Bảo tồn chợ nổi Cái Răng gắn với phát triển du lịch sinh thái sông nước

VHO- Dự báo khoảng 10 - 20 năm nữa, chợ nổi Cái Răng có thể bị thu hẹp và suy giảm sức hút nhanh chóng. Do đó, cần sáng tạo thiết lập một mô hình chợ nổi tự nhiên, kết hợp với chợ nổi tự tạo để vừa bảo tồn được chất văn hóa gốc, vừa làm mới được đặc sản du lịch chợ nổi độc đáo của TP Cần Thơ và miền sông nước Cửu Long.

 Chợ nổi Cái Răng trở thành điểm đến không thể thiếu của du khách khi đến Cần Thơ

Đề xuất trên được đưa ra tại Hội thảo “Làm gì để bảo tồn chợ nổi Cái Răng” do Sở VHTTDL TP Cần Thơ vừa tổ chức.

Nét văn hóa độc đáo chỉ ở miền sông nước Cửu Long

Theo Nhà nghiên cứu văn hóa Nhâm Hùng, chợ nổi Cái Răng là loại hình chợ nổi tự nhiên “trên bến dưới thuyền” chuyên bán sỉ, với đa phương tiện, đa nguồn, ngành hàng; Tích hợp đầy đủ tinh hoa, giá trị thương hồ tiêu biểu, điển hình chỉ có ở miền sông nước đồng bằng sông Cửu Long. Những đặc trưng nêu trên đã hun đúc thành nếp sống văn hóa chợ nổi, nó không chỉ phản ánh sinh hoạt kinh tế thương mại của miệt vườn sông nước, mà còn cho thấy sức sống lâu bền, độc đáo của loại hình chợ nổi. Đặc biệt là khẳng định tính năng động, sáng tạo và hào phóng của người miền Tây - người Cần Thơ. Từ giá trị đặc trưng độc đáo này, Bộ VHTTDL đã công nhận “Văn hóa chợ nổi Cái Răng” là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, cần được bảo tồn và phát huy vào năm 2016.

Ông Hùng nhấn mạnh, sau trăm năm hình thành và phát triển, chợ nổi Cái Răng hiện vẫn được khẳng định là chợ nổi tự nhiên có quy mô lớn nhất Việt Nam, nếu không nói là hấp dẫn hơn cả chợ nổi Thái Lan, bởi còn giữ được bản sắc và giá trị gốc. Đồng thời, trở thành biểu trưng văn hóa sông nước độc đáo vùng hạ lưu sông Mê kông.

Ông Nguyễn Khánh Tùng, Giám đốc Sở VHTTDL TP Cần Thơ cho biết, chợ nổi Cái Răng hiện có khoảng 250 - 300 ghe tàu mua bán sỉ hàng nông sản trên chợ nổi, khoảng 30 ghe nhỏ mua bán trái cây, ẩm thực địa phương. Hằng ngày, vào giờ cao điểm có trên 200 lượt tàu du lịch đưa đón du khách đến tham quan. Chợ nổi Cái Răng đã trở thành một trong những điểm du lịch hấp dẫn thu hút du khách đến TP Cần Thơ, trên 70% khách du lịch đến Cần Thơ đều chọn tham quan chợ nổi Cái Răng. Theo ông Tùng, chợ nổi Cái Răng là một trong ít chợ nổi còn duy trì các hoạt động mua bán tương đối nhộn nhịp, với những tập quán sinh hoạt rất đặc trưng của người dân các địa phương vùng sông nước, tạo nên giá trị văn hóa đặc sắc. Nơi đây không chỉ mua bán hàng hóa nông sản mà còn là sản phẩm du lịch đặc thù của Cần Thơ.

Bảo tồn gắn với phát triển du lịch sinh thái sông nước

Nhà nghiên cứu văn hóa Nhâm Hùng cho rằng, nên thẳng thắn nhìn nhận một thực trạng đáng báo động, trước hết là quy mô nhóm chợ bị thu hẹp, thời điểm năm 2009 - 2010, chợ nổi Cái Răng có tổng số phương tiện giao dịch trên chợ khoảng 450 - 500 ghe tàu, thì nay chỉ còn 300 - 350 chiếc. Bên cạnh đó là sự dịch chuyển và thu hẹp nhanh chóng về các loại hàng hóa. Với đà này, trong 10 - 20 năm sau, có thể sự thu hẹp và suy giảm của chợ nổi Cái Răng diễn ra càng nhanh chóng. Đáng nói hơn, một số dịch vụ trên chợ nổi đến nay đã bị mai một. Đâu rồi những ghe thợ may, họa hình, hớt tóc? Cũng không thấy bóng cô lái đò ngang, hay tiếng rao hàng lảnh lót: “Ai ăn chè đậu đen nước dừa đường cát hôn?. Bánh bò hôn?”. Rõ ràng, tiếng hò Cần Thơ khoan nhặt, tiếng đờn ca tài tử thâm trầm, văn hóa truyền thống trên chợ nổi đang dần phai nhạt theo thời gian.

Ông Hùng nhấn mạnh, mục tiêu tối cao trong bảo tồn chợ nổi Cái Răng là bảo tồn hoạt động giao thương và văn hóa chợ nổi một cách thiết thực. Nếu bảo tồn mang lại hiệu quả, ắt sẽ trở thành sản phẩm du lịch chợ nổi bền vững. Trong bảo tồn văn hóa chợ nổi, cần nghiên cứu, có cách tái hiện tiếng rao hàng, lối hò đối đáp trên sông, đờn ca tài tử trên ghe thương hồ. Việc tái hiện phải đúng với chất gốc chợ xưa, hòa trong bối cảnh chợ nổi ngày nay. Mạnh dạn thử nghiệm mô hình du lịch đường sông Cần Thơ, gắn với chợ nổi Cái Răng về đêm như một cách làm kinh tế đêm trên sông nước… Đặc biệt, là sáng tạo thiết lập một mô hình chợ nổi tự nhiên, kết hợp với chợ nổi tự tạo. Như vậy, sẽ vừa bảo tồn được chất văn hóa gốc, vừa làm mới được đặc sản du lịch chợ nổi độc đáo của Cần Thơ và miền sông nước Cửu Long.

Ông Nguyễn Khánh Tùng chia sẻ, điểm yếu của chợ nổi Cái Răng hiện nay là công tác bảo vệ môi trường còn bất cập, điều kiện sinh sống của thương hồ còn khó khăn, công tác thu hút đầu tư chưa hiệu quả, sản phẩm và dịch vụ du lịch chưa phong phú, đa dạng, nên chi tiêu của khách du lịch tại đây còn rất ít, khách chủ yếu đến tham quan, chụp ảnh là chính. Để bảo tồn chợ nổi Cái Răng một cách bền vững, hiện thực hóa mục tiêu bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa độc đáo của chợ nổi Cái Răng gắn với phát triển du lịch sinh thái sông nước của địa phương, trước hết phải xây dựng cảnh quan môi trường xanh- sạch – đẹp; Bảo đảm an toàn, an ninh trật tự và quản lý giá cả; Nâng cao thái độ ứng xử văn minh, mến khách cho người dân và du khách; Xây dựng môi trường du lịch an toàn – thân thiện chất lượng để thu hút khách đến Cần Thơ ngày càng nhiều hơn. 

 HOÀNG HẢI