Giữ vững vai trò tiên phong và trung tâm của ASEAN

VHO - Ngày 9.6, Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 với chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, Lấy người dân làm trung tâm” chính thức khai mạc tại Hà Nội.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Thủ tướng Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Sonexay Siphandone, Thủ tướng Vương quốc Campuchia Hun Manet, Thủ tướng Vương quốc Thái Lan Anutin Charnvirakul, Thủ tướng Cộng hoà Dân chủ Timor - Leste Kay Rala Xanana Gusmão, Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn cùng đông đảo đại biểu đã dự Phiên khai mạc.

ASEAN cần hướng tới ba tầm vóc chiến lược

Phát biểu tại Hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 (AFF 2026) mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chủ đề của Diễn đàn phản ánh những giá trị cốt lõi mà ASEAN đang theo đuổi và định hướng cho tương lai của Hiệp hội trong giai đoạn tới.

Theo Thủ tướng, trong một thế giới đang thay đổi sâu sắc, vấn đề đặt ra cho chúng ta ngày hôm nay không chỉ là ASEAN sẽ thích ứng ra sao, mà còn là ASEAN sẽ định hình như thế nào cho tương lai của chính mình trong thế kỉ 21.

Trên hành trình thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, Thủ tướng khẳng định ASEAN cần hướng tới ba tầm vóc chiến lược: không chỉ tham gia các xu thế toàn cầu mà còn góp phần định hình các xu thế đó; không chỉ là một trung tâm sản xuất mà còn là một trung tâm đổi mới sáng tạo; không chỉ là một cộng đồng các quốc gia mà còn là một cộng đồng thực sự của người dân.  

Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh, giá trị lớn nhất của ASEAN trong gần 60 năm qua là đã chứng minh cho thế giới rằng khác biệt không dẫn đến chia rẽ, thống nhất không triệt tiêu đa dạng, hội nhập không mất đi bản sắc. Giá trị lớn nhất của ASEAN trong những thập niên tới sẽ chứng minh rằng một cộng đồng đoàn kết và tự cường hoàn toàn có thể tham gia định hình tích cực cho hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực và thế giới.

Trên hành trình đó, Việt Nam cam kết mạnh mẽ tiếp tục đồng hành cùng ASEAN bằng khát vọng kiến tạo tương lai, với tất cả con tim và khối óc, bởi tương lai của Việt Nam gắn liền với tương lai của ASEAN cũng như gắn liền với hòa bình, ổn định và thịnh vượng chung của cả khu vực.

Tại phiên khai mạc Diễn đàn, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung cho biết năm 2026 đánh dấu năm thứ ba liên tiếp Việt Nam tổ chức Diễn đàn Tương lai ASEAN. Việt Nam mong muốn cùng các đối tác trong và ngoài khu vực tạo ra một không gian đối ngoại mở, nơi quy tụ trí tuệ, tầm nhìn và những sáng kiến đột phá của các nhà chính sách, học giả, doanh nghiệp, người dân ASEAN và cộng đồng quốc tế nhằm chung tay, góp sức vì một Cộng đồng ASEAN vững mạnh. 

Với chủ đề "Cùng kiến tạo tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng và Lấy người dân làm trung tâm", Diễn đàn năm nay sẽ được cấu trúc theo hướng tập trung trao đổi những vấn đề hệ trọng, bức thiết liên quan hàng đầu tới ASEAN hiện tại và tương lai.

Đặc biệt, Diễn đàn lần này không chỉ là nơi trao đổi giữa các nhà lãnh đạo, mà còn lần đầu tiên mở rộng với các cuộc họp của các chính đảng, địa phương, đại diện thanh niên và doanh nghiệp từ các nước ASEAN. 

Theo Bộ trưởng, các phiên thảo luận của diễn đàn vì vậy có thể gợi mở thêm những ý tưởng mới, qua đó kỳ vọng góp phần hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, giúp ASEAN thích ứng tốt hơn với những vấn đề mới. Một ASEAN đoàn kết, năng động và sáng tạo, lấy người dân làm trung tâm sẽ ngày càng vững mạnh hơn, giúp củng cố nguồn lực của các nước thành viên. Đó cũng là mong muốn chung của lãnh đạo và người dân ASEAN. 

