Giữ hồn thổ cẩm Hrê trong dòng chảy thị trường Tết Nguyên đán

VHO - Khi Tết Nguyên đán chạm ngõ núi rừng Quảng Ngãi, thôn Làng Teng (xã Ba Động) rộn ràng với nhịp khung dệt quen thuộc. Từ sớm tinh mơ, trong những nếp nhà sàn, tiếng dệt thổ cẩm của phụ nữ Hrê đều đặn vang lên, bền bỉ gìn giữ nghề truyền thống qua từng sợi chỉ.

Thổ cẩm Làng Teng - di sản dệt của người Hrê

Mỗi tấm thổ cẩm ở Làng Teng không chỉ là sản phẩm thủ công mà còn là bức tranh văn hóa giàu ý nghĩa. Sự hòa quyện của các gam màu truyền thống tạo nên chiều sâu biểu tượng: sắc đen tượng trưng cho đất và nước, màu đỏ gợi nhắc đến lửa và thế giới thần linh, trong khi màu trắng biểu trưng cho sự tinh khiết.

Trên nền màu đặc trưng ấy, các hoa văn cổ truyền được hình thành qua kĩ thuật dệt thủ công tinh xảo, đòi hỏi sự chính xác và bền bỉ của người thợ, góp phần lưu giữ và truyền tải giá trị văn hóa qua từng sợi vải.

Đưa sản phẩm dệt thổ cẩm Làng Teng vươn xa

VHO – Trong căn phòng nhỏ nhắn, được trưng bày rất gọn gàng là nơi làm việc của cô gái Hrê Phạm Thị Y Hòa, thôn Làng Teng, xã Ba Thành, huyện Ba Tơ (Quảng Ngãi). Hiện có 2 sản phẩm cà vạt và túi xách được chế tác từ nguyên liệu vải thổ cẩm đã được chứng nhận sản phẩm OCOP 4 sao do Y Hòa là chủ thể.

Theo các nghệ nhân trong làng, để hoàn thành một tấm vải đạt chuẩn, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn từ chọn sợi, phối màu đến dệt hoa văn. Mỗi sai lệch nhỏ đều ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm. Chính yếu tố thủ công này khiến thổ cẩm Làng Teng có giá trị cao hơn so với các sản phẩm dệt công nghiệp.

Trước sự khan hiếm của cây bông truyền thống, người dệt chuyển sang sử dụng chỉ sợi công nghiệp. Tuy nhiên, sự thay đổi nguyên liệu không làm mất đi bản sắc nghề. Kĩ thuật dệt, bố cục hoa văn và tinh thần văn hóa Hrê vẫn được giữ nguyên, tạo nên lợi thế cạnh tranh riêng cho sản phẩm.

Bước ngoặt lớn với thổ cẩm Làng Teng đến từ năm 2019, khi nghề dệt được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Từ đây, thổ cẩm không còn bó hẹp trong nhu cầu sinh hoạt cộng đồng mà từng bước tham gia thị trường hàng hóa.

Giữ hồn nghề trong dòng chảy thị trường

Chị Phạm Thị Sung (34 tuổi), thôn Làng Teng cho biết, thời điểm cận Tết là mùa cao điểm tiêu thụ. “Nếu trước kia sản phẩm dệt chỉ để mặc hoặc làm quà, thì nay đã có đầu ra ổn định. Đơn hàng đến liên tục, nhất là dịp Tết”, chị Sung nói.

Tận dụng cơ hội, chị Sung mở cửa hàng ngay trong làng, đồng thời liên kết với các hộ gia đình để mở rộng sản xuất. Nhiều mẫu mã mới như túi xách, khăn choàng, ví, áo dài cách tân, cà vạt được đưa ra thị trường, vừa giữ yếu tố truyền thống, vừa đáp ứng thị hiếu người tiêu dùng hiện đại.

Nhờ đó, thổ cẩm Làng Teng đã đạt chuẩn OCOP 4 sao, giúp giá trị sản phẩm tăng rõ rệt và mở rộng kênh phân phối, đặc biệt trong phân khúc quà Tết và du lịch.

Vừa lựa chọn tấm vải để may đồ mới, bà Phạm Thị Nhắt (54 tuổi), thôn Làng Teng vừa nở nụ cười hiền hậu và chia sẻ rằng mỗi dịp Tết đến, chỉ cần nhìn vào bộ váy là có thể nhận ra tay nghề của người dệt. Theo bà, vẻ đẹp của trang phục không chỉ nằm ở hoa văn hay màu sắc mà còn được tạo nên từ cái tâm và cái nết của người phụ nữ gửi gắm trong từng sợi vải.

Theo thống kê của địa phương, hiện có hơn 20 phụ nữ Làng Teng có việc làm và thu nhập ổn định từ nghề dệt. Mỗi thợ dệt trung bình hoàn thành khoảng 10 - 12 tấm vải mỗi tháng, thu nhập khoảng 2.5 triệu đồng đến 3 triệu đồng, mức thu nhập tuy chưa cao nhưng có ý nghĩa lớn với các hộ gia đình miền núi.

Nhờ duy trì và phát triển nghề dệt truyền thống, nhiều phụ nữ địa phương đã có thêm nguồn thu nhập ổn định, góp phần cải thiện đời sống gia đình.

Chia sẻ về sự thay đổi này, chị Phạm Thị Su (40 tuổi) cho biết: “Nghề dệt không chỉ mang lại thu nhập mà còn giúp phụ nữ giảm bớt sự phụ thuộc hoàn toàn vào sản xuất nông nghiệp, từ đó nâng cao vai trò và vị thế của họ trong đời sống kinh tế - xã hội địa phương”.