Khi trẻ em kể câu chuyện bằng nghệ thuật

VHO - Trong đời sống văn hóa, nghệ thuật đương đại, trẻ em vừa là đối tượng thụ hưởng lại vừa đóng vai trò chủ thể sáng tạo, mang đến những góc nhìn riêng, giàu cảm xúc và đầy tiềm năng.

 Khi được trao cơ hội, được lắng nghe và đồng hành, các em không chỉ nuôi dưỡng đam mê mà còn góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần cộng đồng, lan tỏa những giá trị nhân văn và bản sắc văn hóa một cách hồn nhiên, trong sáng.

 Khơi dậy vai trò sáng tạo của người trẻ

Trong các lĩnh vực truyền thông, văn hóa và nghệ thuật, trẻ em ngày càng có nhiều cơ hội thể hiện bản thân, bộc lộ năng khiếu cũng như chia sẻ suy nghĩ, ước mơ thông qua các hình thức sáng tạo đa dạng.

Vũ Minh Hằng (sinh năm 2009), hiện là sinh viên lớp Hội họa 3A, Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội, tự hào khi có tác phẩm được trưng bày trong khuôn khổ chuỗi hoạt động nghệ thuật Dòng chảy bản sắc năm 2026, vừa khai mạc tại Hồ Văn - Văn Miếu - Quốc Tử Giám (Hà Nội).

Minh Hằng cho biết, dù không xuất thân từ môi trường nghệ thuật, nhưng em đã sớm tiếp cận với hội họa và rèn luyện kỹ năng một cách bài bản từ những năm học phổ thông. Với định hướng theo đuổi hội họa truyền thống và chuyên tâm sáng tác, theo Hằng, điều quan trọng đối với người trẻ là có không gian sáng tạo và điều kiện phát triển năng lực nghệ thuật. Tuy nhiên, thực tế vẫn tồn tại những quan niệm cho rằng nghệ thuật là lĩnh vực bấp bênh, thiên về giá trị tinh thần hơn là sự ổn định về kinh tế, từ đó phần nào ảnh hưởng đến lựa chọn của không ít bạn trẻ.

Không chỉ ở những cá nhân như Minh Hằng, vai trò của thế hệ “măng non” trong đời sống văn hóa, nghệ thuật ngày càng được nhìn nhận rõ hơn từ góc độ chính sách đến thực tiễn. Tại tọa đàm “Quyền tham gia của trẻ em trong lĩnh vực truyền thông và hoạt động văn hóa nghệ thuật” vừa được Tạp chí Trẻ em Việt Nam tổ chức tại Hà Nội, ông Đặng Hoa Nam, nguyên Cục trưởng Cục Bảo vệ trẻ em khẳng định: Trẻ em trước hết là những người được thụ hưởng các hoạt động vui chơi, giải trí, nhưng ở một góc độ khác - cũng rất quan trọng - các em hoàn toàn có thể trở thành chủ thể tham gia sáng tạo. Thông qua nghệ thuật và truyền thông, trẻ có thêm những kênh để bày tỏ suy nghĩ, ước mơ, nguyện vọng, thậm chí là thể hiện quan điểm và tiếng nói của chính mình.

Từ góc nhìn của một nghệ sĩ đồng thời là nhà quản lý trong lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, NSND Nguyễn Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn cho rằng, việc tạo điều kiện để trẻ em tham gia các hoạt động nghệ thuật, được bày tỏ suy nghĩ và thể hiện quan điểm về những vấn đề liên quan trực tiếp đến mình vừa mang lại lợi ích cho các em lại vừa giúp người lớn hiểu rõ hơn thế giới nội tâm của trẻ.

Theo NSND Nguyễn Xuân Bắc, nghệ thuật không đơn thuần là phương tiện giải trí, nó còn đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng khác. Thông qua nghệ thuật, trẻ em có thể tiếp cận các giá trị văn hóa, xã hội, cảm nhận chiều sâu lịch sử, nuôi dưỡng tinh thần yêu nước và hình thành những giá trị nhân văn. Những yếu tố tưởng chừng giản dị như lời ru hay các giai điệu truyền thống cũng hàm chứa bản sắc văn hóa và góp phần bồi đắp đời sống tinh thần, nuôi dưỡng cảm xúc sáng tạo cho thế hệ trẻ.

Tạo không gian để đam mê nghệ thuật được nuôi dưỡng

Trong thực tế, nhiều bậc cha mẹ sẵn sàng cho con tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ; tuy nhiên, khi trẻ bày tỏ mong muốn theo đuổi con đường nghệ thuật một cách lâu dài, nghiêm túc, vẫn còn những băn khoăn, thậm chí e dè trước tính đặc thù và thách thức của lĩnh vực này.

Không hiếm trường hợp, sau vài lần đứng trên sân khấu trường học, một em nhỏ bộc lộ rõ năng khiếu ca hát hoặc nhảy múa, nhưng khi mong muốn được theo học bài bản, đam mê của em phải tạm dừng vì cha mẹ lo ngại về tương lai nghề nghiệp. Có em từng đoạt giải trong các cuộc thi vẽ thiếu nhi cấp thành phố, song việc theo đuổi hội họa lại bị xem là “phụ”, không phải lựa chọn lâu dài. Những gián đoạn như vậy, nếu kéo dài, dễ khiến cảm hứng sáng tạo dần bị mai một.

Bày tỏ quan điểm của mình, nhà văn Hoàng Anh Tú chia sẻ, việc nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật của trẻ phụ thuộc lớn vào môi trường khuyến khích sáng tạo. Nếu thiếu đi sự ủng hộ cần thiết, không ít em sẽ dần từ bỏ định hướng ban đầu. Đối với con trẻ, những người tiếp nhận đầu tiên các sản phẩm sáng tạo thường là người thân, và cách tiếp nhận đó có thể tác động trực tiếp đến quá trình phát triển năng lực nghệ thuật. Những đánh giá mang tính áp đặt hoặc định hướng cứng nhắc đôi khi vô tình trở thành rào cản, làm giảm đi sự tự do và tính nguyên bản trong sáng tạo. “Điều quan trọng là tạo điều kiện để trẻ được thể hiện, được lắng nghe và được tôn trọng. Khi đó, các em mới có thể hình thành những tác phẩm mang dấu ấn cá nhân rõ nét”, nhà văn Hoàng Anh Tú nhấn mạnh.

Trong Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa, nhiều nội dung đã hướng tới việc đưa trẻ em trở thành chủ thể sáng tạo nghệ thuật. Một trong những định hướng đáng chú ý là xây dựng nền tảng thưởng thức văn hóa - nghệ thuật từ sớm, giúp trẻ hình thành khả năng cảm thụ, từ đó nuôi dưỡng tình yêu và phát triển năng lực sáng tạo. Thực tế cho thấy, tư duy sáng tạo của trẻ em thường mang tính độc đáo, chứa đựng những góc nhìn mới mẻ, độc đáo mà người lớn chưa kịp nhận ra.

Ở góc độ chuyên môn, TS Vũ Tiến Dũng, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Nghệ thuật Hà Nội cho rằng: Lựa chọn con đường nghệ thuật đòi hỏi sự kết hợp giữa đam mê và năng khiếu. Tuy nhiên, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, việc tạo điều kiện để trẻ tiếp cận và phát triển năng lực nghệ thuật đều có ý nghĩa quan trọng, bởi nghệ thuật góp phần nuôi dưỡng cảm xúc, đồng thời bồi đắp đời sống tinh thần và giá trị nhân văn cho mỗi cá nhân.