như vậy, yêu cầu kiểm soát không chỉ đặt ra ở khâu phát hành mà đã mở rộng tới cả quá trình tạo lập và phân phối nội dung.

Trong tháng 9 này, Trung Quốc tiếp tục có những hướng dẫn liên quan đến xử lý tranh chấp phát sinh từ AI, trong đó các vấn đề như giả mạo khuôn mặt, sao chép giọng nói và lạm dụng công nghệ tổng hợp sâu được đặc biệt chú ý.

Tại Mỹ, quyền đối với hình ảnh và giọng nói cũng đang được xem xét ở cấp liên bang. Tháng 6.2026, Ủy ban Tư pháp Thượng viện Mỹ đã thông qua NO FAKES Act để tiếp tục đưa dự luật vào quá trình lập pháp. Dự luật hướng tới bảo vệ cá nhân trước việc tạo và khai thác trái phép các bản sao kỹ thuật số về hình ảnh hoặc giọng nói, một trong những vấn đề nổi lên cùng sự phát triển của AI tạo sinh và deepfake.

Trong khi Mỹ chú trọng nhiều đến quyền đối với bản sao kỹ thuật số của cá nhân, Liên minh châu Âu xây dựng cơ chế minh bạch rộng hơn thông qua Đạo luật AI. Từ ngày 2.8.2026, các nghĩa vụ minh bạch theo Điều 50 của Đạo luật AI bắt đầu được áp dụng. Theo đó, người dùng phải được thông báo trong một số trường hợp khi tương tác với hệ thống AI; nội dung do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa phải có dấu hiệu kỹ thuật để có thể nhận diện; deepfake phải được công bố là sản phẩm được tạo hoặc thao tác bằng AI theo các điều kiện được quy định.

Đối với tác phẩm mang tính nghệ thuật, sáng tạo, châm biếm hoặc hư cấu, yêu cầu công bố được thiết kế theo cách không cản trở việc thưởng thức tác phẩm. Trọng tâm ở đây là giúp người tiếp nhận nhận biết nội dung có sự can thiệp của công nghệ mà vẫn giữ không gian cho hoạt động sáng tạo.

Những động thái tại Trung Quốc, Mỹ và châu Âu cho thấy quản lý AI trong lĩnh vực nội dung đang chuyển dần từ cảnh báo chung sang những yêu cầu cụ thể hơn. Từ gắn nhãn sản phẩm, kiểm soát deepfake đến bảo vệ hình ảnh, giọng nói và quyền của người dùng, các quy định mới đang tác động trực tiếp đến cách phim ngắn AI được sản xuất và đưa ra thị trường.

Điều đó cũng buộc các nhà sản xuất và nền tảng phải tính đến nhiều hơn những yêu cầu về chất lượng, nguồn gốc nội dung và trách nhiệm trong quá trình phát hành. Khi lợi thế về tốc độ và chi phí không còn là yếu tố duy nhất quyết định cuộc chơi, khả năng tuân thủ các quy định mới sẽ trở thành một phần ngày càng quan trọng của thị trường phim ngắn AI.

Phim ngắn AI vẫn đang mở rộng nhanh và tạo thêm nhiều cách thức sản xuất nội dung. Nhưng cùng với quy mô ấy, yêu cầu về minh bạch, bản quyền và trách nhiệm đối với người xem cũng ngày càng rõ. Đây sẽ là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến hướng phát triển của thị trường trong thời gian tới.