Giữ hồn thổ cẩm Mỹ Nghiệp

VHO - Giữa nhịp sống hiện đại, bên những khung cửi ở làng Mỹ Nghiệp (xã Ninh Phước, Khánh Hòa), những người phụ nữ Chăm vẫn bền bỉ đưa sợi, dệt hoa văn, gìn giữ một nghề truyền thống đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Mỗi tấm thổ cẩm không chỉ mang theo sắc màu, hoa văn đặc trưng mà còn lưu giữ ký ức văn hóa và niềm tự hào của cộng đồng Chăm.

Ở tuổi ngoài 80, cụ Bá Thị Mới vẫn ngày ngày gắn bó với khung dệt tại Hợp tác xã Mỹ Nghiệp. Dù đôi bàn tay đã in dấu thời gian, nhưng từng động tác đưa sợi, tạo hoa văn vẫn thuần thục, chính xác. Với cụ, nghề dệt đã gắn bó từ thuở nhỏ, khi bà và mẹ vẫn thường ngồi bên khung cửi.

Học nghề từ những người đi trước, cụ Mới tiếp tục truyền lại cho con cháu. Từ thế hệ này sang thế hệ khác, những kỹ thuật dệt, cách tạo hoa văn và kinh nghiệm xử lý từng loại sợi được trao truyền bằng chính đôi tay và sự kiên nhẫn của người thợ.

Trong quá trình truyền nghề, những người lớn tuổi trực tiếp hướng dẫn lớp trẻ từng công đoạn, từ mắc sợi, lên khung đến tạo hoa văn. Để hoàn thành một sản phẩm, dù trên khung dệt lớn hay nhỏ, người thợ đều phải tuân thủ quy trình được lưu giữ qua nhiều đời. Mỗi công đoạn đòi hỏi sự tỉ mỉ, chính xác và kiên nhẫn.

Tại làng Mỹ Nghiệp, nhiều sản phẩm mang hoa văn cổ vẫn được dệt hoàn toàn bằng phương pháp thủ công.

Người thợ sử dụng hai loại khung dệt lớn và nhỏ, tùy theo đặc điểm, mức độ phức tạp của từng họa tiết. Với những hoa văn truyền thống cầu kỳ, người có nhiều kinh nghiệm mới có thể thực hiện thành thạo trên khung dệt dài.

Đằng sau mỗi đường dệt là những câu chuyện về đời sống, văn hóa và lịch sử của cộng đồng Chăm. Bởi vậy, việc bảo tồn các hoa văn cổ không đơn thuần là giữ lại một mẫu thiết kế, mà còn là giữ lại những dấu ấn văn hóa được truyền qua nhiều thế hệ.

Bà Đàng Thị Năm, thành viên Hợp tác xã Mỹ Nghiệp cho biết, mỗi hoa văn đều chứa đựng những giá trị văn hóa và lịch sử của dân tộc Chăm. Vì vậy, những người làm nghề luôn chú trọng gìn giữ các họa tiết truyền thống. Tuy nhiên, theo bà, bảo tồn không có nghĩa là giữ nghề trong một khuôn mẫu bất biến.

Vì vậy, bên cạnh việc duy trì các mẫu hoa văn cổ, người dệt cũng sáng tạo thêm những mẫu mã phù hợp với cuộc sống hiện đại, đáp ứng nhu cầu của người sử dụng và du khách nhưng vẫn giữ được nét đặc trưng của thổ cẩm Chăm.

"Tôi mong con cháu sau này vẫn còn được nhìn thấy và tự hào về những hoa văn thổ cẩm của dân tộc mình. Nghề dệt luôn giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa của người Chăm nên cần được gìn giữ, bảo tồn cho các thế hệ sau", bà Năm chia sẻ.

Trải qua nhiều biến động của thời gian, nghề dệt thổ cẩm vẫn hiện diện trong đời sống của người dân Mỹ Nghiệp.

Nếu trước đây thổ cẩm chủ yếu gắn với trang phục, nghi lễ và sinh hoạt truyền thống của đồng bào Chăm, thì ngày nay các sản phẩm còn được phát triển thành hàng lưu niệm, phục vụ khách tham quan.

Sự thay đổi trong cách sử dụng sản phẩm đang mở thêm cơ hội để nghề dệt tiếp tục tồn tại trong đời sống đương đại.

Những tấm vải được tạo nên từ kỹ thuật truyền thống có thể xuất hiện trên nhiều sản phẩm mới, nhưng giá trị cốt lõi vẫn nằm ở kỹ thuật thủ công và hệ thống hoa văn được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Đó cũng là cách để nghề dệt không chỉ được bảo tồn trong ký ức hay không gian văn hóa truyền thống, mà tiếp tục tạo ra giá trị trong cuộc sống hôm nay.

Khi sản phẩm tìm được chỗ đứng trên thị trường, người làm nghề có thêm động lực để gắn bó với khung cửi, còn lớp trẻ có thêm lý do để học và tiếp nối nghề của cha ông.

Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh những phụ nữ Chăm cần mẫn bên khung cửi vẫn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của một nghề truyền thống.

Từ đôi bàn tay khéo léo của những người thợ, từng đường dệt nối quá khứ với hiện tại, để những hoa văn Chăm tiếp tục hiện diện và kể câu chuyện văn hóa của một cộng đồng qua năm tháng.