Tránh tình trạng ưu đãi thuế làm giảm thu ngân sách nhưng không mang lại hiệu quả tương xứng

VHO - Tiếp tục Phiên họp thứ 6, chiều 22.9, tại Nhà Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân.

Mở rộng chính sách ưu đãi thuế cho giáo dục

Trình bày các nội dung cơ bản của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết, Luật Thuế Thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hiện hành đã quy định chính sách ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với dự án, cơ sở hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, đào tạo.

Bên cạnh những kết quả đạt được, trong quá trình triển khai thực hiện đã phát sinh một số tồn tại.

Trong đó, đối với Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật đã quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục đại học công lập hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận.

Tuy nhiên, qua rà soát quy định của Luật Viên chức năm 2025 cho thấy bản thân đơn vị sự nghiệp công lập (bao gồm cả cơ sở giáo dục công lập hay tổ chức khoa học và công nghệ công lập) đã là tổ chức hoạt động không vì lợi nhuận.

Việc quy định điều kiện “hoạt động không vì mục tiêu lợi nhuận” đối với các đơn vị sự nghiệp công lập nói chung và cơ sở giáo dục công lập nói riêng là không còn phù hợp với bản chất pháp lý của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định mới và không cần thiết.

Bên cạnh đó, hệ thống thể chế về giáo dục và đào tạo tiếp tục được hoàn thiện trong những năm vừa qua, trong đó quy định các cấp độ, trình độ đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân bao gồm: giáo dục mầm non; giáo dục phổ thông; giáo dục nghề nghiệp gồm sơ cấp, trung học nghề, trung cấp, cao đẳng và các chương trình đào tạo nghề khác; giáo dục đại học gồm đại học và sau đại học.

Theo đó, quy định về miễn thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành chưa bao quát hết toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân, chưa thể hiện được đầy đủ chủ trương của Đảng về “Không áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục công lập, cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận” tại Nghị quyết số 71-NQ/TW.

Liên quan đến hoạt động cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp không có quy định ưu đãi đối với doanh nghiệp có hoạt động này.

Đối với Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết, Luật hiện hành quy định các trường hợp miễn, giảm thuế đối với đất của dự án đầu tư theo pháp luật về đầu tư, đất của cơ sở thực hiện xã hội hóa, đất ở trong hạn mức của các đối tượng thuộc diện chính sách, cơ bản đã thể chế hóa đúng tinh thần Nghị quyết số 21-NQ/TW, tuy nhiên, chưa quy định ưu đãi đối với các đối tượng là người dân tộc thiểu số.

Đối với lĩnh vực giáo dục và đào tạo, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hiện hành đã quy định đối tượng không chịu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất sử dụng vào mục đích công cộng, trong đó có “đất giáo dục và đào tạo” và quy định miễn thuế đối với “đất của cơ sở thực hiện xã hội hóa đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục”.

Tuy nhiên, rà soát cho thấy quy định ưu đãi thuế sử dụng đất phi nông nghiệp hiện hành chưa bao quát toàn diện mọi loại hình cơ sở giáo dục trong nước (gồm cả công lập và tư thục) đang trực tiếp quản lý, sử dụng đất cho mục đích giáo dục, chưa thể hiện được đầy đủ chủ trương của Đảng về "không thu tiền sử dụng đất, giảm tiền thuê đất, tiền thuế đất đối với các cơ sở giáo dục trong nước. Không áp dụng thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục công lập, cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận" tại Nghị quyết số 71-NQ/TW.

Đối với Luật Thuế thu nhập cá nhân, Thứ trưởng Bộ Tài chính cho biết, liên quan đến hoạt động cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, ngoài doanh nghiệp thì còn có các cá nhân kinh doanh cũng cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, tuy nhiên cũng không quy định về ưu đãi thuế đối với cá nhân kinh doanh cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Từ tình hình nêu trên, để kịp thời cụ thể hóa chủ trương ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế sử dụng đất phi nông nghiệp của Đảng tại Nghị quyết số 71-NQ/TW và đảm bảo phù hợp với thực tiễn, việc sửa đổi, bổ sung Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Luật Thuế thu nhập cá nhân là cần thiết và có cơ sở chính trị, pháp lý...

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành việc miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cơ sở giáo dục công lập; miễn thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất sử dụng cho mục đích giáo dục, đào tạo của các cơ sở này, cũng như chính sách liên quan đến đồng bào dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban không tán thành đề xuất miễn thuế đối với thu nhập từ cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh, do chưa đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn.

Chính sách thuế cũng không trực tiếp bảo đảm an toàn thực phẩm và chưa có cơ sở khẳng định lợi ích từ việc miễn thuế sẽ được chuyển thành giảm giá hoặc nâng cao chất lượng suất ăn.

