Trao truyền nghề dệt thổ cẩm, giữ sắc màu văn hóa Bahnar

VHO - Trước nguy cơ nghề dệt thổ cẩm truyền thống mai một, xã Đak Pơ (Gia Lai) đang triển khai các lớp tập huấn, truyền dạy kỹ thuật dệt cho đồng bào Bahnar. Không chỉ góp phần gìn giữ nghề truyền thống, hoạt động còn mở ra cơ hội phát triển sản phẩm thổ cẩm gắn với du lịch và tạo sinh kế cho cộng đồng.

Nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao xã Đak Pơ tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng và truyền dạy nghề dệt thổ cẩm cho người dân Bahnar trên địa bàn.

Chương trình được triển khai tại 3 làng, kết hợp lý thuyết với thực hành, giúp học viên từng bước nắm vững kỹ thuật và trực tiếp làm ra sản phẩm.

Lớp tập huấn đầu tiên diễn ra trong hai ngày 8 và 9.10 tại làng Jro Dơng, với 40 học viên tham gia. Nội dung được xây dựng phù hợp với tập quán sinh hoạt của đồng bào Bahnar, tạo điều kiện để người dân tiếp cận, thực hành nghề dệt ngay tại không gian cộng đồng quen thuộc.

Ở phần lý thuyết, học viên được tìm hiểu giá trị của nghề dệt thổ cẩm trong đời sống văn hóa Bahnar, thực trạng nghề dệt tại địa phương và những giải pháp duy trì, phát huy nghề trong bối cảnh hiện nay.

Nội dung xây dựng, bồi dưỡng lực lượng nghệ nhân cũng được chú trọng, hướng đến hình thành đội ngũ có khả năng tiếp nối và truyền dạy kỹ thuật cho thế hệ sau.

Từ sợi bông đến những tấm thổ cẩm mang sắc màu đặc trưng, mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự khéo léo, tỉ mỉ và kiên trì. Trong phần thực hành, học viên được hướng dẫn các kỹ thuật thủ công truyền thống, từ chuẩn bị nguyên liệu, làm sợi, se sợi đến lựa chọn len, chỉ và sử dụng khung dệt.

Các nghệ nhân trực tiếp hướng dẫn cách mắc khung, dăng sợi và thực hiện những thao tác cơ bản để tạo nên tấm vải. Học viên còn được tìm hiểu nguyên liệu tạo màu, cách chế biến thuốc nhuộm từ tự nhiên và kỹ thuật nhuộm vải.

Việc lựa chọn, phối hợp màu nền với các gam màu chủ đạo góp phần tạo nên diện mạo riêng cho trang phục truyền thống Bahnar.

Bên cạnh kỹ thuật dệt, các nghệ nhân hướng dẫn học viên cách tạo hình, sắp xếp họa tiết, ghép vải và trang trí hoa văn trên thổ cẩm. Qua từng đường nét, màu sắc và bố cục, quan niệm thẩm mỹ, phong tục và dấu ấn văn hóa của cộng đồng được thể hiện trên mỗi sản phẩm.

Sau khi hoàn thành công đoạn dệt, học viên tiếp tục thực hành cắt vải khỏi khung, khâu viền, thêu trang trí và may thành những sản phẩm gần gũi với đời sống như khăn, túi xách, áo, ví…

Học viên cũng được trao đổi về cách cải tiến mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm để đáp ứng nhu cầu sử dụng, thị hiếu của du khách, qua đó mở rộng cơ hội đưa thổ cẩm vào hoạt động du lịch cộng đồng.

Bà Trần Thị Bích Vân, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa, Thông tin và Thể thao xã Đak Pơ cho biết, nghề dệt thổ cẩm gắn bó mật thiết với đời sống của đồng bào Bahnar. Trong từng hoa văn, màu sắc và kỹ thuật dệt đều chứa đựng những giá trị về lịch sử, phong tục, thẩm mỹ và bản sắc cộng đồng.

“Chúng tôi mong muốn các nghệ nhân, người có kinh nghiệm tiếp tục phát huy vai trò giữ nghề, tận tình truyền đạt kỹ thuật và kinh nghiệm thực tế; các học viên, nhất là người trẻ, chủ động học hỏi, thực hành để từng bước làm chủ nghề.

Khi kỹ năng được trao truyền, sản phẩm được hoàn thiện và có đầu ra phù hợp, nghề dệt sẽ có thêm cơ hội tạo sinh kế, phục vụ du lịch và quảng bá hình ảnh địa phương tốt hơn”, bà Vân chia sẻ.

Một nội dung đáng chú ý tại lớp tập huấn là học viên trực tiếp giới thiệu, thuyết minh về sản phẩm do mình thực hiện, từ cách tạo hoa văn, phối màu đến công dụng và câu chuyện văn hóa phía sau.

Qua đó, người học không chỉ hiểu rõ hơn giá trị sản phẩm mà còn rèn luyện kỹ năng trình bày, tự tin giới thiệu nghề dệt truyền thống của cộng đồng đến du khách.

Tiếp nối lớp học tại làng Jro Dơng, trong hai ngày 10 và 11.10, lớp tập huấn thứ hai được tổ chức tại làng Krông Hra với 40 học viên. Lớp thứ ba dự kiến diễn ra trong hai ngày 22 và 23.10 tại làng Gliek, với 25 học viên.

Việc triển khai các lớp truyền dạy tại Jro Dơng, Krông Hra và Gliek tạo điều kiện để người dân tiếp cận nghề dệt, đồng thời phát huy vai trò của các nghệ nhân trong trao truyền kỹ năng cho thế hệ kế cận.

Đây cũng là cơ hội để cộng đồng nhìn nhận rõ hơn giá trị của nghề truyền thống, từ đó chủ động gìn giữ và phát huy trong đời sống hiện đại.