“Thủ chỉ” đầu tàu giữ gìn bản sắc, dựng xây bản làng miền Tây xứ Nghệ

VHO - Già làng và người có uy tín như những cây đại thụ trong cộng đồng các dân tộc thiểu số luôn đóng vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền, vận động đồng bào miền Tây xứ Nghệ thực hiện tốt chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Đi đầu để bà con làm theo

Giữa núi rừng Huồi Tụ, nơi những bản làng người Mông nép mình bên sườn núi, già làng Hờ Gà Vừ được bà con bản Huồi Khe nhắc đến bằng sự kính trọng và tin cậy.

Sinh ngày 2.4.1952 tại bản Huồi Khe, xã Huồi Tụ, già làng Hờ Gà Vừ sớm gắn bó với quê hương qua những công việc gần bà con dân bản. Từ năm 1975-1980, ông là giáo viên Trường Tiểu học xã Huồi Tụ.

Giai đoạn 1981-1986, ông đảm nhiệm cương vị Phó Công an xã. Ngày 16.4.1987, ông vinh dự được đứng vào hàng ngũ của Đảng. Từ năm 1990-1997, ông giữ chức Chủ tịch UBND xã; từ năm 1998-2008 là Bí thư Đảng ủy xã Huồi Tụ.

Những năm tháng công tác qua nhiều vị trí giúp ông tích lũy vốn sống, kinh nghiệm và hiểu hơn đời sống của đồng bào vùng cao. Ông hiểu rằng, ở cơ sở, muốn vận động người dân thì trước hết phải gần dân, hiểu dân và quan trọng hơn cả là tạo được niềm tin.

Rời công việc chính quyền, ông vẫn không rời bản làng. Từ năm 2013 đến nay, ông được bà con tín nhiệm làm già làng, người có uy tín tại bản Huồi Khe. Chức danh ấy không có quyền hạn hành chính mà được xây dựng từ sự tin tưởng của cộng đồng qua nhiều năm.

“Làm già làng thì mình phải sống làm gương cho con cháu, cho dân bản”, già làng Hờ Gà Vừ chia sẻ.

Với ông Vừ đó không chỉ là lời nói mà là nguyên tắc sống. Khi đời sống vùng cao còn nhiều khó khăn, gia đình ông tìm hướng khai phá đất đai, phát triển chăn nuôi, trồng cây ăn quả.

Để đưa sản xuất đến một khu đất dưới chân núi Phà Xắc, gia đình ông từng tự phát cây, đắp đất mở đường. Sau 40 ngày, con đường dài hơn 1,5km nối khu đất với đường lớn được hoàn thành; nguồn nước từ suối cũng được dẫn về phục vụ sản xuất.

Từ vùng đất từng bị bỏ hoang, gia đình ông khoanh nuôi khoảng 6ha rừng để làm nơi chăn thả, phát triển đàn trâu, bò; có thời điểm đàn gia súc lên tới 30 con. Mô hình chăn nuôi tổng hợp kết hợp cây ăn quả từng mang lại thu nhập khoảng 100-120 triệu đồng mỗi năm.

Đáng chú ý, chính diện tích đất này trước đây từng gắn với cây thuốc phiện. Sau khi cây thuốc phiện được xóa bỏ, gia đình ông chuyển sang những hướng sản xuất phù hợp, biến vùng đất từng mang nhiều hệ lụy thành nơi tạo sinh kế.

Cách làm ấy không chỉ đem lại thu nhập cho gia đình mà còn trở thành minh chứng cụ thể để già làng Hờ Gà Vừ vận động bà con thay đổi cách nghĩ, cách làm, từng bước ổn định cuộc sống.

Phát huy vai trò người có uy tín vùng biên

Nếu việc làm kinh tế giúp tạo dựng niềm tin thì giữ gìn sự thuận hòa trong cộng đồng lại là công việc già làng Hờ Gà Vừ dành nhiều tâm sức.

Ở bản làng vùng cao, quan hệ gia đình, dòng họ và cộng đồng gắn bó mật thiết. Những va chạm trong cuộc sống vì thế khó tránh khỏi. Điều quan trọng là những khúc mắc phải được giải quyết từ sớm, tránh để chuyện nhỏ trở thành mâu thuẫn lớn.

Khi trong gia đình hoặc giữa những người trong bản có chuyện bất hòa, bà con thường tìm đến già làng. Với kinh nghiệm của người từng nhiều năm làm công tác công an, chính quyền và lãnh đạo địa phương, ông kiên nhẫn nghe từng bên, phân tích điều phải trái, tìm cách để mọi người hiểu và nhường nhịn nhau.

