Rộn ràng tiếng kèn Saranai về trên bản làng Chăm

VHO - Những ngày đầu tháng 10, vạt nắng thu nhuộm vàng các làng xóm phía Nam tỉnh Khánh Hòa. Men theo những con đường rợp bóng cờ hoa dẫn về các đền tháp cổ kính, không khí chuẩn bị cho Lễ hội Katê 2026 đang hối hả từng giờ. Trong tiếng trống Ginăng bập bùng hòa cùng điệu múa xòe quạt uyển chuyển, lòng người xôn xao đón chờ ngày hội lớn nhất trong năm của đồng bào Chăm theo đạo Bàlamôn.

Sẵn sàng cho ngày hội lớn

Dưới ánh nắng sớm tại xã Phước Hữu, từng mảng tường rào, tuyến đường thôn xóm vừa được bà con dọn dẹp sạch đẹp, tươm tất. Hệ thống chiếu sáng rực rỡ đã phủ khắp lối đi, lực lượng chức năng ứng trực bảo đảm an ninh trật tự, giao thông thông suốt. Tất cả đã hoàn tất để rộng cửa đón người con xa quê cùng du khách thập phương về chung vui.

Trao đổi với chúng tôi, ông Võ Minh Tân, Phó Chủ tịch UBND xã Phước Hữu hồ hởi: “Địa phương đã chỉ đạo sát sao các thôn, cơ quan chuyên môn phối hợp chuẩn bị chu đáo nhất. Mọi điều kiện đã sẵn sàng để các chức sắc và bà con thực hiện nghi lễ trang nghiêm, an toàn, đúng với phong tục truyền thống cũng như quy định pháp luật.”

Thông tin từ Phó Chủ tịch UBND xã Phước Hữu cho biết, lịch trình các nghi lễ chính của lễ hội Katê năm 2026 sẽ diễn ra trong ba ngày, khởi đầu vào chiều 9.10 với lễ rước y trang từ xã Phước Hà về Đền Trong (thôn Hữu Đức). Tiếp đó, trong sáng 10.10, y trang sẽ được rước từ Đền Trong ra Đền Ngoài Pô Inư Nưgar và đưa lên Tháp Pô Rômê (thôn Hậu Sanh) để cử hành nghi thức cúng lễ; bước sang sáng 11.10, lễ rước y trang, mở đền Pô Klaong Can cùng lễ cúng Thần làng đồng loạt diễn ra tại các làng Mỹ Nghiệp, Chung Mỹ và Bàu Trúc.

Bí thư Đảng ủy xã Ninh Phước Nguyễn Hữu Tuấn cho biết thêm, tại các làng cổ, các vị chức sắc và Ban phong tục đã chuẩn bị tươm tất từ kiệu rước, y trang cho đến vật phẩm dâng cúng. Những nghi lễ cúng Thần làng tại Mỹ Nghiệp, Chung Mỹ hay Bàu Trúc không chỉ là tâm nguyện thành kính hướng về cội nguồn mà còn gửi gắm ước vọng cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, xóm làng no ấm.

Tại các di tích quốc gia đặc biệt như Tháp Pô Klong Garai (phường Đô Vinh) hay Tháp Pô Rômê, không khí sửa sang, trang hoàng cũng khẩn trương không kém. Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa đã phối hợp chặt chẽ với Hội đồng chức sắc để vừa tạo không gian hành lễ linh thiêng cho đồng bào thực hành tín ngưỡng, vừa làm tốt công tác đón tiếp khách tham quan.

Không gian trải nghiệm di sản đa dạng

Nếu phần lễ mang nét chấm phá thiêng liêng, tĩnh lặng của thế giới tâm linh thì phần hội lại là một bức tranh đầy màu sắc, khuấy động nhịp sống của các làng quê Chăm.

Từ ngày 5 đến 9.10, các khoảng sân bóng đá, bóng chuyền ở Phước Hữu trở thành điểm hẹn cuồng nhiệt. Tiếng reo hò vang rộn khắp thôn Hữu Đức, Hậu Sanh, Như Bình, Như Ngọc. Đặc biệt, màn đồng diễn múa hát tập thể của đồng bào hai thôn Hữu Đức và Hậu Sanh vào ngày 9.10 tới đây hứa hẹn sẽ là cú hích cảm xúc rực rỡ ngay trước giờ chính lễ.

Đáng chú ý, Katê năm nay rộn ràng hơn hẳn khi hòa cùng Lễ hội gốm Chăm Bàu Trúc lần thứ I diễn ra từ ngày 10 đến 12.10. Không gian lễ hội được mở rộng với chuỗi hoạt động phong phú, bao gồm trưng bày, triển lãm giới thiệu sản phẩm gốm thủ công không dùng bàn xoay, thổ cẩm dệt tay, sản phẩm OCOP, ẩm thực Chăm truyền thống, cùng các hội thi và trình diễn sôi nổi như thi làm gốm, thi dệt thổ cẩm, thi viết chữ Chăm đẹp, tiếng hát dân ca, thi đấu thể thao và hội thi “Thiếu nữ Chăm duyên dáng”.

Đến với lễ hội, du khách còn được chạm tay vào di sản khi tận mắt chứng kiến các nghệ nhân tạo hình từng khối đất thô sơ, nghe kể câu chuyện trao truyền nghề qua nhiều thế hệ và tự tay trải nghiệm dệt nên từng hoa văn thổ cẩm.

“Chúng tôi không chỉ chuẩn bị cơ sở vật chất phục vụ nghi lễ mà còn đặc biệt chú trọng công tác thuyết minh, trưng bày triển lãm. Mục tiêu là giúp người dân và du khách hiểu sâu sắc hơn về giá trị lịch sử, kiến trúc của các di tích Chăm”, ông Nguyễn Trung Nghĩa, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa, chia sẻ.

Được Bộ VHTTDL đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2017, Lễ hội Katê diễn ra vào ngày 1 tháng 7 Chăm lịch hằng năm không đơn thuần là một ngày lễ. Đó là chiếc cầu nối vô hình gắn kết quá khứ với hiện tại, kết nối tình đoàn kết cộng đồng từ đền tháp cổ kính đến từng mái nhà.

Tiếng kèn Saranai đã bắt đầu réo rắt. Tiếng trống Ginăng đã điểm nhịp rộn ràng. Katê 2026 đang gõ cửa từng căn nhà Chăm trên dải đất Khánh Hòa. Trong sắc đỏ, sắc vàng rực rỡ của những bộ trang phục truyền thống, trong điệu múa Chăm uyển chuyển bên tháp cổ, một di sản văn hóa trường tồn lại tiếp tục được đánh thức, tỏa sáng và lan tỏa mạnh mẽ trong dòng chảy đương đại.