Văn hóa là gốc, công nghệ là bệ đỡ

VHO - Đằng sau sự tự do của không gian mạng là những hệ lụy ngày càng rõ nét từ tin giả, nội dung độc hại và các hành vi thiếu trách nhiệm trên môi trường số. Trong bối cảnh đó, Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được Bộ VHTTDL ban hành nhằm định hướng hành vi người dùng theo các chuẩn mực văn hóa, đạo đức và pháp luật, góp phần xây dựng không gian mạng an toàn, lành mạnh.

 Khi văn hóa, công nghệ và pháp luật cùng vào cuộc

Bộ Quy tắc hướng tới 5 nhóm đối tượng gồm cá nhân; mạng xã hội và nền tảng số; nhà cung cấp dịch vụ Internet; lĩnh vực báo chí, truyền thông, quảng cáo, biểu diễn; cùng các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp. Bên cạnh việc định hướng ứng xử văn minh trên không gian mạng, Bộ Quy tắc cũng đề cao trách nhiệm của những người có ảnh hưởng trong việc lan tỏa các giá trị tích cực, góp phần hình thành và củng cố hệ giá trị quốc gia trong thời kỳ mới.

Tại Hội nghị phổ biến Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số diễn ra tại TP.HCM mới đây, ông Lê Quang Tự Do, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử cho rằng, nếu văn hóa và ý thức tự giác là nền tảng định hình hành vi thì công nghệ và pháp luật chính là công cụ bảo đảm cho sự vận hành lành mạnh của môi trường mạng.

Theo ông Lê Quang Tự Do, thời gian qua, sáng kiến danh sách trắng (white-list) và danh sách đen (black-list) đã góp phần điều hướng dòng tiền quảng cáo vào các kênh tuân thủ pháp luật, đồng thời hạn chế nguồn thu của các tài khoản đăng tải nội dung vi phạm. Cùng với đó, cơ quan quản lý đang xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về KOL, KOC và hoạt động quảng cáo trên mạng nhằm nâng cao hiệu quả giám sát bằng công nghệ.

Nhìn lại công tác quản lý thời gian qua, Cục trưởng Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử cho biết, nhiều trường hợp vi phạm đã bị xử lý nghiêm. Trong thời gian tới, việc thanh lọc môi trường mạng sẽ tiếp tục được đẩy mạnh, không chỉ đối với quảng cáo sai sự thật mà còn với các hành vi vi phạm bản quyền, sở hữu trí tuệ và những sai phạm nghiêm trọng khác.

Ở góc độ nghệ thuật, ông Nguyễn Xuân Bắc, Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn đánh giá, Bộ Quy tắc sẽ góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của nghệ sĩ và người làm nội dung trên không gian mạng. Ông kỳ vọng các giải pháp công nghệ trong tương lai có thể hỗ trợ cảnh báo sớm đối với những nội dung lệch chuẩn hoặc thông tin chưa được kiểm chứng, giúp người sáng tạo nhận diện ranh giới pháp lý và điều chỉnh hành vi kịp thời.

Chung tay “phủ xanh” không gian mạng

Tại TP.HCM, việc triển khai Bộ Quy tắc cũng đang được cụ thể hóa bằng nhiều giải pháp. Theo ông Nguyễn Ngọc Hồi, Phó Giám đốc Sở VHTT TP.HCM, thành phố sẽ đẩy mạnh phổ biến Bộ Quy tắc, đồng thời xây dựng “danh sách xanh” gồm những cá nhân có ảnh hưởng tích cực để đồng hành trong các hoạt động truyền thông, lan tỏa giá trị tốt đẹp tới cộng đồng.

Việc xây dựng môi trường số lành mạnh đang nhận được sự tham gia ngày càng rộng rãi từ doanh nghiệp công nghệ, đơn vị truyền thông và cộng đồng sáng tạo nội dung. Ông Lê Quang Tự Do cho biết, chỉ sau hai tuần phát động, sáng kiến “Chung tay xây dựng môi trường văn hóa trên mạng” đã thu hút hơn 30 tổ chức, doanh nghiệp đồng hành. Các bên cam kết lan tỏa thông tin tích cực, đấu tranh với tin giả, nội dung độc hại và tăng cường bảo vệ bản quyền số. Đại diện nhiều doanh nghiệp cho rằng, cùng với việc ngăn chặn nội dung xấu, điều quan trọng là phải gia tăng các sản phẩm có giá trị văn hóa, góp phần định hướng nhận thức và xây dựng niềm tin trong cộng đồng.

Từ góc độ kinh doanh số, bà Nguyễn Thị Trúc Phương, CEO & Founder Nina Ecom Center nhận định, livestream, video ngắn và KOL, KOC đã trở thành một phần quan trọng của nền kinh tế số. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm nội dung. Nhiều trường hợp vi phạm xuất phát từ việc thiếu hiểu biết pháp luật và kỹ năng truyền thông. Vì vậy, các chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp cho người làm nội dung số là rất cần thiết.

Trong khi đó, các tập đoàn và doanh nghiệp quảng cáo lớn cũng cam kết đưa Bộ Quy tắc vào hoạt động thực tiễn. Đại diện Unilever Việt Nam và WPP Media Việt Nam đều cho rằng, môi trường số không chỉ là không gian truyền thông mà còn là không gian văn hóa và niềm tin. Việc quảng cáo xuất hiện bên cạnh nội dung độc hại có thể làm suy giảm uy tín thương hiệu và ảnh hưởng tiêu cực đến cộng đồng. Vì vậy, các doanh nghiệp đang tăng cường áp dụng công nghệ giám sát, đồng thời ưu tiên hợp tác với các nền tảng và nhà sáng tạo nội dung tuân thủ pháp luật.

Trong một thế giới ngày càng gắn chặt với không gian số, xây dựng môi trường mạng lành mạnh không còn là nhiệm vụ của riêng cơ quan quản lý hay các nền tảng công nghệ. Đó là trách nhiệm chung của mỗi tổ chức, doanh nghiệp và người dùng. Khi những giá trị văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm, không gian mạng sẽ có thêm sức đề kháng trước tin giả, nội dung độc hại và trở thành nơi nuôi dưỡng những điều tích cực cho xã hội.