Luật Đất đai (sửa đổi): Triển khai đồng loạt, nhưng “điểm nghẽn” vẫn hiện hữu

VHO - Sau hơn một năm có hiệu lực, Luật Đất đai 2024 đang được triển khai đồng bộ trên cả nước với nhiều chuyển biến rõ nét. Tuy nhiên, từ thực tiễn địa phương, hàng loạt vướng mắc về giá đất, thủ tục, dữ liệu và giải phóng mặt bằng tiếp tục bộc lộ, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện cơ chế và tháo gỡ đồng bộ.

Sau khi có hiệu lực từ 1.8.2024, Luật Đất đai (sửa đổi) nhanh chóng được các bộ, ngành và địa phương triển khai với quy mô lớn. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống văn bản hướng dẫn, nghị định, đặc biệt là Nghị quyết 254/2025/QH15 và các nghị định ban hành đầu năm 2026, đã tạo khung pháp lý quan trọng để tháo gỡ vướng mắc phát sinh trong quá trình thực thi.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý là việc đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai. Tính đến cuối tháng 3.2026, cả nước đã rà soát hơn 61 triệu thửa đất, trong đó khoảng 24 triệu thửa đạt tiêu chí “đúng, đủ, sạch”. Bộ đặt mục tiêu hoàn thiện hệ thống dữ liệu đất đai đồng bộ trong năm 2026 để phục vụ quản lý và cung cấp dịch vụ công.

Phát biểu tại Hội nghị triển khai công tác đo đạc, lập bản đồ địa chính, đăng ký đất đai, lập hồ sơ địa chính và xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai,ngày 30.3, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng nhấn mạnh: việc hoàn thiện dữ liệu đất đai là “nhiệm vụ chính trị trọng tâm”, đóng vai trò nền tảng cho chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực đất đai.

Ở góc độ địa phương, nhiều nơi ghi nhận chuyển biến tích cực. Việc phân cấp mạnh hơn cho cấp xã trong xác nhận hiện trạng, rút gọn thủ tục đã giúp giảm thời gian xử lý hồ sơ, tăng tính minh bạch. Tuy nhiên, thực tế triển khai cũng cho thấy khối lượng công việc lớn, trong khi năng lực cán bộ và hạ tầng kỹ thuật chưa đồng đều.

Theo thống kê của cơ quan quản lý đất đai, chỉ trong thời gian ngắn đã phát sinh hơn 1.200 kiến nghị, vướng mắc từ 34 địa phương, tập trung vào các nhóm vấn đề như đăng ký, cấp giấy chứng nhận, bồi thường - tái định cư, chuyển mục đích sử dụng đất và vận hành cơ sở dữ liệu.

Nhiều địa phương phản ánh khó khăn trong việc xác định giá đất theo cơ chế thị trường. Dù luật mới cho phép bảng giá đất được điều chỉnh linh hoạt hằng năm, song việc thiếu dữ liệu thị trường và phương pháp định giá thống nhất khiến việc áp dụng còn lúng túng.

Một “điểm nghẽn” khác là giải phóng mặt bằng và tái định cư. Tại các cuộc tiếp xúc cử tri, người dân nhiều nơi, như Đà Nẵng, tiếp tục phản ánh vướng mắc trong thu hồi đất, bồi thường và cấp giấy chứng nhận. Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú thẳng thắn nhìn nhận (tại Hội nghị tiếp xúc cử tri với người ứng cử Đại biểu Quốc hội khóa XVI, nhiệm kỳ 2026-2030, TP. Đà Nẵng, ngày 4.3): dù đã nhiều lần sửa đổi, lĩnh vực đất đai “vẫn còn rất nhiều bất cập, khó khăn trong triển khai thực hiện tại các địa phương”.

Ở góc nhìn doanh nghiệp và chuyên gia, một số quy định mới vẫn chưa theo kịp thực tiễn. Chẳng hạn, cơ chế thu hồi đất cho các dự án đặc thù như trung tâm tài chính, khu thương mại tự do hay dự án hỗn hợp còn thiếu rõ ràng, gây khó khăn trong tiếp cận đất đai và triển khai đầu tư.

Đại diện giới chuyên gia pháp lý cũng cho rằng, dù luật đã có bước tiến trong việc cho phép linh hoạt hình thức thuê đất và thanh toán, song một số quy định về tài chính đất đai vẫn chưa thực sự tạo thuận lợi cho doanh nghiệp trong quản trị dòng tiền và triển khai dự án dài hạn.

Trước thực tế này, Chính phủ và các bộ, ngành đang tiếp tục yêu cầu địa phương chủ động phản ánh khó khăn, đề xuất sửa đổi, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát để đảm bảo luật được thực thi thống nhất. Nhiều ý kiến đề xuất cần hoàn thiện thêm cơ chế đặc thù cho từng loại dự án, đơn giản hóa thủ tục hành chính và đẩy nhanh số hóa dữ liệu đất đai.

Nhìn tổng thể, những bước triển khai đầu tiên của Luật Đất đai (sửa đổi) đã tạo chuyển động tích cực, đặc biệt trong cải cách thủ tục và chuyển đổi số. Tuy nhiên, các “điểm nghẽn” về giá đất, giải phóng mặt bằng, dữ liệu và năng lực thực thi tại địa phương vẫn là thách thức lớn, đòi hỏi tiếp tục hoàn thiện chính sách để luật thực sự phát huy hiệu quả trong thực tiễn.