Hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên dữ liệu, xác lập chủ quyền dữ liệu quốc gia

VHO - Chiều 23.9, tại Phiên họp thứ 6 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật An ninh dữ liệu.

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật An ninh dữ liệu, Thượng tướng Phạm Thế Tùng, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, việc xây dựng Luật An ninh dữ liệu nhằm thể chế hóa các chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc trên không gian mạng và phát triển kinh tế số, theo đó, xác định bảo đảm an ninh dữ liệu là yêu cầu cấp thiết, xuyên suốt quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Về cơ sở thực tiễn, quy mô dữ liệu tại Việt Nam gia tăng nhanh, trong khi việc bảo vệ còn phân tán, thiếu tiêu chuẩn thống nhất.

Nhiều hệ thống lưu trữ dữ liệu quan trọng còn phụ thuộc tiêu chuẩn mật mã quốc tế mà Việt Nam chưa hoàn toàn làm chủ, hoặc đặt tại nước ngoài; sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và máy tính lượng tử làm phát sinh rủi ro an ninh mới, trong đó có nguy cơ dữ liệu đã mã hóa bị thu thập trái phép để chờ giải mã trong tương lai.

Quy định về an ninh dữ liệu hiện nằm rải rác tại Luật Dữ liệu, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân và một số văn bản khác, chưa có quy định tập trung, thống nhất về bảo vệ dữ liệu xuyên suốt vòng đời, kiểm soát chuyển dữ liệu xuyên biên giới theo mức độ rủi ro và chế tài đủ sức răn đe.

Nhiều quốc gia, khu vực (Trung Quốc, Singapore, Liên minh châu Âu, Vương quốc Anh, Hoa Kỳ) đã ban hành khung pháp luật riêng về an ninh dữ liệu, phân loại dữ liệu theo cấp độ rủi ro; đây là kinh nghiệm được tham khảo có chọn lọc cho việc xây dựng dự thảo Luật.

Dự thảo Luật gồm 6 chính sách: Hoàn thiện thể chế quản lý tài nguyên dữ liệu, xác lập chủ quyền dữ liệu quốc gia; Bảo đảm an ninh dữ liệu theo cấp độ rủi ro, xuyên suốt vòng đời dữ liệu; Bảo đảm an ninh trong lưu trữ và chuyển giao dữ liệu xuyên biên giới; Bảo đảm an ninh dữ liệu trong nghiên cứu, phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và công nghệ mới; Bảo đảm an ninh dữ liệu trong phát triển kinh tế dữ liệu, đổi mới sáng tạo, tự chủ công nghệ; Đa dạng hóa nguồn lực tài chính, phát triển nhân lực và thúc đẩy hợp tác quốc tế về an ninh dữ liệu.

“Mục đích xây dựng Luật nhằm xác lập cơ sở pháp lý để Nhà nước quản lý, kiểm soát và bảo vệ dữ liệu phát sinh trên lãnh thổ Việt Nam hoặc liên quan đến lợi ích quốc gia; hoàn thiện pháp luật về an ninh phi truyền thống đối với dữ liệu; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân trước hành vi tấn công mạng, chiếm đoạt, làm lộ, mất dữ liệu; đồng thời tạo điều kiện phát triển kinh tế dữ liệu trên cơ sở quản lý theo mức độ rủi ro, hạn chế tối đa việc áp đặt nghĩa vụ không tương xứng đối với dữ liệu có rủi ro thấp”, Thượng tướng Phạm Thế Tùng nhấn mạnh.

Dự thảo Luật gồm 6 chương, 25 điều; quán triệt nguyên tắc quản lý theo mức độ rủi ro làm cơ sở duy nhất để phát sinh nghĩa vụ hành chính.

Dự thảo Luật không phát sinh chính sách mới ngoài 6 chính sách đã được Chính phủ thông qua tại Nghị quyết số 246/NQ-CP. Theo Chương trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội, Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI (tháng 10.2026).

Trình bày Báo cáo tóm tắt Thẩm tra sơ bộ dự án Luật An ninh dữ liệu, Thượng tướng Lê Tấn Tới, Chủ nhiệm Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nêu rõ, Thường trực Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại nhất trí về sự cần thiết ban hành Luật An ninh dữ liệu thể chế hóa kịp thời, đầy đủ các chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng về bảo đảm an ninh mạng, an ninh dữ liệu, an ninh thông tin, chuyển đổi số quốc gia và đổi mới tư duy lập pháp tại Nghị quyết Đại hội XIV và các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư; cụ thể hóa quy định tại khoản 2 Điều 14 Hiến pháp năm 2013.

Đồng thời, khắc phục tình trạng quy định phân tán, chồng chéo; chủ động kiểm soát, phòng ngừa, ứng phó nguy cơ lộ lọt, tấn công dữ liệu, đầu độc dữ liệu, nguy cơ từ điện toán lượng tử và rủi ro chuỗi cung ứng; thiết lập khung pháp lý bảo vệ tài nguyên dữ liệu quốc gia từ sớm, từ xa.

Nội dung dự thảo Luật phù hợp với Hiến pháp năm 2013 và cơ bản bảo đảm tính thống nhất trong hệ thống pháp luật. Bố cục của dự thảo Luật gồm 06 chương, 25 điều là cơ bản phù hợp.