Giữ vững vai trò tiên phong và vai trò trung tâm của ASEAN

Phát biểu tại Diễn đàn, bày tỏ vinh dự được tham dự AFF lần thứ 3, Thủ tướng nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào Sonexay Siphandone nhấn mạnh, thế giới đang đối mặt với những hiện thực vô cùng khắc nghiệt. Trong bối cảnh đó, AFF trở thành nền tảng vô cùng quan trọng để các nước ASEAN cùng trao đổi quan điểm và tìm ra cách thức ứng phó trước những thách thức mới nổi trong khu vực và trên thế giới.

Trong bối cảnh bất ổn và khó lường hiện nay về địa chính trị và địa kinh tế, ASEAN cần phải duy trì được sự đoàn kết và tự cường của mình, đồng thời thúc đẩy vai trò trung tâm của Hiệp hội dựa trên các nguyên tắc chung và phương cách ASEAN.

Các quốc gia thành viên cần thúc đẩy hợp tác trên mọi lĩnh vực để ứng phó với những thách thức này. Đồng thời, ASEAN cũng cần khẳng định vai trò là một nền tảng tin cậy để thúc đẩy tham vấn, hợp tác và ngoại giao phòng ngừa.

Qua đó, ASEAN có thể biến thách thức thành cơ hội và mang lại lợi ích cho mọi người dân. Nhấn mạnh đến tương lai của ASEAN, Thủ tướng Sonexay Siphandone cho rằng: "Chúng ta cần phải tiếp tục thúc đẩy các nguyên tắc chung và phương cách ASEAN, giữ vững vai trò tiên phong và vai trò trung tâm của ASEAN, đồng thời đề cao hợp tác đa phương và duy trì hòa bình, an ninh, ổn định trong khu vực".

Bên cạnh đó, cần phải củng cố tự cường toàn diện của ASEAN để ứng phó tốt hơn với các thách thức và nắm bắt cơ hội từ các xu thế mới trên toàn cầu, đặc biệt là trong kỷ nguyên mà công nghệ số và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cách con người sinh sống và làm việc, cũng như các mô hình phát triển quốc gia theo những cách chưa từng có tiền lệ.

Thủ tướng Lào khẳng định, cần tiếp tục củng cố hợp tác trong hội nhập và kết nối toàn diện trên cả đường bộ, đường biển và hàng không; đẩy mạnh xây dựng mạng lưới giao thông, logistics, kết nối hạ tầng và các hành lang kinh tế nhằm tạo thuận lợi cho thương mại, bảo đảm tính kết nối, liên thông của chuỗi cung ứng, đồng thời tăng cường giao lưu nhân dân trong khu vực.

Đồng thời, cần củng cố hợp tác nội khối để đảm bảo an ninh năng lượng bằng cách thúc đẩy quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, năng lượng sạch và các nguồn năng lượng thay thế, bao gồm thủy điện và điện gió, nhằm giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch cũng như khí đốt.

Diễn đàn phản ánh kịp thời, đúng đắn và sát với thực tiễn

Thủ tướng Vương quốc Campuchia Hun Manet nhận định chủ đề của Diễn đàn năm nay phản ánh kịp thời, đúng đắn và sát với thực tiễn. Thủ tướng Hun Manet nhấn mạnh ba vấn đề hết sức quan trọng liên quan đến hòa bình, kinh tế và người dân.

Về hòa bình, trong quá khứ, khu vực Đông Nam Á từng chứng kiến sự mất lòng tin chiến lược và nghèo đói. Thông qua đối thoại, xây dựng lòng tin và sự tôn trọng độc lập, chủ quyền, tôn trọng công việc nội bộ của nhau giữa các nước thành viên, ASEAN đã trở thành một trong những khu vực ổn định và phát triển năng động bậc nhất thế giới. 

