Chủ tịch Quốc hội: Tuyệt đối không lấy lý do quản lý để phục hồi cơ chế “xin - cho“

VHO - Chiều 24.9, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Không vì cải cách thủ tục mà hạ chuẩn an toàn

Cho ý kiến thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là luật hiện hành và dự thảo Luật sửa đổi vẫn chưa làm rõ cơ chế quản lý nhà nước cũng như ranh giới trách nhiệm giữa các bộ, giữa Trung ương và địa phương.

Theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, việc kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất chỉ một đầu mối chịu trách nhiệm từ Trung ương đến địa phương là Bộ Y tế.

“Luật sửa đổi phải thể hiện thật rõ ràng: cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, cơ quan nào quyết định và khi xảy ra sự cố thì cơ quan nào phải chịu trách nhiệm đến cùng”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định việc chuyển đổi từ tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ phải là "xương sống" của Luật sửa đổi, phải quy định theo hướng chuyển từ "tiền kiểm" cơ học sang phân tích nguy cơ và "hậu kiểm" thực chất.

Cùng với đó, phải quy định rõ tiêu chí phân loại nguy cơ (ví dụ: nhóm nguy cơ cao như sữa bột trẻ em, thực phẩm chức năng... cần kiểm soát chặt; nhóm nguy cơ thấp như nông sản đóng túi... chuyển sang hậu kiểm); tuyệt đối không lấy lý do quản lý để phục hồi cơ chế "xin - cho", nhưng cũng không vì cải cách thủ tục mà hạ chuẩn an toàn.

Bên cạnh đó, công tác quản lý phải tập trung kiểm soát ngay từ gốc; công tác hậu kiểm phải thực chất và được kiểm soát chặt chẽ. Hậu kiểm thực chất là phải trực tiếp đi vào cơ sở, lấy mẫu trên thị trường, kiểm tra lịch sử tuân thủ và truy xuất nguồn gốc.

Về dữ liệu, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, một bước chuyển đổi quan trọng khác là chuyển từ kiểm tra thủ công sang quản trị bằng dữ liệu và truy xuất theo chuỗi. Dự thảo Luật quy định một chương riêng về dữ liệu là đúng hướng, nhưng phải vận hành theo nguyên tắc "Một lần khai báo, nhiều lần sử dụng".

Thông tin đã có trong hệ thống dữ liệu thì không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại, đồng thời phải bảo đảm bảo vệ bí mật kinh doanh và công thức sản phẩm.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) khi được ban hành cần phải trả lời 3 vấn đề cốt yếu: Thực phẩm đến tay người dân có an toàn hay không? Doanh nghiệp tuân thủ tốt có ít thủ tục hơn hay không? Khi xảy ra sự cố có truy được nguồn gốc, xác định được trách nhiệm và xử lý đủ nhanh hay không?

“An toàn thực phẩm không được bảo đảm bằng việc tạo ra nhiều giấy phép hơn, mà phải bằng chuẩn an toàn rõ hơn, dữ liệu tốt hơn, hậu kiểm mạnh hơn và trách nhiệm không thể né tránh”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định.  

Đề xuất rút giấy phép vĩnh viễn với tổ chức, cá nhân cố tình vi phạm an toàn thực phẩm gây hậu quả nghiêm trọng

Trước đó, trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, việc xây dựng dự án Luật nhằm kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật An toàn thực phẩm năm 2010.

Dự thảo Luật quy định chung về an toàn thực phẩm; quyền và nghĩa vụ của cơ sở kinh doanh thực phẩm; điều kiện đối với thực phẩm; điều kiện đối với cơ sở kinh doanh thực phẩm; biện pháp quản lý an toàn thực phẩm; hoạt động thử nghiệm thực phẩm, giám định phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm; truy xuất nguồn gốc về an toàn thực phẩm; thông tin, truyền thông về an toàn thực phẩm, quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm; quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Dự thảo Luật gồm 76 điều, 9 chương, bổ sung một số vấn đề như: Nguyên tắc áp dụng Luật để áp dụng trong trường hợp Luật An toàn thực phẩm và các Luật khác có xung đột pháp luật; Một số hành vi bị nghiêm cấm cho phù hợp với các văn bản pháp luật hiện hành và thực tiễn; Nghĩa vụ của doanh nghiệp khi kinh doanh theo phương thức thương mại điện tử và bổ sung điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm của các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến; Nghĩa vụ của tổ chức cá nhân cung cấp suất ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh…

Thẩm tra sơ bộ dự án luật, Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban tán thành với sự cần thiết ban hành dự án Luật.

Bà Nguyễn Thanh Hải nêu rõ, luật đã có hiệu lực thi hành hơn 15 năm, đã bộc lộ nhiều hạn chế như: mô hình quản lý bị phân tán, chồng chéo; đang có khoảng trống pháp lý trong quản lý các hình thức kinh doanh mới trên môi trường số, thương mại điện tử, giao đồ ăn trực tuyến. Đặc biệt là liên tiếp xảy ra nhiều vụ ngộ độc cũng như các vụ án, vụ việc nghiêm trọng thuộc lĩnh vực an toàn thực phẩm.

Dự thảo luật đang được người dân, cộng đồng doanh nghiệp hết sức quan tâm, kỳ vọng sẽ có những đột phá, thay đổi tích cực trong công tác đảm bảo an toàn thực phẩm.

Về quyền và nghĩa vụ bảo vệ người tiêu dùng, Thường trực Ủy ban đề nghị rà soát, bổ sung cho phép người tiêu dùng được quyền thông tin minh bạch và tiếp cận thông tin truy xuất nguồn gốc như một quyền độc lập và phải bổ sung chế tài xử lý trách nhiệm đối với chủ nền tảng số, sàn thương mại đối với các tiêu chuẩn về an toàn thực phẩm, để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Về công tác hậu kiểm và chế tài xử lý vi phạm, theo bà Hải, việc chuyển từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" dựa trên mức độ rủi ro của thực phẩm là một thay đổi lớn. Tuy nhiên, cần rà soát quy định hậu kiểm, hồ sơ để tránh làm phát sinh một hình thức tiền kiểm mới dưới danh nghĩa là hậu kiểm.

Bên cạnh đó, quy định rõ trách nhiệm bồi thường của cơ quan Nhà nước trong trường hợp việc hậu kiểm hồ sơ dẫn đến tạm dừng bán hoặc quảng cáo, nhưng kết quả kiểm nghiệm xác định doanh nghiệp không vi phạm và doanh nghiệp bị thiệt hại.

Về chế tài xử lý vi phạm, nhằm bảo vệ sức khỏe nhân dân và tăng tính răn đe trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, Thường trực Ủy ban đề nghị nghiên cứu bổ sung các chế tài nghiêm khắc hơn bên cạnh mức phạt hành chính tối đa 1,5 tỉ đồng đối với cá nhân và 3 tỉ đồng đối với tổ chức. Trong đó, có thể xem xét rút giấy phép hành nghề có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với tổ chức, cá nhân cố tình vi phạm, gây hậu quả nghiêm trọng, gây ngộ độc trên diện rộng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng.

Cùng với đó, bắt buộc công khai danh sách các tổ chức, cá nhân kinh doanh trong lĩnh vực an toàn thực phẩm trên nền tảng dữ liệu số của địa phương, của bộ, ngành... để người dân kịp thời tiếp cận thông tin cũng như huy động sức mạnh giám sát của cộng đồng.