Khi giới trẻ chung tay “giữ lửa” nghệ thuật truyền thống Khmer Nam Bộ

VHO - Các bạn trẻ ở Đại học Trà Vinh được chia thành nhiều nhóm chuyên môn như: múa dân gian, múa cổ điển, học nhạc cụ, học diễn tuồng... Bên cạnh tập luyện nghệ thuật thì còn lồng ghép nội dung kỹ năng, bình đẳng giới cùng sinh hoạt.

Cứ đến tối thứ Sáu hằng tuần là hàng trăm bạn sinh viên Trường Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ và Nhân văn (CLASKA) thuộc Đại học Trà Vinh cùng nhau tập luyện từng thế múa, nhịp trống, lời ca... Các bạn trẻ là nhân tố góp phần giữ gìn và lan tỏa tình yêu nghệ thuật đến các phum sóc của bà con Khmer Nam Bộ.

Thắp lên niềm đam mê nghệ thuật truyền thống

Buổi sinh hoạt định kỳ mỗi tuần của Câu lạc bộ (CLB) Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ thuộc CLASKA bắt đầu bằng những tiếng trống, tiếng nhạc ngũ âm hòa với nhịp chân tập múa, tập hát của nhiều bạn trẻ.

Anh Kim Chanh Thon, chuyên viên Ban Giới và Dân tộc (CLASKA) - được giao làm Chủ nhiệm CLB cho hay, lực lượng nòng cốt của CLB là hơn 30 thành viên. Ngoài ra, còn hàng trăm sinh viên khác thuộc Đại học Trà Vinh cùng tham gia; tất cả đều có chung niềm đam mê nghệ thuật Khmer nên mới vào CLB.

Bạn Kim Thị Chanh Sô Phi (22 tuổi, người dân tộc Khmer ở xã An Phú Tân, tỉnh Vĩnh Long) chia sẻ, em học ở trường được 4 năm và cũng từng ấy thời gian gắn bó với CLB.

Từ lúc nhỏ đã đam mê múa Rô băm nhưng chưa rành về kỹ thuật và bài bản. Năm 2022, khi thi đậu vào CLASKA và bắt đầu tham gia CLB, cũng từ đây, em được thầy cô và các nghệ nhân chỉ dạy từng điệu múa Rô băm nên hiểu rõ hơn những khuôn thức của múa truyền thống.

Các nghệ nhân căn dặn về múa cổ điển không chỉ có nhớ động tác, mà người múa cần giữ đúng thế tay, thế chân, đội hình, thần thái. Theo từng bài biên đạo khác nhau mà đội hình được bố trí 3 hay 5 hoặc 7 người…

Với niềm đam mê và nỗ lực tập luyện, năm 2024, Sô Phi cùng các bạn trong CLB tham dự Liên hoan nghệ thuật múa Khmer do tỉnh Trà Vinh (cũ) tổ chức và đạt Giải A về múa cổ điển. Hiện tại, Sô Phi là một trong những “trụ cột” của CLB và đảm nhận nhiệm vụ hướng dẫn các bạn trẻ mới tham gia sinh hoạt.

Cùng niềm đam mê trên, nam sinh viên Thạch Minh Rươne (ngụ xã Tập Sơn, tỉnh Vĩnh Long) đã thi vào ngành Biểu diễn nhạc cụ truyền thống của CLASKA. Sau thời gian sinh hoạt cùng CLB, đến nay ngoài việc biểu diễn khá tốt nhạc ngũ âm thì Rươne còn tham gia dàn dựng, biên đạo các tiết mục của CLB.

Đối với Trần Đăng Khoa (20 tuổi, ngụ xã Đại An, tỉnh Vĩnh Long), dù học ngành kỹ thuật điện nhưng lại thích nghệ thuật Khmer Nam Bộ. Lúc còn ở quê, Khoa chỉ biết một vài động tác múa Rô băm mỗi khi đi chùa xem vào dịp lễ. Đến khi tham gia CLB thì mới được hướng dẫn căn cơ về bài bản múa và trống.

Hiện tại, Khoa đảm nhận phần trống trong dàn nhạc ngũ âm Pinpeat và trống Chhay-dăm. Đồng thời, Khoa đang học thêm một số nhạc cụ như Roneat thung, Roneat ek.

Lan tỏa ra cộng đồng

Chủ nhiệm CLB Kim Chanh Thon cho biết, bên cạnh việc duy trì sinh hoạt tại nhà trường thì CLB còn đưa các thành viên đi biểu diễn ở các phum sóc, các chùa… mỗi khi đến dịp lễ tết của đồng bào Khmer như: Chôl Chnăm Thmây (mừng năm mới); Sen Dolta (cúng ông bà); Ok Om Bok (cúng trăng)…

Ngoài ra, mỗi dịp hè các thành viên CLB lại về cộng đồng nơi có đông đồng bào Khmer sinh sống để hướng dẫn trẻ em những điệu múa cơ bản như: múa Chằng, Chhay-dăm, Rom Vong, Saravan, Lăm Lêu... với mong muốn giữ gìn và lan tỏa niềm đam mê nghệ thuật truyền thống.