Đối với đề xuất miễn thuế thu nhập doanh nghiệp cho cơ sở giáo dục tư thục hoạt động không vì lợi nhuận, Thường trực Ủy ban đề nghị tiếp tục nghiên cứu, đánh giá kỹ. Nếu áp dụng, cần xác định rõ địa bàn, tiêu chí “không vì lợi nhuận”, nguyên tắc không phân chia lợi nhuận và tái đầu tư cho giáo dục.

Theo cơ quan thẩm tra, chỉ nên miễn thuế đối với thu nhập trực tiếp từ hoạt động giáo dục; các hoạt động kinh doanh, thương mại độc lập phải được hạch toán riêng và thực hiện nghĩa vụ thuế theo quy định. Cùng với đó, cần tăng cường quản lý, hậu kiểm để tránh lợi dụng chính sách ưu đãi.

Về thuế sử dụng đất phi nông nghiệp, Thường trực Ủy ban đề nghị làm rõ căn cứ chính trị, thực tiễn, mức độ miễn, giảm và phạm vi áp dụng. Trường hợp miễn thuế đối với đất sử dụng cho giáo dục, cần xác định rõ diện tích được miễn và không được miễn khi cơ sở giáo dục sử dụng đất kết hợp cho hoạt động kinh doanh, thương mại, dịch vụ.

Tránh tình trạng ưu đãi thuế làm giảm thu ngân sách nhưng không mang lại hiệu quả tương xứng

Cho ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận và đánh giá cao công tác chuẩn bị của Bộ Tài chính (cơ quan chủ trì soạn thảo) và Ủy ban Kinh tế và Tài chính (cơ quan thẩm tra) đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp và Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu hồ sơ dự án luật phải được thực hiện đúng chuẩn quy trình, thủ tục xây dựng văn bản quy phạm pháp luật; đặc biệt cần có báo cáo thẩm định chính thức từ Bộ Tư pháp trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Đối với chính sách miễn thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ cung cấp suất ăn cho cơ sở giáo dục, y tế, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh đây là chính sách mang tính nhân văn sâu sắc; đây là chủ trương lớn của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Miễn học phí cho giáo dục mầm non và các cấp học phổ thông; Thực hiện khám bệnh miễn phí hoàn toàn (từ năm 2026, mỗi người dân được khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất 1 lần/năm); Khuyến khích cung cấp suất ăn cho học sinh tại trường để giúp học sinh sinh hoạt ổn định, phụ huynh yên tâm công tác.

Về miễn thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế đất đối với cơ sở giáo dục công lập, tư thục hoạt động không vì lợi nhuận, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu làm rõ các vướng mắc, bất cập của quy định thuế hiện hành đối với nhóm đối tượng này.

Đánh giá tác động đối với thu ngân sách nhà nước; cân nhắc giữa chi phí ngân sách bỏ ra và lợi ích chính sách thu được, tránh tình trạng ưu đãi thuế làm giảm thu ngân sách nhưng không mang lại hiệu quả tương xứng. Xác định rõ tiêu chí, điều kiện chứng minh cơ sở giáo dục tư thục hoạt động "không vì lợi nhuận"...

Về miễn Thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất giáo dục, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị làm rõ mức độ miễn giảm và phạm vi áp dụng. Trường hợp đất sử dụng đa mục đích (kết hợp kinh doanh, thương mại, dịch vụ) phải quy định rõ phạm vi diện tích đất được miễn thuế và diện tích phải nộp thuế.

Đối với đề xuất bãi bỏ thu thuế sử dụng đất phi nông nghiệp đối với đất lấn chiếm, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu làm rõ cơ sở chính trị và thực tiễn của đề xuất này; Không tạo kẽ hở lợi dụng chính sách để hợp thức hóa sai phạm, dẫn tới mất công bằng về nghĩa vụ tài chính giữa người sử dụng đất hợp pháp và người có hành vi lấn chiếm đất.

Chủ tịch Quốc hội cũng đánh giá, việc sửa đổi các luật này đi đúng hướng, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, giảm gánh nặng cho người lao động, cập nhật theo thực tiễn quản lý đất đai và kinh tế số. Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất hiện nay là tính ổn định dài hạn của chính sách và năng lực thực thi dựa trên dữ liệu.

Do đó, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, sửa đổi bổ sung luật cần ưu tiên cơ chế tự động điều chỉnh mức giảm trừ gia cảnh và hệ số thuế đất; đánh giá hiệu quả ưu đãi thuế theo định kỳ; có cơ chế liên thông dữ liệu bắt buộc giữa các cơ quan quản lý; đồng thời có công cụ chống lách thuế qua quan hệ liên kết và hành vi chia nhỏ quy mô doanh nghiệp.

"Đây là những nội dung mang tính nguyên tắc, bắt buộc phải được "đóng đinh" ngay trong luật, không giao quy định bằng nghị định", Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý.

Phát biểu kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị Chính phủ chỉ đạo Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với các cơ quan tiếp thu đầy đủ ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội, ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội và cơ quan thẩm tra để hoàn thiện dự thảo luật trình Quốc hội.