Nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản và đấu tranh phòng, chống tội phạm tham nhũng

VHO - Tiếp tục Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội.

Thu hồi tài sản tham nhũng, kinh tế, rửa tiền không qua thủ tục kết tội

Trình bày Tờ trình tóm tắt về dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao Nguyễn Huy Tiến nhấn mạnh sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm cụ thể hóa chủ trương của Đảng và thực hiện các cam kết quốc tế, cũng như tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tế và để nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản và đấu tranh phòng, chống tội phạm tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 24 điều, quy định những vấn đề chung về cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua thủ tục kết tội.

Trong đó, quy định áp dụng đối với các vụ án hình sự về các tội gồm: rửa tiền, các tội về xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, các tội phạm tham nhũng và tội phạm chức vụ khác, đồng thời quy định loại tài sản thuộc phạm vi áp dụng cơ chế này.

Quy định các trường hợp áp dụng cơ chế khi việc truy cứu trách nhiệm hình sự không thể thực hiện hoặc là không thể tiếp tục thực hiện do các căn cứ theo quy định pháp luật.

Đồng thời, quy định Viện kiểm sát là cơ quan có thẩm quyền khởi kiện hoặc yêu cầu giải quyết vụ việc dân sự về thu hồi và xử lý tài sản không qua thủ tục kết tội.

Dự thảo Nghị quyết cũng quy định về thẩm quyền giải quyết của Tòa án theo nguyên tắc gắn với nơi giải quyết vụ án hình sự hoặc nơi có tài sản, hoặc nơi cư trú của người có liên quan; và nhiệm vụ, quyền hạn của Viện kiểm sát trong việc kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ và yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời.

Bên cạnh đó, quy định trách nhiệm phối hợp của các cơ quan tiến hành tố tụng trong vụ án hình sự và các cơ quan, đơn vị liên quan nhằm bảo đảm thực hiện hiệu quả cơ chế; quy định về trình tự, thủ tục giải quyết việc thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội; quy định về tổ chức thực hiện và các điều khoản thi hành.

Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao cho biết, thời gian thực hiện thí điểm là 2 năm, kể từ ngày 01.3.2027. Và Nghị quyết không áp dụng đối với hành vi phạm tội xảy ra trước 0 giờ 0 phút ngày 01.3.2027. Dự kiến nguồn lực và điều kiện đảm bảo sẽ không làm tăng đầu mối tổ chức và biên chế; đồng thời, thực hiện theo kinh phí thường xuyên hằng năm được giao cho ngành Kiểm sát.

Bảo đảm yêu cầu về cải cách thủ tục hành chính

Trình bày Báo cáo tóm tắt thẩm tra dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí sự cần thiết xây dựng Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về thu hồi tài sản tham nhũng, đặc biệt là Kết luận số 19-KL/TW của Bộ Chính trị về Đề án “Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, bảo đảm phù hợp với thực tiễn của Việt Nam”; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn.

Nội dung dự thảo Nghị quyết phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến và tính thống nhất với hệ thống pháp luật, cơ bản bảo đảm tính khả thi; phù hợp với các điều ước quốc tế, cam kết quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh; bảo đảm yêu cầu về cải cách thủ tục hành chính; phân quyền, phân cấp; bình đẳng giới, chính sách dân tộc.

Đồng thời, đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao nghiên cứu, bổ sung các quy định để đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số trong các thủ tục (giao nhận hồ sơ, thụ lý, kiểm tra, xác minh, thu thập tài liệu, chứng cứ, thông báo công khai....).

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nêu rõ, trình tự, thủ tục xây dựng Nghị quyết; ngôn ngữ, thể thức, kỹ thuật trình bày, dự thảo cơ bản bảo đảm quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Hồ sơ dự án Nghị quyết đã bảo đảm đầy đủ thành phần theo quy định, đủ điều kiện để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến trước khi trình Quốc hội.

Qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản nhất trí với Tờ trình của Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp về dự án Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm cơ chế thu hồi và xử lý tài sản liên quan đến tội phạm không qua kết tội; đồng thời, khẳng định sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng, nhất là thể chế hóa Kết luận số 19-KL/TW ngày 02.4.2026 của Bộ Chính trị về Đề án “Cơ chế thu hồi và xử lý tài sản không qua kết tội, bảo đảm phù hợp với thực tiễn của Việt Nam”.

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao nghiên cứu tiếp thu tối đa ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến của Tòa án Tối cao, ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban khác của Quốc hội... để bảo đảm bám sát thực tiễn và thể chế hóa đầy đủ các nội dung theo yêu cầu tại Kết luận số 19-KL/TW của Bộ Chính trị; bổ sung các lập luận, thuyết minh làm rõ thêm các nội dung cần thiết để tạo sự đồng thuận cao khi trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến. Phạm vi bám sát đúng nội dung, yêu cầu của Kết luận số 19-KL/TW của Bộ Chính trị, không bổ sung thêm.

Trên tinh thần đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Viện kiểm sát nhân dân tối cao chủ trì, phối hợp với Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và các cơ quan liên quan tiếp thu, hoàn thiện Hồ sơ dự thảo Nghị quyết và sớm gửi đến đại biểu Quốc hội theo đúng nội quy kỳ họp Quốc hội.

Trên cơ sở Hồ sơ hoàn chỉnh, Ủy ban Pháp luật và Tư pháp hoàn thiện Báo cáo thẩm tra trình tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10.2026).