Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh

VHO - Tính đến tháng 6.2026, gần 600.000 doanh nghiệp ở trạng thái ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hoặc không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký. Chiến dịch do Cục Thuế triển khai vừa hỗ trợ doanh nghiệp xử lý hồ sơ tồn đọng, vừa tăng cường sàng lọc, ngăn chặn việc lợi dụng pháp nhân để mua bán hóa đơn, trốn thuế.

Gần 600.000 doanh nghiệp cần được rà soát, xử lý

Trong những năm qua, số doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đã ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế tiếp tục gia tăng. Đồng thời, tình trạng người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, thường được gọi là “bỏ địa chỉ kinh doanh”, vẫn xảy ra.

Theo thống kê của Cục Thuế, tại thời điểm tháng 6.2026, có gần 600.000 doanh nghiệp thuộc hai trạng thái trên. Đây được xác định là một trong những điểm nghẽn lớn trong công tác quản lý thuế, làm gia tăng hồ sơ tồn đọng, kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính và gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Tình trạng này ảnh hưởng đến tính minh bạch của môi trường kinh doanh, tiềm ẩn nguy cơ thất thu ngân sách nhà nước và làm phát sinh rủi ro pháp lý đối với chủ doanh nghiệp, người đại diện theo pháp luật, chủ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh.

Thực tế quản lý cho thấy, bên cạnh những doanh nghiệp ngừng hoạt động do gặp khó khăn hoặc không còn nhu cầu kinh doanh, một bộ phận đối tượng đã lợi dụng sự thông thoáng của thủ tục thành lập doanh nghiệp để lập pháp nhân không phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh thực chất; sử dụng hóa đơn bất hợp pháp để hợp thức hóa chi phí, trốn thuế hoặc chiếm đoạt tiền thuế.

Trước thực trạng trên, Cục Thuế đã ban hành Quyết định số 595/QĐ-CT ngày 8.5.2026, triển khai thống nhất trong toàn ngành Chiến dịch “Làm sạch mã số thuế - Tháo gỡ điểm nghẽn trong kinh doanh”.

Chiến dịch được triển khai trên tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22.12.2024 của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại phiên họp chuyên đề về công tác chuyển đổi số trong hệ thống chính trị ngày 25.6.2026. Theo đó, dữ liệu phải được tạo lập, quản lý, kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất dùng chung", tạo ra giá trị cho cơ quan, tổ chức, người dân và doanh nghiệp.

Chiến dịch tập trung rà soát, làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu; giảm số người nộp thuế ngừng hoạt động nhưng chưa hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, thuộc trạng thái 03; đồng thời xử lý trường hợp người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, thuộc trạng thái 06.

Ngành Thuế cũng kiểm soát những trường hợp mới phát sinh, hạn chế tình trạng hồ sơ chấm dứt hoạt động tiếp tục bị tồn đọng.

Cục Thuế khẳng định, Chiến dịch không đặt ra nghĩa vụ pháp lý mới, mà tổ chức rà soát, hỗ trợ và xử lý những nghĩa vụ đã được pháp luật quy định. Cơ sở pháp lý trực tiếp gồm Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, Nghị định số 252/2026/NĐ-CP của Chính phủ và Thông tư số 90/2026/TT-BTC của Bộ Tài chính.

Khi thực hiện thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế, người nộp thuế phải hoàn thành các nghĩa vụ về hóa đơn, hồ sơ khai thuế, số tiền thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước phải nộp; xử lý số tiền thuế nộp thừa, số thuế giá trị gia tăng chưa được khấu trừ, nếu có.

Trường hợp đơn vị chủ quản có đơn vị phụ thuộc, các đơn vị phụ thuộc phải hoàn thành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế trước.

Người nộp thuế không hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký vẫn phải chịu trách nhiệm đối với những nghĩa vụ thuế phát sinh trong thời gian ở trạng thái này. Khi đề nghị khôi phục mã số thuế, người nộp thuế phải hoàn thành hồ sơ khai thuế còn thiếu và các nghĩa vụ phải nộp theo quy định.

Trường hợp người nộp thuế ở trạng thái 06 quay lại để thực hiện thủ tục giải thể, chấm dứt hoạt động, sau khi tiếp nhận đầy đủ hồ sơ đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế, cơ quan thuế lập danh sách hồ sơ khai thuế còn thiếu, tình hình sử dụng hóa đơn, số tiền thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước phải nộp hoặc còn nợ, đồng thời xử lý vi phạm theo quy định đến thời điểm nộp hồ sơ.

Trong trường hợp này, pháp luật không bắt buộc cơ quan thuế phải xác minh lại tình trạng hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký.

Chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho gần 95.000 doanh nghiệp, tổ chức

Chiến dịch được triển khai theo hướng lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ, kết hợp hỗ trợ, hướng dẫn và tháo gỡ khó khăn với tăng cường quản lý, kiểm tra, giám sát. Các hồ sơ được phân luồng theo mức độ rủi ro; tách những trường hợp có hồ sơ rõ ràng, đủ điều kiện để xử lý nhanh với nhóm cần kiểm tra, xác minh hoặc xử lý nghiêm.

