Chuyển động của văn học nghệ thuật Việt Nam 2025 nhìn từ văn hoá

VHO - A50 và A80 – nhìn từ văn hóa gắn với tâm thức, tình cảm, ý chí, sức mạnh, khát vọng Việt Nam thể hiện qua các sự kiện chính trị - xã hội đặc biệt trên liệu có cần thiết đưa vào trong bài viết Chuyển động của văn học nghệ thuật (VHNT) Việt Nam 2025 nhìn từ văn hóa?

2025, năm của tổng kết thực tiễn, mở đường tới tương lai

Câu trả lời là: Cần thiết! Rõ ràng, các lĩnh vực hoạt động xã hội muôn thuở không đứng ngoài chính trị. Các sự kiện A50 và A80 cho thấy nhiệm vụ cấp thiết của việc lưu giữ, bảo vệ và phát huy truyền thống yêu nước là vô cùng quan trọng trong công cuộc bảo tồn di sản tinh thần của dân tộc trải qua hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước “Các Vua Hùng đã có công dựng nước, Bác cháu ta phải cùng nhau giữ lấy nước” (Chủ tịch Hồ Chí Minh).

Sự nghiệp cứu quốc vẻ vang có trở thành di sản tinh thần dân tộc bất diệt hay không luôn gắn liền với sự nghiệp kiến quốc.

Ngày 31.10.2025, UNESCO đã vinh danh nhà bác học – nhà văn Việt Nam Lê Quý Đôn (1726-1784) – Danh  nhân văn hoá thế giới. Như vậy, tính đến 2025, Việt Nam đã có 8 danh nhân được UNESCO vinh danh: Nguyễn Trãi, Hồ Chí Minh, Chu Văn An, Nguyễn Du, Hồ Xuân Hương, Nguyễn Đình Chiểu, Hải Thượng Lãn  ông Lê Hữu Trác, Lê Quý Đôn. “Bát vị” này hẳn gây men niềm tự hào dân tộc Việt Nam có truyền thống “Như nước Đại Việt ta từ trước/ Vốn xưng nền văn hiến đã lâu” (Nguyễn Trãi).

2025 - năm của nhìn lại và tiến tới. Nhìn lại đồng nghĩa với tổng kết, theo tinh thần “ôn cố tri tân”. Các cơ quan quản lý văn hóa, các tổ chức văn học nghệ thuật trung ương và địa phương, các trường đại học, viện nghiên cứu trong cả nước đã đồng loạt ra quân tổng kết một nửa thế kỷ văn học nghệ thuật (1975-2025).

Các sự kiện “đinh” thuộc hoạt động này diễn ra rộng khắp và có tính thực tiễn cao nhằm rút ra những kinh nghiệm quý báu trong việc hoạch định chính sách văn hóa phù hợp thúc đẩy các hoạt động sáng tạo nghệ thuật phát triển.

Riêng trong lĩnh vực văn học, các hội thảo và tọa đàm của Hội Nhà văn Việt Nam tổ chức là một bằng chứng sinh động cho tinh thần nhìn lại, tổng kết, hoạch định: Thành tựu cơ bản của văn học Việt Nam sau năm 1975 – Diện mạo, khuynh hướng và thể loại (tại TP.HCM), Văn học Việt Nam sau 1975 - Những vấn đề đặt ra và triển vọng phát triển  (tại TP. Đà Nẵng), Văn học Việt Nam sau 1975 – Thành tựu, vấn đề và triển vọng (tại Hà Nội).

Hội Nhà văn Việt Nam cũng quan tâm đặc biệt đến chiến lược phát triển Văn trẻ qua tổ chức tọa đàm 50 năm văn học Việt Nam từ sau 1975: Góc nhìn của những những người viết văn trẻ (tại Hà Nội).

Vấn đề quan tâm phát hiện, bồi dưỡng tài năng trẻ không chỉ khuôn vào nhiệm vụ của Hội Nhà văn Việt Nam mà rộng ra là của tất cả lĩnh vực hoạt động xã hội, theo quy luật “Tre già măng mọc”, vì “Hiền tài là nguyên khí quốc gia” (Thân Nhân Trung).

Một cái nhìn toàn diện và công tâm cho thấy văn học Việt Nam, với sự đóng góp tích cực của nhiều thế hệ, không hề “dưới ngưỡng”, hay chỉ như “bờ sông lặng gió”, theo cách đánh giá thiếu thiện chí ở đâu đó, của ai đó. Năm 2025 là năm chuyển động mạnh mẽ, tìm đường, bứt phá của các lĩnh vực VHNT trong quỹ đạo của kỷ nuyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Tinh thần hòa giải, hòa hợp dân tộc được củng cố, phát huy bằng con đường nghệ thuật

Hội thảo khoa học quốc tế Văn học nghệ thuật của người Việt Nam ở nước ngoài sau 50 năm đất nước thống nhất, đổi mới, phát triển (1975-2025) do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức đã mở ra một dư địa mới cho phát triển văn hóa, VHNT Việt Nam trong bối toàn cầu hóa, khi “Trái đất là ngôi nhà chung của thế giới”.