Bên cạnh đó, mỗi khi Đoàn Nghệ thuật Khmer Ánh Bình Minh (tỉnh Vĩnh Long) cần bổ sung diễn viên múa, nhạc công… thì CLB cử ngay các bạn tham gia, qua đó giúp làm quen dần với môi trường biểu diễn chuyên nghiệp.

Chỉ riêng năm 2025, các thành viên CLB tham gia 25 lượt biểu diễn văn nghệ phục vụ các sự kiện của Đại học Trà Vinh, 29 lượt biểu diễn các sự kiện ở cộng đồng. Đồng thời, tham gia biểu diễn nhạc cụ truyền thống Khmer hằng tuần tại Bảo tàng Văn hóa Khmer tỉnh Vĩnh Long. Các thành viên cũng tham gia với một số đài truyền hình về văn hóa, nghệ thuật Khmer Nam Bộ.

CLB còn biểu diễn tại lễ hội Ánh sáng Diwali do Tổng Lãnh sự quán Ấn Độ tổ chức ở TP.HCM. Trình diễn văn nghệ ở sự kiện Văn minh lúa nước ĐBSCL tại TP.HCM. Đặc biệt là tham gia trong MV ca nhạc “Thiên đường với người thương” của ca sĩ Phương Mỹ Chi, với nội dung gồm 30 diễn viên múa cổ điển và 8 nhạc công…

TS Ngô Sô Phe, Hiệu trưởng CLASKA cho hay, nhà trường đã và đang nỗ lực bằng nhiều cách để lan tỏa nghệ thuật Khmer Nam Bộ càng sâu rộng. Bên cạnh những phần việc trên, nhà trường còn động viên và hỗ trợ nhiều sinh viên sau khi tốt nghiệp về làm việc tại các Trung tâm văn hóa xã, trường phổ thông dân tộc nội trú, công tác thanh niên, phụ nữ, phát thanh viên tiếng Khmer...

Tất cả đều có thể truyền đạt những hiểu biết, đam mê về nghệ thuật Khmer Nam Bộ đến với cộng đồng bằng nhiều hình thức phù hợp với điều kiện công tác thực tế ở địa phương.

Tại các trường dân tộc nội trú hay các phum sóc, những kỹ năng múa, nhịp trống, lời ca mà các bạn trẻ được học từ nhà trường sẽ là cơ hội tốt để truyền lại cho học sinh và cộng đồng một cách bài bản, căn cơ.

Điều này như “vòng chuyển động của di sản”, khi mà từ phum sóc các bạn trẻ bước vào giảng đường đại học. Tại đây, họ được trang bị bài bản về âm nhạc để rồi những điệu múa, tiếng trống lại trở về với cộng đồng, cùng lan tỏa và giữ gìn nghệ thuật truyền thống.  

Cũng theo TS Ngô Sô Phe, những năm qua CLASKA đã đóng góp tích cực trong đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đặc thù về Ngôn ngữ - Văn hóa - Nghệ thuật Khmer Nam Bộ. Nhà trường đã đào tạo và cung cấp hàng ngàn nguồn nhân lực có trình độ đại học và sau đại học, trong đó có 4.317 nguồn nhân lực là đội ngũ trí thức người dân tộc Khmer.

Đây là nguồn nhân lực có tham gia đóng góp trong bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, cũng như truyền dạy ngôn ngữ, văn hóa, nghệ thuật Khmer cho các thế hệ kế thừa...

Vẫn còn những trăn trở…

Mặt được là vậy, tuy nhiên, thời gian qua, CLASKA khá lo lắng khi hai loại hình nghệ thuật của đồng bào Khmer Nam Bộ là Chầm riêng Chà Pây và sân khấu Dù kê gặp khó. Cả hai loại hình đã được Bộ VHTTDL đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2013 và 2014.

Theo CLASKA cho hay, hiện nay nhạc cưới, nhạc ngũ âm được biểu diễn khá nhiều ở các lễ hội, sinh hoạt cộng đồng, tiệc cưới; trong khi Chầm riêng Chà Pây thì ít được biểu diễn, bởi đây là bộ môn khó.

Cụ thể, người chơi Chầm riêng Chà Pây cần biết đàn và biết hát. Ngoài ra, còn có khả năng ứng biến khi biểu diễn và không dựa vào những kịch bản có trước. Đây chính là trở ngại mà nhiều bạn trẻ rất khó theo học.

Đối với sân khấu Dù kê thì thời gian qua các nghệ nhân, nghệ sĩ gạo cội ngày càng thưa dần, trong khi đội ngũ kế thừa chưa được đào tạo bài bản. Ngoài ra, phương thức sưu tầm, lưu trữ và truyền bá hạn chế; việc đầu tư viết kịch bản, dàn dựng và biểu diễn các vở diễn mới chưa nhiều…

Đây là hai loại hình nghệ thuật cần có giải pháp tìm người học hỏi, kế thừa trong thời gian tới.