Hà Nội muốn biến du lịch đường sông thành sản phẩm hút khách

VHO - Sông Hồng có cảnh quan, di sản, làng nghề và vùng nông nghiệp rộng lớn, nhưng du lịch đường thủy Hà Nội vẫn chưa phát triển tương xứng. Quy hoạch mới đang mở ra cơ hội để biến dòng sông thành trục kết nối những tài nguyên ấy thành các sản phẩm có sức hút hơn.

Từ một chuyến đi trên sông đến cả hành trình khám phá Hà Nội

Hà Nội có 7 con sông lớn với tổng chiều dài hơn 550km, trong đó sông Hồng dài 163km. Thành phố cũng đã xác định 4 hành lang du lịch đường sông gồm sông Hồng, sông Đáy, sông Tô Lịch và sông Cầu - sông Cà Lồ - sông Tích. Với những con số ấy, đường thủy rõ ràng là một nguồn tài nguyên không nhỏ của du lịch Thủ đô.

Điều Hà Nội thiếu trong nhiều năm qua không phải là cảnh quan hay điểm đến, mà là cách kết nối chúng thành một sản phẩm đủ thuận tiện và hấp dẫn. Dọc sông Hồng có gần 30 di tích lịch sử, văn hóa cùng hàng chục làng nghề truyền thống. Chỉ riêng lợi thế này đã cho phép hình dung những hành trình kết hợp giữa sông nước, di sản, làng nghề và đời sống ven sông thay vì chỉ đưa khách lên tàu ngắm cảnh.

Thực tế khai thác thời gian qua cho thấy nhu cầu đối với loại hình này đã xuất hiện. Công ty cổ phần Thăng Long GTC hiện khai thác các tour sông Hồng với hai tàu có sức chứa 40 và 72 chỗ, phát triển 9 chương trình du lịch, trong đó có các hành trình Hà Nội - Hưng Yên - Bát Tràng, Hà Nội - Bắc Ninh cùng một số tuyến trải nghiệm buổi chiều và buổi tối. Những sản phẩm như “Hoàng hôn sông Hồng” hay du thuyền khám phá làng gốm cổ Bát Tràng cũng đang được đưa vào khai thác...

Lượng khách và doanh thu từ du lịch đường thủy của đơn vị này tăng qua các năm, cho thấy thị trường đã có tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, quy mô khai thác vẫn còn nhỏ nếu đặt cạnh thị trường du lịch Hà Nội. Vấn đề vì thế không nằm ở việc thiếu tài nguyên hay hoàn toàn không có nhu cầu, mà ở chỗ những sản phẩm hiện có chưa được đặt trong một hệ thống đủ thuận tiện để mở rộng thị trường.

Điểm nghẽn nằm khá rõ ở hạ tầng và khả năng kết nối. Hiện chỉ có bến Chương Dương Độ đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật, trong khi nhiều bến khác chủ yếu là bến dân sinh, thiếu bãi đỗ xe, khu dịch vụ và hạ tầng đón khách.

Bởi vậy, việc phát triển du lịch đường thủy của Hà Nội không thể chỉ tính bằng số lượng tàu. Một sản phẩm có khả năng cạnh tranh phải khiến dòng sông trở thành điểm mở đầu cho nhiều trải nghiệm khác.

Quy hoạch mới: biến sông Hồng thành trục kết nối du lịch

Cơ hội đang mở ra từ Điều chỉnh tổng thể Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng tỉ lệ 1/5.000, đoạn từ cầu Hồng Hà đến cầu Mễ Sở, được Hà Nội công khai lấy ý kiến nhân dân trong 20 ngày, bắt đầu từ ngày 7.9.2026. Phạm vi nghiên cứu trải dài khoảng 40km, thuộc địa giới 16 xã, phường, với quy mô khoảng 11.418ha.

Trong cấu trúc mới, sông Hồng không chỉ được nhìn nhận như một yếu tố thủy văn hay ranh giới đô thị. Hai bên sông được định hướng trở thành trục cảnh quan, văn hóa, lịch sử, sinh thái và phát triển kinh tế, trong đó giao thông đường bộ, đường thủy và đường sắt đô thị được kết nối thành hệ thống liên hoàn.

Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng được xác định là một trong 9 động lực phát triển của Thủ đô, đồng thời là trục không gian xanh trung tâm, trục kinh tế, thương mại, dịch vụ và đô thị gắn với văn hóa sáng tạo. Không gian hai bên sông được định hướng dành cho công trình công cộng, công viên cây xanh, văn hóa, dịch vụ du lịch, giải trí và các hoạt động lễ hội.

Với du lịch, điều quan trọng nhất của quy hoạch không nằm ở việc có thêm bao nhiêu công trình, mà ở khả năng tạo ra một mạng lưới điểm đến. Theo hồ sơ quy hoạch, khu vực nghiên cứu có khoảng 3.626ha mặt nước, 5.741ha đất sản xuất nông nghiệp và 123 công trình di tích, trong đó có 1 di tích quốc gia đặc biệt, 26 di tích cấp quốc gia và 35 di tích cấp thành phố.