Thủ tướng Campuchia cho rằng thông qua đối thoại, xây dựng lòng tin, tôn trọng độc lập, chủ quyền và công việc nội bộ của nhau, đồng thời giải quyết mọi vấn đề bằng các biện pháp hòa bình, ASEAN đã từng bước chuyển đổi khu vực này trở thành một trong những khu vực ổn định và phát triển năng động bậc nhất trên thế giới.

Về kinh tế, thế giới đang chứng kiến một chuỗi các cuộc khủng hoảng liên tiếp. Trên thực tế, ASEAN đang đối mặt với những cơn gió ngược, đặc biệt là đối với các quốc gia nhỏ. Đồng thời, nền kinh tế thế giới, thương mại toàn cầu, cũng như hệ thống luật lệ và trật tự quốc tế đang chứng kiến sự gia tăng căng thẳng.

Tại Diễn đàn này, ASEAN tiếp tục gìn giữ những thành quả đã dày công xây dựng trong nhiều năm qua, đặc biệt trên trụ cột kinh tế. Hướng đến tương lai, ASEAN phải cùng xây dựng cộng đồng bao trùm bền vững, tận dụng các thỏa thuận thương mại tự do, thúc đẩy hội nhập kinh tế nội khối. Thành công của ASEAN phải được đo lường bằng cuộc sống ấm no của người dân.

Về con người, Thủ tướng Campuchia nhấn mạnh thịnh vượng chỉ thực sự có giá trị khi phục vụ người dân. Tuy nhiên, thịnh vượng không phải là mục tiêu cuối cùng. Giá trị thực sự nằm ở việc làm thế nào để bảo đảm phẩm giá và sinh kế cho người dân. Những thành công của ASEAN không thể chỉ được đo lường bằng GDP hay quy mô thương mại, mà còn phải được đo lường bằng chất lượng cuộc sống, sự ấm no và hạnh phúc của người dân.

Trong nhiều thập kỷ qua, ASEAN đã giúp hàng triệu người thoát khỏi đói nghèo thông qua việc mở rộng cơ hội giáo dục, thúc đẩy kết nối, tạo việc làm, tăng cường giao lưu nhân dân và hỗ trợ sự phát triển của tầng lớp trung lưu đang ngày càng lớn mạnh.

Tuy nhiên, khi kỳ vọng của người dân ngày càng gia tăng và các thách thức trở nên phức tạp hơn, ASEAN cần phải hoạt động hiệu quả hơn để đáp ứng nhu cầu của người dân. Đồng thời, ASEAN cần tiếp tục củng cố tiến trình xây dựng Cộng đồng chung trên tất cả các trụ cột.

Theo Thủ tướng Campuchia, một lĩnh vực rất quan trọng khác là xây dựng một cộng đồng hài hòa, với sự thấu hiểu lẫn nhau giữa các quốc gia thành viên và người dân trong khu vực. Thông qua sự thấu hiểu đó, các nước trong ASEAN mới có thể vun đắp tình hữu nghị, hướng tới chung sống hòa bình và xây dựng quan hệ láng giềng tốt đẹp, qua đó tạo nên những giá trị tinh thần mang tính bao trùm và phát triển bền vững.

Mang lại lợi ích thiết thực cho người dân

Thủ tướng Vương quốc Thái Lan Anutin Charnvirakul nhấn mạnh, Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 là một nền tảng hết sức quan trọng để các nước có thể trao đổi quan điểm về tương lai chung trong khu vực ngày nay. 

Trong bối cảnh nhiều khu vực trên thế giới đang chứng kiến những thay đổi sâu sắc, ASEAN có cơ hội trở thành một trong những khu vực ổn định nhất thế giới. Khi các dòng vốn đầu tư đang tìm kiếm những điểm đến tiềm năng, ASEAN cũng có thể vươn lên trở thành một trong những khu vực phát triển năng động nhất thế giới.

