Sửa đổi khái niệm “thuốc lá” và “tiếp thị thuốc lá” ngăn ngừa lợi dụng khoảng trống pháp lý

VHO - Theo Bộ Y tế, thuốc lá thế hệ mới đang lan nhanh trong giới trẻ, đòi hỏi hành lang pháp lý đủ mạnh để bảo đảm thực thi các quy định cấm. Việc sửa đổi một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá nhằm luật hóa Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025.

Ngày 1.10, Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về xây dựng, ban hành chính sách y tế tiêu biểu quý IV.2026. Uỷ viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà chủ trì họp báo; tham dự có đại diện lãnh đạo các Vụ, Cục, đơn vị liên quan, nhằm giải đáp những vấn đề dư luận quan tâm.

Thông tin tại cuộc họp báo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà cho biết, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 485/QĐ-BYT về Kế hoạch xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về y tế năm 2026 gồm 60 nhiệm vụ, trong đó có 4 dự án Luật, 1 pháp lệnh, 17 nghị định, 2 quyết định của Thủ tướng Chính phủ và 36 thông tư.

4 dự án Luật gồm: Luật sửa đổi, bổ sung một số luật thuộc lĩnh vực y tế (bao gồm Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trẻ em, Luật Người khuyết tật, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dược, Luật Người cao tuổi và Luật Bảo hiểm y tế); Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi); Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi); Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.

Đối với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết, việc sửa đổi nhằm luật hóa Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025; đồng thời thể chế hóa yêu cầu kiểm soát các yếu tố nguy cơ tại Nghị quyết số 72-NQ/TW.

Dự thảo Luật luật hóa khái niệm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng; cấm toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ, sử dụng các sản phẩm này, cùng túi ngậm nicotine và shisha, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, kiểm nghiệm, giám định được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Dự thảo cũng cấm cơ sở bán buôn, bán lẻ trưng bày thuốc lá dưới mọi hình thức; định nghĩa rõ "trưng bày" và "tiếp thị trực tiếp" để thuận lợi cho việc xử lý vi phạm; đồng thời tăng cường thực thi quy định cấm bán thuốc lá cho người chưa đủ 18 tuổi.

Một nội dung khác là yêu cầu xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào phải công bố tiêu chuẩn sản phẩm. Dự thảo đồng thời bãi bỏ điều kiện kinh doanh dịch vụ cai nghiện thuốc lá, thay bằng yêu cầu tuân thủ hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế.

Việc bổ sung các quy định mới nhằm cập nhật hệ thống pháp luật trước sự xuất hiện của nhiều sản phẩm thuốc lá mới, đồng thời ngăn ngừa tình trạng lợi dụng khoảng trống pháp lý để kinh doanh, lắp ráp, sản xuất hoặc đưa các sản phẩm chứa nicotine trái phép ra thị trường.

Trước đó, trình bày tóm tắt Tờ trình về dự án Luật tại phiên họp thứ 6 diễn ra vào sáng 21.9 để Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho hay, các khái niệm "thuốc lá điện tử", "thuốc lá nung nóng", "thiết bị điện tử", "thuốc lá đặc chế" và "thuốc lá khác" được đưa vào dự thảo.

Việc luật hóa các khái niệm này nhằm tạo cơ sở pháp lý thống nhất để quản lý các sản phẩm mới, trong đó có những sản phẩm có chứa chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người và đã thuộc diện bị cấm theo Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội.

Khái niệm "nguyên liệu thuốc lá" cũng được sửa đổi, bổ sung theo hướng bao quát các loại sản phẩm nguyên liệu thuốc lá. Đáng chú ý, dự thảo bổ sung khái niệm "trưng bày thuốc lá" nhằm chuẩn hóa cách hiểu về hành vi này, qua đó tạo cơ sở thống nhất trong thực thi quy định cấm trưng bày thuốc lá.

Khái niệm "tiếp thị thuốc lá trực tiếp tới người tiêu dùng" cũng được bổ sung nhằm hạn chế vướng mắc trong việc xác định, chứng minh hành vi vi phạm. Theo Ban soạn thảo, việc làm rõ các khái niệm là cần thiết trong bối cảnh phương thức sản xuất, kinh doanh và quảng bá các sản phẩm thuốc lá ngày càng đa dạng, trong đó có hoạt động trên môi trường điện tử.

Thảo luận tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường Vụ Quốc hội cơ bản thống nhất về sự cần thiết, phạm vi sửa đổi, bổ sung và tên gọi của dự án Luật. Đồng thời, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu chuẩn hóa các khái niệm theo hướng không chỉ dựa vào tên gọi, cấu tạo, mà còn phải bao quát được bản chất, phương thức sử dụng, bảo đảm luật có khả năng điều chỉnh các sản phẩm có thể phát sinh sau này.

Đối với các hành vi bị nghiêm cấm, các thành viên đề nghị Ban soạn thảo rà soát quy định đủ rõ, minh bạch và có khả năng thực thi, cần kiểm soát và xử lý được các tài khoản vi phạm hoặc phối hợp xử lý giao dịch xuyên biên giới...