“Khảm sắc”: Kể câu chuyện di sản bằng trải nghiệm sống động

VHO - Khép lại sau ba chặng hành trình tại làng nghề khảm trai xã Chuyên Mỹ (Hà Nội), dự án “Khảm sắc” do sinh viên Khoa Truyền thông và Văn hóa Đối ngoại (Học viện Ngoại giao) tổ chức đã để lại nhiều dư âm tích cực.

Chuỗi hoạt động trải nghiệm văn hóa này của dự án mở ra cách tiếp cận mới trong việc đưa di sản truyền thống đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là khách quốc tế.

Giữa dòng chảy hiện đại, khi nhịp sống ngày càng gấp gáp, nhiều làng nghề truyền thống đứng trước nguy cơ thu hẹp và mai một. Nghề khảm trai từng là biểu tượng của sự tinh xảo trong đời sống người Việt hiện chỉ còn được duy trì ở một số ít cơ sở.

Bối cảnh ấy đặt ra yêu cầu cấp thiết, làm sao để di sản không chỉ được bảo tồn, mà còn được “kể lại” theo cách gần gũi hơn với thế hệ hôm nay và bạn bè quốc tế.

“Khảm sắc” được hình thành từ chính trăn trở đó. Với định hướng phi lợi nhuận, dự án lựa chọn con đường trải nghiệm và giáo dục văn hóa, thay vì khai thác thương mại.

Người tham gia hành trình đã trở thành một phần của không gian làng nghề và mỗi nhịp lao động, mỗi thao tác thủ công đều mang trong mình câu chuyện của thời gian.

Hành trình bắt đầu tại Đền thờ Tổ nghề Trương Công Thành, nơi lưu giữ ký ức về cội nguồn nghìn năm của nghề khảm trai. Từ đây, người tham gia tiếp tục bước vào các xưởng sản xuất thủ công, quan sát và lắng nghe những câu chuyện nghề được truyền lại qua nhiều thế hệ.

Điểm nhấn của chương trình nằm ở trải nghiệm trực tiếp. Dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân, người tham gia tự tay thực hiện các công đoạn như cắt, ghép, mài vỏ trai để tạo nên những sản phẩm nhỏ như lược, thìa hay lót ly.

Từ những nguyên liệu thô sơ, từng sản phẩm dần hiện hình, mang theo dấu ấn cá nhân của người làm.

Chính quá trình ấy mở ra cách tiếp cận khác biệt với di sản. Người tham gia, đặc biệt là du khách quốc tế, có cơ hội hiểu sâu hơn về sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và kỹ thuật tinh xảo phía sau mỗi sản phẩm thủ công, những giá trị vốn khó có thể cảm nhận nếu chỉ quan sát từ bên ngoài.

Anh Scott, du khách đến từ Vương quốc Anh, chia sẻ: “Tôi đã sống ở Hà Nội một thời gian, nhưng đây là lần đầu tiên tôi được tận mắt thấy quy trình phức tạp để tạo ra những mảnh xà cừ lấp lánh như vậy. Khảm xà cừ là một loại hình nghệ thuật thực thụ. Đây là một trải nghiệm rất khác biệt và đáng nhớ của tôi ở Việt Nam”.

Cùng chung cảm nhận, chị Anastasiia (Thụy Điển) bày tỏ: “Ở đất nước tôi, các giá trị thủ công rất được coi trọng, nhưng được tận tay làm khảm trai tại Việt Nam lại là một xúc cảm hoàn toàn khác. Nhìn cách các nghệ nhân tỉ mỉ với từng lớp vỏ ốc nhỏ bé, tôi thấy được sự kiên nhẫn đáng kinh ngạc. Với tôi, đây là một hành trình kết nối tâm hồn với những giá trị xưa cũ vẫn đang sống động”.

Không chỉ tạo ấn tượng với du khách quốc tế, dự án còn khơi dậy sự tự hào trong chính những người trẻ Việt Nam. Bạn Kim Huệ (Hà Nội) chia sẻ: “Dù là người Việt, nhưng đây là lần đầu tiên mình thực sự hiểu thế nào là tinh hoa của một làng nghề nghìn năm. Khảm Sắc đã mang đến cho mình cơ hội được trải nghiệm và cảm nhận di sản theo cách gần gũi nhất”.

“Từ bước phác thảo tỉ mỉ trên giấy đến lúc cẩn thận đưa đường cưa theo nét vẽ, mình mới hiểu hết sự kỳ công của các nghệ nhân. Mình càng thêm trân quý sự bền bỉ của thế hệ đi trước và hiểu rằng văn hóa Việt Nam còn quá nhiều điều đẹp đẽ cần được lan tỏa”, bạn Kim Huệ nói.

Theo đại diện Ban Tổ chức: “Dự án “Khảm sắc” kỳ vọng mang đến một hành trình nơi di sản bước ra khỏi các gian trưng bày để du khách có thể trực tiếp cầm, nắm và cảm nhận. Khi tự tay làm nên một sản phẩm, mỗi người sẽ hiểu rõ hơn giá trị của nghề và mang theo một câu chuyện văn hóa của riêng mình”.

Nhìn từ góc độ rộng hơn, dự án cho thấy một hướng đi giàu tiềm năng, kết hợp sáng tạo giữa truyền thông, giáo dục và trải nghiệm để làm mới cách tiếp cận di sản.

Sự tham gia chủ động của sinh viên với tư duy hiện đại, khả năng kể chuyện và kết nối đã góp phần tạo nên một cầu nối đưa văn hóa Việt Nam đến gần hơn với thế giới.

Thông qua các hoạt động trực tiếp và lan tỏa trên nền tảng truyền thông, làng nghề Chuyên Mỹ có thêm cơ hội tiếp cận công chúng quốc tế.

Đồng thời, mô hình du lịch trải nghiệm gắn với di sản cũng được khẳng định như một hướng phát triển phù hợp trong bối cảnh du lịch hiện nay, nơi du khách tìm kiếm những giá trị chân thực và chiều sâu văn hóa.

“Khảm sắc” là minh chứng cho khả năng ứng dụng tri thức vào thực tiễn, cho tinh thần sáng tạo của người trẻ và cho một cách kể mới về văn hóa Việt Nam, gần gũi, sinh động và có sức lan tỏa sâu rộng.