Tạo cơ chế để nhân dân hiến kế, giám sát, phản biện và đánh giá hoạt động của cơ quan nhà nước

VHO - Tiếp tục phiên họp thứ 6, sáng 24.9, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi).

Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và vai trò làm chủ của nhân dân

Trình bày Tờ trình tóm tắt Dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Nội vụ Nguyễn Thị Hà cho biết, dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) tập trung quy phạm hóa 03 chính sách cơ bản: Bảo đảm thực hiện dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương, pháp quyền; Đa dạng hóa các hình thức thực hiện dân chủ ở cơ sở, đổi mới phương thức thực hiện thích ứng không gian số, dữ liệu mở, bảo đảm công khai, minh bạch; Hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Thứ trưởng Bộ Nội vụ nêu rõ, mục đích ban hành, quan điểm xây dựng dự thảo luật nhằm thể chế hóa kịp thời, đầy đủ, thống nhất chủ trương, quan điểm chỉ đạo của Đảng và tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện dân chủ ở cơ sở trong giai đoạn mới nhằm phát huy quyền làm chủ của nhân dân, nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về dân chủ ở cơ sở và phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".

Bên cạnh đó, bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện của Đảng, quán triệt và thể chế hóa đầy đủ các yêu cầu, nhiệm vụ, giải pháp tại Chỉ thị số 09-CT/TW, bảo đảm thực hiện dân chủ ở cơ sở gắn với xây dựng Đảng, hệ thống chính trị, xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, chính quyền địa phương 2 cấp; phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc và vai trò làm chủ của nhân dân.

Đồng thời, mở rộng dân chủ ở cơ sở phải trên nguyên tắc kết hợp dân chủ - kỷ cương - pháp quyền; xây dựng không gian dân chủ số quốc gia với các nền tảng dữ liệu và quy trình số, tạo cơ chế, điều kiện thuận lợi để nhân dân tham gia góp ý, hiến kế, giám sát, phản biện và đánh giá hoạt động của cơ quan nhà nước; hoàn thiện các mô hình thực hiện dân chủ hiệu quả gắn với tự quản, tự chủ ở cộng đồng.

Bố cục dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi) gồm 6 chương, 61 điều.

So với Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở năm 2022 (được sửa đổi bổ sung năm 2025), dự thảo Luật đã giảm số điều từ 91 điều xuống còn 61 điều (giảm 30 điều); sửa đổi theo hướng bổ sung nguyên tắc về thực hiện dân chủ ở cơ sở; việc thực hiện dân chủ trên nền tảng số, gộp một số điều có cùng nội dung điều chỉnh, giao Chính phủ quy định chi tiết.

Không làm hạn chế cơ hội tham gia của người khó tiếp cận công nghệ hoặc hạ tầng số

Trình bày Báo cáo tóm tắt ý kiến thẩm tra sơ bộ nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga cho biết, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cho rằng, các chủ trương, định hướng mới về phát huy quyền làm chủ của nhân dân, sắp xếp tổ chức bộ máy, phân cấp, phân quyền, đổi mới pháp luật, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện pháp luật về thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Qua thực tiễn thi hành, một số quy định còn vướng mắc, nhất là về trách nhiệm tiếp nhận, giải trình, phản hồi ý kiến của nhân dân.

Vì vậy, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa các chủ trương mới, khắc phục vướng mắc và hoàn thiện cơ chế thực hiện quyền làm chủ của nhân dân.

Về phạm vi sửa đổi và bố cục của dự thảo Luật, dự thảo giảm từ 91 xuống 61 điều, đồng thời bổ sung, sửa đổi các cơ chế về dân chủ trên nền tảng số, tham gia ý kiến, giám sát, Ban Thanh tra nhân dân và doanh nghiệp nhà nước.

Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị tiếp tục rà soát nội dung sửa đổi, bổ sung và các cơ chế mới, bảo đảm có cơ sở thực tiễn, đánh giá tác động, tính khả thi và phù hợp với trình tự, thủ tục rút gọn.

Về bố cục, cơ bản phù hợp; tuy nhiên, đề nghị thể hiện rõ hơn nội dung chuyển đổi số trong thực hiện dân chủ. Đối với Điều 39, đề nghị tách quy định về tổ chức, hoạt động và trách nhiệm bảo đảm hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân thành các điều tương ứng, thuận lợi cho theo dõi và áp dụng.

Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cơ bản nhất trí với đánh giá của Chính phủ. Tuy nhiên, dự án Luật liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật, đề nghị tiếp tục rà soát, phân định rõ với pháp luật chuyên ngành, nhất là về tiếp cận thông tin, kiến nghị, giám sát, Ban Thanh tra nhân dân và thực hiện dân chủ trên môi trường số; làm rõ phạm vi áp dụng, thẩm quyền, trách nhiệm và mối quan hệ giữa các cơ chế, tránh chồng chéo, quy định lại hoặc phát sinh thêm thủ tục.

Về bảo đảm thực hiện dân chủ gắn với kỷ luật, kỷ cương, pháp quyền, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát cơ bản tán thành định hướng của dự thảo, đồng thời đề nghị tập trung làm rõ một số vấn đề.

Cụ thể: Về quyền và nghĩa vụ của công dân, Cơ quan soạn thảo cần quy định rõ cơ chế phản hồi, tiếp thu, giải trình; việc chấp hành quyết định của cộng đồng phải trong phạm vi đúng thẩm quyền, đúng trình tự, thủ tục và không trái pháp luật, không hạn chế quyền kiến nghị, phản ánh.

Đối với việc lấy ý kiến nhân dân, Cơ quan soạn thảo cần làm rõ trách nhiệm của cơ quan có thẩm quyền quyết định trong tiếp thu, giải trình và phản hồi; đồng thời xác định rõ cách tính “trên 50% nhân dân” khi lấy ý kiến bằng nhiều hình thức.

Đối với quy định về thực hiện dân chủ trên nền tảng số, cần bảo đảm phương thức điện tử không làm hạn chế cơ hội tham gia của người khó tiếp cận công nghệ hoặc hạ tầng số; đồng thời làm rõ nguyên tắc kết hợp giữa trực tiếp và điện tử, nhất là trong lấy ý kiến, biểu quyết của cộng đồng dân cư, bảo đảm bình đẳng trong thực hiện quyền dân chủ.

Về phạm vi, giới hạn giám sát của nhân dân, Ủy ban Dân nguyện và Giám sát đề nghị cơ quan soạn thảo cần xác định rõ giám sát chủ yếu là theo dõi, tiếp cận thông tin, phát hiện, phản ánh, kiến nghị và theo dõi xử lý, không thay thế chức năng thanh tra, kiểm tra, điều tra, xác minh của cơ quan có thẩm quyền.

Đối với dấu hiệu vi phạm, cần quy định rõ cơ chế chuyển thông tin, trách nhiệm tiếp nhận, thời hạn xử lý và phản hồi kết quả.