“Nếu trong gia đình, trong dân bản có mâu thuẫn thì cứ trao đổi với già làng để già làng giải quyết. Khi mình giải quyết thấu đáo thì dân bản sẽ hòa thuận, yên tâm làm ăn, không còn khiếu kiện lên công an xã và ủy ban xã nữa”, ông nói.

Với già làng Hờ Gà Vừ, hòa giải không phải là tìm người thắng, kẻ thua mà là giữ được tình cảm. Một mâu thuẫn được tháo gỡ ngay trong bản không chỉ giúp hai gia đình trở lại thuận hòa mà còn góp phần giữ sự đoàn kết của cả cộng đồng.

Ông nhớ lại, trước đây, khi chưa có đội ngũ người có uy tín ở các bản, hầu như mọi chuyện lớn nhỏ, mọi mâu thuẫn trong dân đều dồn lên xã.

Từ tranh chấp đất đai, bất hòa giữa các dòng họ đến những việc tưởng như rất nhỏ trong bản, cán bộ xã đều phải đứng ra giải quyết. Có những vụ việc kéo dài hai, ba ngày, cán bộ phải đi lại nhiều lần chỉ để tháo gỡ những mâu thuẫn trong dân.

Khi những người có uy tín trong cộng đồng được lựa chọn và phát huy vai trò, cách giải quyết cũng thay đổi. Có chuyện xảy ra, người dân tìm đến người có uy tín trước. Trưởng bản, bí thư chi bộ và những người có trách nhiệm cùng ngồi lại, gặp từng bên, phân tích phải trái, vận động các gia đình, dòng họ.

Nhiều chuyện vì thế được giải quyết ngay tại bản, không để trở thành mâu thuẫn lớn. Số vụ việc phải đưa lên xã cũng giảm rõ rệt, bộ máy chính quyền cơ sở bớt đi một phần công việc vốn trước đây phải trực tiếp gánh vác.

Tại buổi làm việc giữa đoàn công tác Sở VHTTDL Nghệ An với UBND xã Huồi Tụ tìm hiểu về công tác nhân quyền tại các xã biên giới, già làng Hờ Gà Vừ được địa phương mời tham dự và chia sẻ về vai trò của người có uy tín trong cộng đồng. 

Chủ tịch UBND xã Huồi Tụ - ông Dềnh Bá Lồng - cho biết: Địa phương thường xuyên tuyên truyền chủ trương, chính sách, pháp luật và nhiệm vụ chính trị qua hệ thống truyền thanh, băng rôn, khẩu hiệu, các cuộc họp dân và tuyên truyền trực tiếp tại bản.

Cùng với phát triển kinh tế, xã Huồi Tụ chú trọng xây dựng “xã không ma túy”. Ngày 16.1.2026, xã được UBND tỉnh công nhận đạt tiêu chí này. 

Lịch sử vùng biên cũng ghi dấu vai trò của những “thủ chỉ”, cách gọi những người đứng đầu, có uy tín trong cộng đồng người Mông. Qua những câu chuyện thực tế ở bản làng, ông Hờ Gà Vừ cho thấy người có uy tín không chỉ là chỗ dựa tinh thần mà còn trực tiếp vận động đồng bào chấp hành chủ trương, chính sách, giữ gìn an ninh trật tự và chung tay xây dựng đời sống mới.

Ông không chỉ vận động người dân chấp hành chủ trương, giữ gìn an ninh mà còn góp sức bảo tồn bản sắc văn hóa Mông, nhắc nhở thế hệ trẻ trân trọng tiếng nói, trang phục, phong tục và những nét đẹp truyền thống của dân tộc.

Theo ông Nguyễn Bá Hảo, Phó Giám đốc Sở VHTTDL Nghệ An: Với sự gắn bó mật thiết với địa bàn, người dân không chỉ gìn giữ bản sắc, xây dựng cuộc sống mà còn tích cực phối hợp, hỗ trợ các lực lượng chức năng trong công tác quản lý, tuần tra, bảo vệ đường biên, mốc giới.

Ông Nguyễn Bá Hảo nhấn mạnh, phát huy vai trò của người có uy tín và sự tham gia của đồng bào vùng biên có ý nghĩa quan trọng trong việc củng cố khối đại đoàn kết, tăng cường sự đồng thuận tại cơ sở.

Khi người dân hiểu, tin tưởng và chủ động tham gia, công tác bảo vệ chủ quyền, giữ gìn an ninh biên giới cũng được thực hiện hiệu quả hơn, góp phần xây dựng khu vực biên giới ổn định, an toàn và phát triển.