Đề xuất bổ sung nguyên tắc bình đẳng giới trong Luật Phát triển công nghiệp văn hóa

VHO - Ngày 24.9, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội tổ chức cuộc họp chuyên gia về việc lồng ghép vấn đề bình đẳng giới trong dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa.

Tham dự cuộc họp có Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Trần Thị Thanh Lam, các Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội, đại diện Thường trực Hội đồng Dân tộc của Quốc hội.

Về phía đại diện Ban soạn thảo dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa có Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế - Bộ VHTTDL Lê Thị Thu Oanh; đại diện các Cục thuộc Bộ VHTTDL: Cục Nghệ thuật biểu diễn, Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và triển lãm, Cục Điện ảnh, Cục Xuất bản, in và phát hành. Cùng dự cuộc họp có đại diện Bộ Nội vụ, Bộ Tư pháp, các chuyên gia về lĩnh vực bình đẳng giới.

Luật Phát triển công nghiệp văn hóa được ban hành nhằm thể chế hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7.1.2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam.

Luật được xây dựng nhằm khơi thông nguồn lực, giải phóng sức sáng tạo, gia tăng hàm lượng văn hóa trong các sản phẩm, dịch vụ, bảo vệ thị trường nội địa và tạo đòn bẩy đưa công nghiệp văn hóa trở thành động lực tăng trưởng bứt phá của đất nước.

Dự thảo Luật tập trung giải quyết các vấn đề mang tính then chốt để thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa thông qua 6 nhóm nội dung, bao gồm: Phát triển hệ sinh thái công nghiệp văn hóa; Tài sản trí tuệ trong các ngành công nghiệp văn hóa; Nhân lực công nghiệp văn hóa; Hạ tầng công nghiệp văn hóa; Thị trường công nghiệp văn hóa; Tài chính và hỗ trợ, ưu đãi đầu tư.

Báo cáo tại cuộc họp, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ VHTTDL Lê Thị Thu Oanh cho biết, về cơ bản, các quy định trong Dự thảo Luật phù hợp với yêu cầu bảo đảm quyền bình đẳng về cơ hội, điều kiện, năng lực thụ hưởng các quyền, lợi ích của mỗi giới theo quy định của pháp luật Việt Nam và điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Dự thảo Luật không có quy định hạn chế quyền của mỗi giới, bất kỳ ai cũng có quyền bình đẳng như nhau khi thực hiện quyền và nghĩa vụ.

Tham gia đóng góp ý kiến tại cuộc họp, các đại biểu, chuyên gia nhận định, dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa là luật có vấn đề giới đặt ra rất rõ. Vì vậy, việc bảo đảm bình đẳng giới trong dự án Luật này là vấn đề rất cấp thiết.

Các quy định trong dự thảo Luật cơ bản được thiết kế theo hướng bình đẳng, không đặt ra sự phân biệt trực tiếp giữa nam và nữ.

Tuy nhiên, các chính sách hiện chủ yếu được thiết kế theo hướng trung tính về giới, trong khi chưa làm rõ phụ nữ và nam giới có thực sự có cơ hội tiếp cận và thụ hưởng các nguồn lực, chính sách và thành quả phát triển công nghiệp văn hóa như nhau hay không.

Các đại biểu nhấn mạnh, cần phân biệt rõ chính sách “trung tính về giới” và bình đẳng giới thực chất. Một quy định có thể áp dụng như nhau cho tất cả mọi người, nhưng khả năng tiếp cận và kết quả thụ hưởng trên thực tế lại có thể rất khác nhau. Điều này thể hiện đặc biệt rõ ràng trong ngành công nghiệp văn hóa.

Các ý kiến đề nghị Ban soạn thảo nhận diện vấn đề giới ở mức độ sâu sắc và ưu tiên hơn, xây dựng báo cáo đánh giá tác động giới với đầy đủ dữ liệu hơn. Các đại biểu, chuyên gia nhận định, dự thảo Luật có nhiều chính sách quan trọng về đào tạo, khoa học - công nghệ, đầu tư tài chính, phát triển thị trường và sản xuất.

Tuy nhiên, nếu không có số liệu phân tách theo giới, sẽ rất khó để trả lời các câu hỏi cơ bản như: Nam giới và nữ giới thụ hưởng các chương trình hỗ trợ ở mức độ nào? Doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ có tiếp cận được các nguồn lực hay không? Nữ nghệ sĩ, nghệ nhân, người sáng tạo có tham gia được vào các khâu tạo giá trị gia tăng hay không? Có khoảng cách giới nào phát sinh trong quá trình thực hiện chính sách hay không?

Các đại biểu cho rằng, cần đặc biệt quan tâm tới nhóm đối tượng trẻ em, người yếu thế, người dân tộc thiểu số, lao động thời vụ, lao động phi chính thức, lao động nữ trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Các chuyên gia đề xuất hoàn thiện Điều 3 (Nguyên tắc phát triển công nghiệp văn hóa) theo hướng bổ sung một khoản với nội dung: “Bảo đảm bình đẳng về cơ hội giữa phụ nữ và nam giới trong tham gia, tiếp cận các nguồn lực và thụ hưởng chính sách, thành quả phát triển công nghiệp văn hóa; không phân biệt đối xử về giới”.

Việc bổ sung nguyên tắc này nhằm bảo đảm tính thống nhất giữa dự thảo Luật Phát triển công nghiệp văn hóa với pháp luật về bình đẳng giới, đồng thời cụ thể hóa yêu cầu bình đẳng giới trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Đồng thời, đây sẽ là nguyên tắc xuyên suốt để làm căn cứ xem xét, thiết kế và tổ chức thực hiện các chính sách cụ thể của Luật, nhất là các chính sách về hỗ trợ doanh nghiệp, đào tạo, chuyển đổi số, tài chính, đầu tư, phát triển thị trường, hạ tầng và tiêu dùng sản phẩm công nghiệp văn hóa.

Các chuyên gia cũng đề xuất rà soát, bổ sung vào Điều 6 (Các hành vi bị nghiêm cấm) nhóm hành vi liên quan đến bình đẳng giới, trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và thực trạng tại Việt Nam.

Các đại biểu, chuyên gia phân tích, trong lĩnh vực công nghiệp văn hóa, bất bình đẳng giới không chỉ có thể biểu hiện ở việc đối xử khác nhau giữa phụ nữ và nam giới, mà còn có thể xuất hiện thông qua định kiến giới, dẫn đến hạn chế quyền sáng tạo, cơ hội tham gia, tiếp cận nguồn lực, đào tạo, đầu tư, thị trường hoặc cơ hội phát triển nghề nghiệp.

Mặt khác, công nghiệp văn hóa có khả năng tác động mạnh đến nhận thức xã hội và hình thành, lan tỏa các giá trị, chuẩn mực văn hóa. Vì vậy, cần quan tâm đến những sản phẩm hoặc hoạt động có nội dung cổ vũ bất bình đẳng giới, củng cố định kiến giới hoặc phân biệt đối xử về giới. 

Phát biểu kết luận, Ủy viên là đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Thanh Cầm đánh giá cao ý kiến đóng góp của các đại biểu, chuyên gia tại cuộc họp; đồng thời đề nghị Ban soạn thảo tiếp thu các góp ý, hoàn thiện dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đảm bảo các giới đều được quan tâm, bảo vệ và thụ hưởng giá trị tinh thần từ dự án Luật này.