Trong hơn một thập kỷ qua, ASEAN đã gặt hái nhiều thành công, và thành công đó bắt nguồn từ sự gắn kết giữa lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực. Điều này luôn là yếu tố trung tâm, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với vai trò trung tâm của ASEAN cũng như sự ổn định và thịnh vượng của khu vực.

Trong một thế giới đa chiều, giá trị của ASEAN không chỉ nằm ở quy mô, mà còn nằm ở việc duy trì lòng tin, duy trì đối thoại, và tạo ra không gian hợp tác. Vai trò trung tâm của ASEAN luôn quan trọng bởi vì điều đó cho phép khu vực có thể tham gia một cách chủ động với các đối tác, đồng thời bảo vệ lợi ích của khu vực.

Trong bối cảnh đó, Thủ tướng Thái Lan nhấn mạnh cần tiếp tục thúc đẩy ý tưởng xây dựng và củng cố cơ sở hạ tầng kết nối trong khu vực, bao gồm hợp tác với Việt Nam và các nước ASEAN, nhằm duy trì ổn định chuỗi cung ứng và giảm thiểu tác động từ các cú sốc bên ngoài. Các nhà lãnh đạo đã thảo luận sâu về an ninh lương thực và an ninh năng lượng, cũng như cách thức hỗ trợ lẫn nhau giữa các quốc gia.

"Chúng tôi cũng sẵn sàng chia sẻ và hỗ trợ năng lực, bao gồm cả nguồn cung năng lượng cho các nước láng giềng và đối tác, nhằm góp phần bảo đảm an ninh lương thực và an ninh năng lượng trong khu vực. ASEAN cần phải tập trung hơn nữa vào việc mang lại lợi ích thiết thực cho người dân của mình", Thủ tướng Thái Lan nhấn mạnh.

Thành công cuối cùng của ASEAN không nằm ở số lượng hội nghị hay số lượng tuyên bố được thông qua, mà nằm ở việc người dân có cảm thấy an toàn hay không, có cảm thấy yên tâm hay không, và có tin tưởng vào tương lai của họ hay không.

Tăng cường hợp tác, cùng nhau hướng tới tương lai

Tại Diễn đàn, Thủ tướng Cộng hoà Dân chủ Timor - Leste Kay Rala Xanana Gusmão bày tỏ rất vinh dự khi lần đầu tiên được tham dự AFF 2026.

Theo Thủ tướng, diễn đàn là cơ hội để các nhà lãnh đạo, nhà hoạch định chính sách, học giả, người dân và các đối tác trong khu vực cùng chia sẻ quan điểm về tương lai của ASEAN. Thông qua đó, các bên có thể định hướng những nỗ lực chung nhằm bảo đảm hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển bền vững trong khu vực.

Thủ tướng Kay Rala Xanana Gusmão cho rằng, chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, Thịnh vượng, Lấy người dân làm trung tâm” mang tính thời sự và có tầm quan trọng rất lớn. 

Diễn đàn diễn ra trong thời khắc mà thế giới chịu nhiều bất ổn khó lường, với xung đột và biến động về địa chính trị. Nền tảng của luật pháp quốc tế đang chịu nhiều thách thức. Đồng thời, sự phát triển nhanh chóng của khoa học, công nghệ, trí tuệ nhân tạo cũng có thể gây ra những tác động lớn đối với các nền kinh tế, với nhân loại nói chung. Trong môi trường khu vực và trên thế giới, ASEAN vẫn là chủ thể quan trọng trong việc thúc đẩy đối thoại và hợp tác trong khu vực. 

“Câu chuyện về khu vực của chúng ta - khu vực Đông Nam Á - mang đến những câu chuyện về sự đa dạng. Chúng ta nói những ngôn ngữ khác nhau, có những truyền thống khác nhau và có những kinh nghiệm, những trải nghiệm quốc gia khác nhau”, Thủ tướng Timor Leste nói thêm.

Dù vậy, ASEAN luôn cho thấy sự đa dạng có thể trở thành nguồn trí tuệ và sức mạnh của cả khu vực. Trên tinh thần đó, các quốc gia thành viên cần tăng cường hợp tác, cùng hướng tới tương lai.