Sáu triệu người Việt Nam định cư ở nước ngoài hiện nay là một bộ phận không thể tách rời của cộng đồng Việt Nam vốn chung nguồn cội, con Rồng cháu Tiên, chung dòng máu Lạc Hồng. Sự kiện văn hóa, VHNT này càng củng cố vững chắc tinh thần “Đoàn kết. Đoàn kết. Đại đoàn kết. Thành công. Thành công. Đại thành công!”.

Trên đà tinh thần đổi mới và nhân văn này, ngay từ 2017, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức thành công sự kiện văn hóa “Nhà văn với sứ mệnh đại đoàn kết dân tộc” thu hút gần 30 nhà văn từ nhiều quốc gia trở về hội tụ theo tinh thần cố hương, đồng lòng, chung tay xây dựng ngôi đền văn chương linh thiêng của dân tộc.

Đến hiện đại từ truyền thống – Đại lộ của văn hóa, văn học nghệ thuật

Hội thảo khoa học quốc gia do Hội Văn nghệ Dân gian Việt Nam tổ chức với chủ đề Văn hóa, văn nghệ dân gian Việt Nam sau ngày đất nước thống nhất (1975-2025) đã thống nhất tư tưởng và phương châm hành động bảo tồn văn hóa dân tộc như một điều kiện để thực hành “đến hiện đại từ truyền thống”, trong đó đặc biệt chú ý đề truyền thống văn hóa, văn nghệ dân gian (Folklore) như một nhân tố quan trọng để gìn giữ hồn cốt dân tộc.

10 sự kiện Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiêu biểu năm 2025

VHO - Năm 2025, Báo Văn Hóa - cơ quan ngôn luận của Bộ VHTTDL được tiếp tục giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức bình chọn 10 sự kiện Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiêu biểu năm 2025.

Âm nhạc Việt thăng hoa từ nhạc phẩm Bắc Bling, sáng tác độc đáo của các nghệ sĩ nổi tiếng Hòa Minzy – Xuân Hinh – Tuấn Cry và giải quán quân của Đức Phúc trình diễn nhạc phẩm Phù Đổng Thiên Vương (nhạc Hồ Hoài Anh, thơ Nguyễn Duy), trong sự kiện Cuộc thi âm nhạc quốc tế Intervisinon Russia 25 tổ chức tại Liên bang Nga (Moskva, 20.9.2025), chứng minh nhận định đúng đắn của nhà văn Nguyễn Minh Châu “Đi hết dân tộc chúng ta sẽ gặp nhân loại”.

Sự kiện âm nhạc này đồng thời góp thêm bằng chứng về vẻ đẹp của văn hóa Việt Nam vốn có truyền thống lâu đời hiện diện trên trường quốc tế Như nước Đại Việt ta từ trước/ Vốn xưng nền văn hiến đã lâu (Nguyễn Trãi).

Nghệ thuật thứ bảy tỏa sáng

Địa đạo – Mặt trời trong bóng tối (Biên kịch và đạo diễn Bùi Thạc Chuyên), một ví dụ sinh động của xã hội hóa nghệ thuật trong những bước đi thăm dò ban đầu, thận trọng nhưng đầy tự tin của những người làm phim với công chúng nghệ thuật không hề quay lưng với truyền thống, với lịch sử nếu nghệ sỹ xả thân vì cái đẹp.

Giới điện ảnh Việt Nam đang tìm lại vị thế thượng phong và thống ngự trong tương lai của nghệ thuật thứ bày giữa bối cảnh văn hóa đại chúng và công nghiệp văn hóa mở đường phát triển.

Mối duyên tơ giữa điện ảnh và và văn học tái sinh – trường hợp phim điện ảnh Mưa đỏ (Kịch bản Chu Lai, đạo diễn Đặng Thái Huyền, do Điện ảnh Quân đội sản xuất ), cho thấy văn học là suối nguồn, là kho chất liệu bất tận của điện ảnh.

Không tính đến kỷ lục doanh thu (trên 700 tỉ đồng), kỷ lục tái bản tác phẩm văn chương (trên 80.000 bản sách), thì bộ phim điện ảnh Mưa đỏ để lại một bài học về sự tìm tòi và sáng tạo của những người tham gia làm phim, sức mạnh của nghệ thuật khi nó gắn với đời sống hiện thực, gắn với truyền thống nhân văn của dân tộc, góp sức vào nhiệm vụ định hướng thẩm mỹ cho công chúng nghệ thuật.

Một cái nhìn tổng quan từ văn hóa có thể giúp chúng ta cơ sở thực tiễn để tin tưởng vào tương lai của văn học nghệ thuật nước nhà sẽ phát triển bền vững, vững bước tiến vào kỷ nguyên mới.