Những nguồn lực này nếu đứng riêng lẻ sẽ khó tạo thành một sản phẩm mạnh. Nhưng khi được kết nối bằng đường thủy, đường bộ, đường dạo và xe đạp, chúng có thể tạo thành những hành trình có điểm đầu, điểm giữa và điểm cuối rõ ràng.

Một chuyến đi có thể bắt đầu trên sông, tiếp tục bằng đường bộ tới một công viên, rồi tới làng nghề hoặc di tích. Nếu đi đúng mùa, du khách có thể trải nghiệm thêm vùng sản xuất nông nghiệp, lễ hội hoặc hoạt động cộng đồng. Khi đó, công viên có thể trở thành điểm dừng chân; làng nghề trở thành nơi mua sản phẩm và tìm hiểu quy trình sản xuất; còn di sản trở thành một phần của câu chuyện về vùng đất.

Bát Tràng là một hướng đi có thể hình dung rõ điều này. Bên cạnh các chuyến du thuyền khám phá làng gốm cổ, địa phương đang xây dựng sản phẩm du lịch trải nghiệm nông nghiệp, nông thôn gắn với làng nghề gốm sứ Kim Lan và vùng trồng rau an toàn Văn Đức. Nếu kết nối tốt với đường thủy, những sản phẩm ấy có thể tạo thành một hành trình nhiều lớp thay vì những điểm đến rời rạc.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với định hướng phát triển các sản phẩm du lịch mới, tour trọn gói gắn với OCOP, đặc sản địa phương và tăng cường hợp tác giữa địa phương với doanh nghiệp mà Hà Nội đang đặt ra cho giai đoạn 2026 - 2030.

Cần tạo được sản phẩm khiến khách muốn quay lại

Theo định hướng mới, Sở Du lịch Hà Nội được yêu cầu hoàn thiện Kế hoạch phát triển du lịch Thủ đô và Kế hoạch phát triển du lịch đường sông giai đoạn 2026 - 2030 gắn với Quy hoạch Thủ đô, quy hoạch Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng và định hướng phát triển Thủ đô tầm nhìn 100 năm. Thành phố đồng thời định hướng thu hút nhà đầu tư chiến lược vào hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật, khu vui chơi giải trí và nghỉ dưỡng chất lượng cao, với mục tiêu gia tăng giá trị sản phẩm, kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách.

Đây là phần việc quyết định quy hoạch có trở thành sản phẩm du lịch hay không. Một tuyến tàu muốn hoạt động hiệu quả cần bến thủy đạt chuẩn, điểm đỗ xe, khu dịch vụ, lịch tàu cố định và hệ thống kết nối thuận tiện.

Cùng với hạ tầng, cách tổ chức sản phẩm cũng cần thay đổi: có thể hình thành những tour đường thủy trong ngày kết nối công viên và làng nghề, những hành trình cuối tuần kết hợp di sản - nông nghiệp, các tuyến theo mùa gắn với lễ hội hoặc sản phẩm du lịch đêm kết hợp cảnh quan sông Hồng, nghệ thuật và ẩm thực.

Định hướng phát triển kinh tế đêm giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045 đã xác định khu vực kinh tế đêm trục cảnh quan sông Hồng trở thành trung tâm kinh tế sáng tạo, công nghiệp văn hóa, đồng thời hướng tới các mô hình du lịch sinh thái, trải nghiệm nghề thủ công, lễ hội truyền thống và du lịch cộng đồng. Nếu kết nối được với đường thủy, một chuyến đi ngắm hoàng hôn trên sông có thể tiếp tục bằng bữa tối, chương trình nghệ thuật hoặc hoạt động văn hóa thay vì kết thúc ngay khi tàu cập bến.

Quy hoạch cũng đặt ra yêu cầu phải tôn trọng địa hình tự nhiên, bảo đảm không gian thoát lũ và an toàn hệ thống đê điều. Không gian ven sông được tổ chức theo các mức thềm địa hình, trong đó khu vực dưới 9,5m ưu tiên phục hồi sinh thái, giao thông chậm và đường dạo; từ 9,5 - 11,5m là không gian linh hoạt, còn khu vực trên 11,5m có thể xây dựng mới. Những nguyên tắc này tạo cơ sở để phát triển các hình thức du lịch gần thiên nhiên mà không đánh đổi an toàn của dòng sông.

Điều quan trọng hơn cả là tránh lặp lại cách khai thác rời rạc. Một công viên đẹp nhưng không có kết nối với bến tàu sẽ khó trở thành điểm đến; một làng nghề có sản phẩm tốt nhưng thiếu không gian đón khách cũng khó giữ du khách lâu; một di tích có giá trị nhưng nằm ngoài tuyến trải nghiệm thuận tiện thì vẫn có thể đứng ngoài dòng khách. Nếu làm được điều đó, đường thủy sẽ không còn là một tour phụ trong danh mục du lịch của Hà Nội.