Việc gần 600.000 doanh nghiệp thuộc hai trạng thái cần rà soát không đồng nghĩa tất cả đều là doanh nghiệp “ảo”, doanh nghiệp “ma” hoặc có hành vi vi phạm. Mục tiêu của Chiến dịch là phân loại đúng để hỗ trợ doanh nghiệp tuân thủ, đồng thời nhận diện những trường hợp có rủi ro cao, nhất là rủi ro mua bán hóa đơn bất hợp pháp, trốn thuế.

Cục Thuế đã đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương và công an cơ sở phối hợp triển khai Chiến dịch. Cơ quan thuế cũng phối hợp với Cục C06, Bộ Công an rà soát, chuẩn hóa thông tin định danh của người đại diện theo pháp luật đối với doanh nghiệp thuộc trạng thái 03 và 06.

Cục Thuế đề nghị cơ quan đăng ký kinh doanh phối hợp xử lý doanh nghiệp không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp theo quy định và hoàn tất thủ tục giải thể đối với doanh nghiệp đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế. Việc phối hợp với cơ quan Hải quan trong xác nhận nghĩa vụ thuế cũng được đẩy mạnh nhằm rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ.

Các cơ quan liên quan đồng thời rà soát trường hợp cá nhân bị giả mạo hoặc bị sử dụng trái phép thông tin để thành lập doanh nghiệp, qua đó bảo vệ quyền lợi của người bị hại và tách bạch họ với nghĩa vụ của pháp nhân được thành lập trái phép.

Cơ quan thuế đã gửi thông báo đến các doanh nghiệp cần rà soát qua tài khoản điện tử, email, số điện thoại trên hệ thống quản lý thuế; đồng thời công khai tình trạng mã số thuế trên cổng thông tin điện tử của cơ quan thuế.

Ngành Thuế đang nâng cấp các ứng dụng công nghệ thông tin để tự động nhận diện, xử lý hồ sơ; mở rộng chức năng trên ứng dụng eTax Mobile để người đại diện theo pháp luật biết được nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp và phản ánh trường hợp thông tin của mình bị sử dụng trái phép để thành lập doanh nghiệp giả mạo, doanh nghiệp “ma”.

Trong tám tháng đầu năm 2026, ngành Thuế đã hoàn tất chấm dứt hiệu lực mã số thuế cho 94.991 doanh nghiệp, tổ chức, bằng 209% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong số này có 23.017 doanh nghiệp, tổ chức đề nghị chấm dứt hiệu lực mã số thuế trong năm 2026 do không còn nhu cầu hoạt động sản xuất, kinh doanh. Cơ quan thuế cũng xử lý 71.974 trường hợp có hồ sơ nộp từ năm 2025 trở về trước được đưa vào rà soát trong Chiến dịch.

Cùng thời gian trên, cơ quan thuế các cấp đã hỗ trợ rà soát và khôi phục mã số thuế để 3.554 doanh nghiệp quay trở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Số doanh nghiệp, chi nhánh được cơ quan thuế cấp mã số thuế khi thành lập trong tám tháng đầu năm 2026 gấp 6,8 lần số đã hoàn tất thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế. Tỉ lệ này cao hơn mức 6 lần của năm 2024 và 4,5 lần của năm 2025.

Theo Cục Thuế, tỉ lệ của năm 2025 thấp hơn do số trường hợp được chấm dứt hiệu lực mã số thuế tăng trong quá trình sắp xếp địa bàn hành chính hai cấp. Kết quả trên cho thấy số doanh nghiệp gia nhập thị trường vẫn vượt xa số doanh nghiệp chấm dứt hoạt động.

Thu ngân sách nhà nước do cơ quan thuế quản lý trong tám tháng đầu năm 2026 ước đạt 1.793.056 tỉ đồng, bằng 79,9% dự toán và tăng 16,7% so với cùng kỳ.

Theo Cục Thuế, Chiến dịch hướng tới đồng thời hai mục tiêu: tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ, có nhu cầu quay lại hoạt động hoặc hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động; đồng thời tăng cường sàng lọc, ngăn chặn việc lợi dụng doanh nghiệp “ảo”, doanh nghiệp “ma” để vi phạm pháp luật.

Dữ liệu sau khi được rà soát, chuẩn hóa sẽ phản ánh sát thực hơn tình trạng hoạt động của doanh nghiệp và sức khỏe của nền kinh tế; góp phần giải phóng nguồn lực đang bị tồn đọng, tạo điều kiện cho doanh nghiệp tái gia nhập thị trường và hình thành nguồn thu bền vững cho ngân sách nhà nước.

Trong thời gian tới, Cục Thuế tiếp tục rà soát những vướng mắc về chính sách, nghĩa vụ thuế và chế tài xử phạt; nghiên cứu, báo cáo cấp có thẩm quyền giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn, tạo điều kiện để doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ với ngân sách nhà nước, khôi phục hoạt động hoặc hoàn tất thủ tục chấm dứt hoạt động theo đúng quy định.