Kinh tế đêm: Thêm trải nghiệm để khách quốc tế không muốn đi ngủ sớm

VHO - Ban ngày, nhiều điểm đến ở Việt Nam đủ sức níu chân du khách. Nhưng khi màn đêm buông xuống, không ít nơi lại trở nên trầm lắng. Nếu muốn kéo dài thời gian lưu trú, gia tăng mức chi tiêu và khiến du khách không muốn đi ngủ sớm, du lịch Việt Nam cần phát triển những trải nghiệm về đêm đủ sức hấp dẫn.

Khi thành phố lên đèn nhưng trải nghiệm lại... tắt sớm

Một trong những mục tiêu quan trọng của phát triển du lịch hiện nay là kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách. Muốn làm được điều đó, kinh tế đêm được xem là "mảnh ghép" không thể thiếu. Tuy nhiên, đây cũng là điểm mà du lịch Việt Nam vẫn còn nhiều khoảng trống.

Không khó để bắt gặp tình cảnh sau 22 giờ, nhiều khu du lịch chỉ còn vài quán ăn hoặc chợ đêm hoạt động. Những trải nghiệm đủ sức giữ chân du khách như bảo tàng mở cửa buổi tối, nhà hát, các chương trình nghệ thuật đặc sắc, không gian mua sắm, giải trí chất lượng vẫn còn khá hiếm.

Vấn đề này đã được Bộ VHTTDL, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam nhiều lần chỉ ra trong các đề án, hội thảo về phát triển sản phẩm du lịch đêm. Việt Nam không thiếu khách có nhu cầu trải nghiệm ban đêm, nhưng lại thiếu những sản phẩm mang bản sắc riêng khiến họ cảm thấy "đáng thức khuya".

Thời gian qua, nhiều địa phương đã chủ động nghiên cứu, xây dựng các mô hình kinh tế đêm nhằm gia tăng chuỗi giá trị du lịch và phát huy lợi thế văn hóa bản địa. Bộ VHTTDL cũng ban hành Đề án "Một số mô hình phát triển sản phẩm du lịch đêm" với mục tiêu thu hút khách, kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu.

Tuy nhiên, nhìn trên bình diện chung, kinh tế đêm vẫn phát triển khá manh mún. Phố đi bộ, chợ đêm hay ẩm thực đêm xuất hiện ở nhiều nơi nhưng khá giống nhau, đóng cửa sớm và chưa tạo được dấu ấn riêng. Điều còn thiếu không chỉ là số lượng sản phẩm mà còn là những "biểu tượng" đủ sức trở thành lý do để du khách lựa chọn ở lại thêm một đêm.

Theo Đề án được Bộ VHTTDL phê duyệt, giai đoạn đầu triển khai thí điểm tại 12 địa phương gồm Hà Nội, Quảng Ninh, Hải Phòng, Khánh Hòa, Quảng Nam, Huế, Đà Nẵng, Lâm Đồng, Cần Thơ, Kiên Giang, TP.HCM và Bà Rịa - Vũng Tàu (trước sáp nhập). Đề án định hướng phát triển 5 nhóm sản phẩm gồm biểu diễn văn hóa nghệ thuật, chăm sóc sức khỏe - thể thao, mua sắm và giải trí đêm, tham quan ban đêm, cùng các hoạt động ẩm thực.

Sau giai đoạn 2023 - 2025, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đánh giá các mô hình bước đầu mang lại kết quả tích cực, góp phần đa dạng hóa sản phẩm, nâng cao trải nghiệm và thúc đẩy doanh thu từ du lịch. Bước sang giai đoạn 2026 - 2030, ngành du lịch sẽ tiếp tục nhân rộng các mô hình theo hướng chất lượng và bền vững hơn.

Nhìn ra thế giới: kéo dài giờ mở cửa và bán "trải nghiệm"

Tại Anh, đặc biệt là ở London, kinh tế đêm được phát triển như một hệ sinh thái sáng tạo với các không gian nghệ thuật, biểu diễn đường phố kết hợp công nghệ thực tế ảo, những khu chợ đêm ứng dụng công nghệ và hệ thống dữ liệu mở hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng sản phẩm theo nhu cầu khách hàng.

Trung Quốc lại chọn hướng quản trị bằng dữ liệu. Nước này xây dựng Chỉ số sức sống kinh tế đêm (Night-time Economy Vitality Index - NTEVI), theo dõi dòng khách, mức tiêu dùng, điện năng và nhiều chỉ số khác để điều chỉnh hoạt động theo thời gian thực.

Trong khi đó, Melbourne và Sydney của Úc phát triển những khu phố đêm tích hợp thương mại, nghệ thuật, giáo dục, thể thao và giải trí. Ngoài dịch vụ ăn uống, ban đêm còn là thời gian để học kỹ năng, tham gia sự kiện văn hóa hay trải nghiệm các hoạt động cộng đồng...

Điểm chung của những mô hình thành công là họ không xem kinh tế đêm chỉ là phần nối dài của ban ngày. Đây được coi là một nền kinh tế độc lập, có khả năng tạo ra thương hiệu, việc làm và giá trị gia tăng lớn nếu được đầu tư đúng hướng.

Muốn khách thức khuya, phải tạo lý do để họ ở lại

Muốn kinh tế đêm thực sự trở thành động lực tăng trưởng, ngoài việc kéo dài thời gian hoạt động của quán bar hay phố đi bộ, điều quan trọng hơn là xây dựng được hệ sinh thái đồng bộ, nơi giao thông công cộng, an ninh, chiếu sáng, vệ sinh môi trường và các dịch vụ du lịch cùng vận hành nhịp nhàng. Khi du khách có thể dễ dàng di chuyển, mua sắm, thưởng thức nghệ thuật, tham gia các sự kiện văn hóa và trở về khách sạn an toàn lúc nửa đêm, kinh tế đêm mới thực sự phát huy hiệu quả.

Định hướng này đang được ngành du lịch thúc đẩy trong giai đoạn 2026 - 2030. Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, xây dựng chính sách đặc thù cho phát triển du lịch đêm, nhân rộng các mô hình điểm tại những trung tâm du lịch lớn, đồng thời gắn sản phẩm ban đêm với văn hóa, lễ hội, ẩm thực, công nghệ ánh sáng, công nghiệp sáng tạo, âm nhạc, thời trang, điện ảnh...

Song song với đó là đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý và quảng bá, tăng cường liên kết giữa các ngành, đào tạo nguồn nhân lực chuyên nghiệp và hỗ trợ địa phương xây dựng những sản phẩm mang dấu ấn riêng thay vì phát triển theo lối "na ná" nhau.

Kinh tế ban đêm cũng được kỳ vọng trở thành không gian mới để khu vực kinh tế tư nhân phát triển. Với khoảng 51% GDP, gần 60% tổng vốn đầu tư toàn xã hội và hơn 40 triệu việc làm đến từ khu vực tư nhân, việc mở rộng các hoạt động về đêm sẽ tạo thêm thị trường, kích hoạt chuỗi dịch vụ và mở ra cơ hội cho hàng triệu hộ kinh doanh nâng cấp thành doanh nghiệp chính thức.

Các chuyên gia cho rằng, nếu tạo được những trải nghiệm mang bản sắc, được quy hoạch bài bản và vận hành đồng bộ, kinh tế đêm sẽ giúp khách quốc tế "không muốn đi ngủ sớm" và khiến họ muốn quay trở lại Việt Nam nhiều lần hơn.