Tạo đột phá thể chế, khơi thông nguồn lực phát triển kinh tế biển xanh

VHO - Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ngày 22.9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).

Tạo không gian phát triển mới cho các ngành kinh tế biển

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp cho biết, việc sửa đổi Luật là nhiệm vụ trọng tâm nhằm khắc phục tình trạng chồng chéo, tháo gỡ vướng mắc pháp lý và tạo không gian phát triển mới cho các ngành kinh tế biển.

Đồng thời, thể chế hóa chủ trương của Trung ương về phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam.

Dự án Luật gồm 6 chương, 76 điều, trong đó tập trung vào 4 trụ cột nội dung cốt lõi và điểm mới, bao gồm:

Một là, hoàn thiện cơ chế quản lý phân bổ sử dụng không gian biển. Dự thảo quy định cụ thể về việc giao, cho thuê, đăng ký, đấu giá quyền sử dụng và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng khu vực biển.

Hai là, chuẩn hóa quyền và nghĩa vụ của người sử dụng khu vực biển. Dự thảo Luật xác lập rõ ràng các quyền chuyển nhượng, cho thuê, góp vốn, thế chấp quyền sử dụng khu vực biển cùng tài sản gắn liền; quy định về chuyển mục đích sử dụng, thu hồi, bồi thường, hỗ trợ.

Ba là, cơ chế ưu đãi đặc thù và tài chính biển xanh. Dự thảo Luật đưa ra tiêu chí miễn, giảm tiền sử dụng khu vực biển; ưu tiên tiếp cận hạ tầng, dữ liệu số, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) và tài chính biển xanh.

Bốn là, bảo vệ môi trường biển đặc thù và ứng phó sự cố. Dự thảo Luật chú trọng công tác phòng ngừa, quản lý rủi ro, giám sát cảnh báo, phục hồi sinh thái và xử lý ô nhiễm rác thải nhựa đại dương.

Đặc biệt, dự thảo bổ sung cơ chế trách nhiệm bồi thường thiệt hại do ô nhiễm dầu, hóa chất và nội luật hóa các cam kết quốc tế về bảo tồn đa dạng sinh học tại các vùng biển ngoài quyền tài phán quốc gia.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, đồng thời đánh giá cao tính hợp hiến, hợp pháp và sự tương thích của dự thảo Luật.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các quy định liên quan trực tiếp đến các Luật chuyên ngành (như quyền sử dụng khu vực biển, công trình trên biển, vùng bờ) để bảo đảm tính thống nhất tuyệt đối trong hệ thống pháp luật.

Định nghĩa rõ khái niệm "không gian biển" vào Luật 

Cho ý kiến tại Phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu lần sửa đổi này phải thể hiện được bước chuyển tư duy đột phá, từ quản lý tài nguyên đơn thuần sang mô hình quản trị biển hiện đại. Trong đó, có 4 vấn đề trụ cột cốt lõi: pháp lý, quản trị, kinh tế biển và môi trường.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị cơ quan soạn thảo rà soát, lược bỏ các quy định quá chi tiết thuộc thẩm quyền của Nghị định, Thông tư để đảm bảo tính tinh gọn của dự thảo Luật.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, việc quản lý không gian biển là nền tảng, cần giữ vững nguyên tắc quản lý đồng bộ từ cột nước, đáy biển đến lòng đất dưới đáy biển; thiết lập cơ chế xử lý chồng lấn liên ngành (dầu khí, điện gió, hàng hải, nuôi biển, quốc phòng, bảo tồn). Đồng thời, định nghĩa rõ khái niệm "không gian biển" vào Luật để đảm bảo tính thống nhất, tránh va chạm với các luật liên quan như Luật Quy hoạch, Luật Điện lực, Luật Dầu khí... Quy hoạch không gian biển quốc gia phải đóng vai trò tầng trên định hướng cho các giấy phép ngành.

Đối với các khu vực phát sinh chồng lấn giữa dầu khí, điện gió, nuôi biển, hàng hải, quốc phòng và bảo tồn, Luật cần quy định cơ chế xử lý theo 5 thứ tự ưu tiên minh bạch: Quốc phòng - an ninh; An toàn hàng hải; Hệ sinh thái nhạy cảm; Hạ tầng chiến lược; Phát triển kinh tế.

Đối với kiểm soát ô nhiễm, bảo tồn hệ sinh thái, Chủ tịch Quốc hội khẳng định, cần chuyển từ xử lý sang phòng ngừa ô nhiễm, xem sức chịu tải của môi trường biển là điều kiện pháp lý bắt buộc, không chỉ là bản đồ kỹ thuật; đẩy mạnh kiểm soát rác thải nhựa đại dương, trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất; tăng cường chính sách ưu đãi, hỗ trợ cho các dự án kinh tế biển.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, sự thành bại của dự án Luật phụ thuộc vào việc giải quyết các yêu cầu cốt lõi: Biến quyền sử dụng biển thành tài sản pháp lý sạch mà không ảnh hưởng đến chủ quyền hay môi trường; bảo đảm quy hoạch không gian biển giữ vai trò định hướng đối với các giấy phép ngành; kiên quyết xóa bỏ tình trạng "cát cứ", cắt nhỏ dữ liệu đại dương để chuyển sang cơ chế dữ liệu mở, dùng chung; quá trình phân cấp quản lý cho địa phương phải đi đôi với bảo toàn chủ quyền quốc gia, bảo vệ quyền tiếp cận biển và sinh kế hợp pháp của cộng đồng ven biển.

Phát biểu kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao công tác chuẩn bị của Chính phủ và cơ quan chủ trì thẩm tra trong việc xây dựng dự án Luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Chính phủ cần tiếp thu toàn diện ý kiến chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội và các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội để hoàn thiện dự thảo Luật. Việc sửa đổi phải thể chế hóa các nghị quyết của Đảng, tuân thủ quy định phòng chống tham nhũng, lợi ích nhóm và chỉ đưa vào luật những nội dung thuộc thẩm quyền Quốc hội. Đặc biệt, Dự thảo cần tiếp tục rà soát cơ chế quản lý tổng hợp không gian biển, quyền sử dụng khu vực biển và tính đồng bộ với hệ thống pháp luật.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường phối hợp với các cơ quan hoàn thiện hồ sơ Báo cáo Quốc hội xem xét theo đúng quy định.