Vụ 3 người trong gia đình tử vong nghi ngạt khí than: Vì sao nạn nhân ngộ độc khí CO bất tỉnh rất nhanh?

VHO -Vụ 3 người tử vong nghi ngộ độc khí CO ở Hà Tĩnh mới đây khiến nhiều người vô cùng đau xót, hồi chuông cảnh báo rất nghiêm trọng về thói quen sưởi than trong phòng kín khi trời rét.

Nguyên nhân người ngộ độc khí CO bất tỉnh nhanh chóng

Theo BS Nguyễn Huy Hoàng (Hội Y học Dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam), điểm làm cho ngộ độc khí CO cực kỳ nguy hiểm là nạn nhân thường bất tỉnh nhanh và rất khó tự cứu. Khi đã mất ý thức, họ không thể mở cửa, không thể gọi người khác, cũng không tự bò ra chỗ thoáng khí. Điều này khiến thời gian phơi nhiễm kéo dài hơn và tăng mạnh nguy cơ tử vong.

Về cơ chế, trong máu chúng ta có Hemoglobin (Hb). Đây là phân tử trong hồng cầu có nhiệm vụ "chở" oxy đến não, tim và các cơ quan khác. Khí CO có ái lực với Hemoglobin cực kỳ cao, cao hơn oxy rất nhiều lần. Khi hít phải CO, phân tử CO nhanh chóng gắn chặt vào Hb, tạo thành Carboxyhemoglobin (COHb). Khi đó, oxy bị "hất ra", không còn chỗ để bám.

Kết quả là máu vẫn trông "bình thường", nhưng thực chất không còn chở đủ oxy. Não là cơ quan cần rất nhiều oxy. Khi oxy giảm đột ngột, các tế bào não bắt đầu rối loạn chức năng. Người bị ngộ độc sẽ chóng mặt, nhức đầu, mệt, khó tập trung, rồi lú lẫn. Nếu tình trạng tiếp tục, họ sẽ mất ý thức. Tất cả có thể diễn ra trong thời gian khá ngắn, nhất là khi nồng độ CO trong không khí cao.

Một yếu tố khiến nạn nhân không có cơ hội nhận biết sớm là CO không có mùi, không màu, không kích ứng mắt hoặc mũi. Không có khói, không có cảm giác cay, không có vị khó chịu. Triệu chứng ban đầu thường mơ hồ: nhức đầu, buồn nôn, choáng váng. Các triệu chứng này giống cảm cúm, thiếu ngủ, hạ huyết áp… nên dễ bị bỏ qua. Khi người trong phòng ngủ say, họ gần như không cảm nhận được bất kỳ cảnh báo nào.

Khí CO không chỉ "cướp chỗ" oxy trên Hemoglobin. Nó còn gây độc trực tiếp cho tế bào thần kinh. CO có thể gây stress oxy hóa (tạo ra các chất gây hại trong tế bào), gây viêm và làm tổn thương lớp myelin bao quanh sợi thần kinh. Khi myelin bị tổn thương, việc dẫn truyền tín hiệu thần kinh bị rối loạn. Điều này góp phần làm rối loạn ý thức, hôn mê nhanh và có thể gây di chứng thần kinh sau đó.

Trường hợp nạn nhân đang ngủ, say rượu hoặc dùng thuốc an thần còn nguy hiểm hơn. Khi đó, não vốn đã chậm phản ứng với kích thích. Nếu thêm thiếu oxy, họ sẽ chìm sâu hơn vào hôn mê mà không hề cố gắng thức dậy. Ở những gia đình dùng than sưởi qua đêm, kịch bản thường gặp là cả nhà đi ngủ trong trạng thái hoàn toàn bình thường và không bao giờ tỉnh dậy nữa.

Có những nhóm người dễ bất tỉnh nhanh hơn khi hít khí CO. Đó là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh tim, bệnh phổi, thiếu máu, phụ nữ mang thai. Ở các đối tượng này, khả năng dự trữ oxy và "chống chịu" với thiếu oxy kém hơn. Khi CO chiếm chỗ trên Hemoglobin, họ nhanh chóng rơi vào tình trạng thiếu oxy nặng. Thời gian từ lúc có triệu chứng nhẹ đến lúc bất tỉnh có thể rất ngắn.

Chính vì diễn biến nhanh, âm thầm và khó nhận biết, ngộ độc CO đòi hỏi hệ thống cảnh báo khách quan. Đó là các thiết bị dò CO. Máy dò này có cảm biến, sẽ phát ra tiếng kêu lớn khi nồng độ CO vượt ngưỡng. Nó giống như "giác quan thứ sáu" giúp chúng ta phát hiện nguy hiểm mà cơ thể không tự nhận ra. Trong môi trường lao động, người làm việc ở nơi có nguy cơ càng cần thiết bị cảnh báo và sự giám sát lẫn nhau.

Điều trị ngộ độc khí CO

BS Nguyễn Huy Hoàng chia sẻ, trong điều trị ngộ độc khí CO, oxy là "thuốc giải" quan trọng nhất. Thở oxy 100% giúp đẩy CO ra khỏi Hemoglobin nhanh hơn nhiều so với thở không khí bình thường. Tuy vậy, với các trường hợp ngộ độc trung bình đến nặng, chỉ oxy thường chưa đủ. Khi đó, liệu pháp oxy cao áp (OXCA) là một phương pháp điều trị chuyên sâu và rất hiệu quả.

Oxy cao áp là phương pháp cho bệnh nhân thở oxy tinh khiết trong một buồng kín, với áp suất cao hơn áp suất không khí bình thường (thường gấp 2-3 lần). Khi áp suất tăng, lượng oxy hòa tan trực tiếp trong huyết tương (phần nước của máu) tăng lên rất nhiều. Nhờ vậy, dù Hemoglobin đang bị CO chiếm chỗ, các mô vẫn nhận được nhiều oxy nhờ lượng oxy hòa tan tăng mạnh.

Chuyên gia nhận định, với các ca như vụ Hà Tĩnh, nếu nạn nhân được phát hiện sớm, đưa đi cấp cứu kịp thời, thở oxy 100% kết hợp oxy cao áp, cơ hội sống sót và hồi phục không di chứng sẽ cao hơn nhiều. Điều quan trọng là người dân phải nhận biết sớm nguy cơ, đưa nạn nhân đi viện ngay khi nghi ngờ, thay vì chần chừ chờ “tự khỏi”.

(Ảnh minh họa: Internet)