Đối thoại về vở diễn “Thanh gươm và bà mẹ”

VHO - Ban Lý luận phê bình Hội Sân khấu TP.HCM phối hợp Nhà hát Kịch TP.HCM vừa tổ chức chương trình đối thoại vở diễn kịch nói Thanh gươm và bà mẹ, thuộc chuỗi “Không gian đối thoại - Vở diễn và công chúng”.

Tham dự chương trình có đạo diễn Tôn Thất Cần, Phó Chủ tịch Hội Sân khấu TP.HCM; NSND Trần Ngọc Giàu, Chủ tịch Hội đồng Nghệ thuật; đại diện Ban Lý luận phê bình, Chi hội tác giả, Nhà hát Kịch TP.HCM, cùng các nghệ sĩ tham gia vở diễn.

Vở kịch nói Thanh gươm và bà mẹ của tác giả Phan Vũ (1926-2019), do NSND Trần Ngọc Giàu đạo diễn, NSND Hồ Văn Thành phụ trách âm nhạc, NSND Doãn Bằng thiết kế sân khấu, được Nhà hát Kịch TP.HCM dàn dựng và công diễn trong dịp kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Vở diễn quy tụ dàn nghệ sĩ gồm NSƯT Việt Hà (vai bà mẹ), NS Quốc Thịnh (Trần Trung Chánh), NS Hoàng Tấn (Trần Trung Hiếu), NS Hoàng Phi (Vĩnh Hường), NS Huỳnh Thanh Trung (Trần Trung Thành) và bé Quốc Vinh (Trần Trung Thành lúc nhỏ).

Tác phẩm thuộc đề tài chiến tranh cách mạng, nhưng không tập trung vào những cảnh bom đạn hay các cuộc đối đầu trực diện trên chiến trường. Thanh gươm và bà mẹ được xây dựng theo hướng khai thác chiều sâu tâm lý, tập trung vào những xung đột nội tâm và lựa chọn của con người trong hoàn cảnh khắc nghiệt.

Câu chuyện được đặt trong một gia đình với những con người ở những hoàn cảnh khác nhau, từ đó mở ra những mâu thuẫn về tình thân, lựa chọn, trách nhiệm và đạo lý…

Chia sẻ tại chương trình, NSND Trần Ngọc Giàu cho biết điều ông quan tâm khi dàn dựng tác phẩm là nhìn chiến tranh từ góc độ con người, trong đó có những con người ở cả hai phía.

Theo đạo diễn, một tác phẩm về chiến tranh cần tạo được sự đồng cảm với nhiều thế hệ khán giả, kể cả những người chưa từng trải qua chiến tranh và những người từng đứng ở phía bên kia.

NSND Trần Ngọc Giàu cho rằng, khó khăn của sân khấu khi khai thác đề tài chiến tranh là phải bảo đảm sự chính xác về thời đại, con người và hoàn cảnh lịch sử, đồng thời thể hiện được tinh thần yêu nước, chính nghĩa. Vì vậy, ông không muốn xây dựng nhân vật một chiều, nhất là khi khắc họa những người từng ở phía Việt Nam Cộng hòa.

Từ ký ức tuổi thơ từng sống trong vùng chiến tranh, chứng kiến những đợt giao tranh, những người lính trở về và cảnh người dân phải sơ tán, NSND Trần Ngọc Giàu cho biết, những hình ảnh đó trở thành chất liệu để ông tiếp cận tác phẩm. Với ông, ký ức giúp hình dung chiến tranh một cách cụ thể, nhưng nhận thức của hiện tại giúp người làm sân khấu nhìn lại chiến tranh với góc nhìn rộng hơn.

Trong phiên bản kịch nói, hình tượng thanh gươm được xử lý khác so với bản cải lương. Đạo diễn chú trọng đến hoàn cảnh và tâm lý của những người bị cuốn vào cuộc chiến. Một chi tiết được ông nhấn mạnh là người sĩ quan ở phía bên kia nhiều khi hành động trong tâm thế bị thúc đẩy bởi danh dự, mệnh lệnh và hoàn cảnh.

NSND Trần Ngọc Giàu cũng cho biết, quá trình dựng vở được thực hiện trong điều kiện còn nhiều khó khăn về cơ sở vật chất và kinh phí, khi Nhà hát Kịch TP.HCM phải chủ động vận động các nguồn lực để đầu tư cho tác phẩm. Ê kíp vẫn cố gắng hoàn thiện âm thanh, ánh sáng, cảnh trí và các lớp diễn để đưa kịch bản của nhà thơ Phan Vũ trở lại sân khấu.

Theo nhà báo Phan Việt Nga, con gái nhà thơ - tác giả Phan Vũ, những bi kịch trong tác phẩm có cơ sở từ chính cuộc đời và gia đình tác giả, trong đó có những trải nghiệm gắn với Sài Gòn và miền Nam. Vì vậy, dù Phan Vũ sống và hoạt động nhiều ở Hà Nội, chất Nam Bộ vẫn thể hiện rõ qua ngôn ngữ, tính cách nhân vật và cách xây dựng câu chuyện.

 

Nhận định về phiên bản kịch nói, bà Phan Việt Nga cho rằng, cách dàn dựng của NSND Trần Ngọc Giàu tạo thêm nhiều lớp cảm xúc, đặc biệt trong mối quan hệ giữa cha - con và người mẹ. Theo bà, chính việc đặt những con người trong hoàn cảnh chiến tranh nhưng vẫn giữ những tình cảm gia đình giúp tác phẩm gần hơn với đời sống và tạo sự đồng cảm nơi khán giả.

NS Hoàng Tấn (Nhà hát Kịch TP.HCM) cho biết, vở Thanh gươm và bà mẹ là một trong những tác phẩm chính luận được Nhà hát Kịch Thành phố đầu tư dàn dựng thời gian qua.

Theo anh, việc Nhà hát lần đầu sáng đèn, bán vé và thu hút đông khán giả, đặc biệt là khán giả trẻ, là tín hiệu đáng mừng. “Có những bạn trẻ chia sẻ rằng ban đầu nghĩ đề tài chiến tranh sẽ khô cứng, nặng tính tuyên truyền, nhưng sau khi xem vở lại thấy câu chuyện gần với thời đại hôm nay”, Hoàng Tấn nói.

Nam nghệ sĩ cũng mong muốn qua chương trình này, ê kíp có thêm cơ hội tiếp nhận ý kiến chuyên môn, tiếp tục hoàn thiện cách khai thác nhân vật và định hướng nghệ thuật.

Đạo diễn Tôn Thất Cần cho biết, Hội Sân khấu TP.HCM đã tư vấn cho Nhà hát Kịch TP.HCM dàn dựng hai tác phẩm Khát vọng hòa bình và Thanh gươm và bà mẹ. Theo ông, những tác phẩm như vậy cần được tiếp tục quảng bá, không chỉ đến công chúng trong nước mà còn có thể hướng đến khán giả quốc tế, qua đó giới thiệu những câu chuyện lịch sử Việt Nam bằng ngôn ngữ sân khấu.