Mở rộng không gian phát triển báo chí, đơn giản hoá thủ tục hành chính

VHO - Luật Báo chí năm 2025 và các văn bản quy định chi tiết tạo thêm không gian phát triển cho báo chí trên nền tảng số, thúc đẩy chuyển đổi số; đồng thời đặt ra yêu cầu cạnh tranh công bằng và xác định rõ trách nhiệm của cơ quan báo chí đối với nội dung.

 Mở rộng không gian hoạt động của báo chí

Sáng 31.7, tại Hà Nội, Cục Báo chí (Bộ VHTTDL) tổ chức Hội nghị tập huấn triển khai Luật Báo chí và các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật.

Hội nghị được tổ chức theo hình thức kết hợp trực tiếp và trực tuyến, kết nối tới điểm cầu các Sở VHTTDL, Sở Văn hoá và Thể thao, cơ quan chủ quản và cơ quan báo chí tại khu vực miền Trung và miền Nam.

Điểm cầu Hà Nội, có gần 200 đại biểu tham dự, gồm đại diện lãnh đạo Cục Báo chí; Cục Phát thanh, Truyền hình và Thông tin điện tử, cùng đại diện các bộ, ngành, Sở VHTTDL, cơ quan chủ quản báo chí, cơ quan báo chí Trung ương và địa phương.

Tại Hội nghị, Cục trưởng Cục Báo chí Lưu Đình Phúc đã giới thiệu những nội dung chính, các điểm mới của Luật Báo chí năm 2025 và các nghị định quy định chi tiết thi hành.

Luật Báo chí năm 2025 được Quốc hội thông qua với 92,98% đại biểu có mặt tán thành, trên cơ sở tổng kết thực tiễn và tiếp thu ý kiến của các cơ quan quản lý, cơ quan báo chí và các tổ chức liên quan. Luật gồm 4 chương, 50 điều, với 4 chính sách lớn: Tăng cường công tác quản lý nhà nước về báo chí; nâng cao chất lượng đội ngũ nhà báo; phát triển kinh tế báo chí và hoạt động báo chí trên không gian mạng.

Theo ông Lưu Đình Phúc, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, mạng xã hội, các nền tảng xuyên biên giới và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi sâu sắc môi trường truyền thông. Phương thức sản xuất, phân phối nội dung cũng như thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng đã có nhiều thay đổi, đặt báo chí trước yêu cầu phải đổi mới để tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt, định hướng thông tin.

Nếu trước đây công chúng chủ yếu tiếp nhận những nội dung do cơ quan báo chí cung cấp trên báo in, phát thanh, truyền hình hoặc báo điện tử thì hiện nay họ có nhiều quyền lựa chọn hơn. Người đọc có thể tiếp cận tin tức qua mạng xã hội, nền tảng số, các nhà sáng tạo nội dung và nhiều loại hình truyền thông khác nhau.

Trong bối cảnh đó, báo chí không chỉ cạnh tranh về tốc độ mà còn phải cạnh tranh về chất lượng, độ tin cậy, phương thức thể hiện và khả năng đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng. Pháp luật về báo chí vì vậy vừa phải tạo không gian phát triển mới, vừa thiết lập cơ chế quản lý phù hợp với môi trường số.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là Luật Báo chí năm 2025 đã xác lập rõ hoạt động của cơ quan báo chí trên không gian mạng. Theo đó, không gian mạng không chỉ là nơi đăng lại tác phẩm báo chí mà còn trở thành môi trường hoạt động chính thức của báo chí.

Kênh nội dung của cơ quan báo chí trên nền tảng số được xác định là sản phẩm báo chí và được bảo vệ theo quy định của pháp luật. Đây là cơ sở để các cơ quan báo chí mở rộng khả năng phân phối nội dung, tiếp cận công chúng tại những nền tảng mà người sử dụng đang hiện diện.

Khi mở kênh trên mạng xã hội hoặc nền tảng số, cơ quan báo chí phải thông báo với cơ quan quản lý nhà nước và sử dụng dấu hiệu nhận biết thống nhất. Quy định này giúp công chúng xác định được đâu là kênh chính thức của cơ quan báo chí, đồng thời góp phần hạn chế tình trạng giả mạo hoặc lợi dụng danh nghĩa báo chí để cung cấp thông tin sai lệch.

Việc xác lập địa vị pháp lý cho hoạt động báo chí trên nền tảng số cũng đồng nghĩa cơ quan báo chí phải thực hiện đầy đủ các quy định về nội dung, bản quyền, lưu trữ và trách nhiệm pháp lý. Không gian hoạt động được mở rộng nhưng trách nhiệm của cơ quan báo chí không vì thế mà giảm đi.

Luật Báo chí năm 2025 cũng tạo cơ sở để cơ quan báo chí phát triển từ một kênh cung cấp thông tin thành nền tảng truyền thông số, có thể tích hợp các dịch vụ trực tuyến theo quy định của pháp luật.

Điều này mở ra khả năng phát triển mô hình báo chí đa dịch vụ, giúp cơ quan báo chí tăng trải nghiệm cho người sử dụng, đa dạng hóa sản phẩm và từng bước hình thành thêm các nguồn thu phù hợp với môi trường số.

Tuy nhiên, nội dung báo chí phải được phân biệt rõ với quảng cáo, hoạt động thương mại và nội dung dịch vụ trên giao diện. Việc phân định nhằm giúp công chúng nhận biết rõ tính chất từng loại nội dung, bảo đảm tính minh bạch trong quá trình cơ quan báo chí mở rộng mô hình hoạt động.

Nền tảng số phải bảo đảm cạnh tranh công bằng

Một trong những nội dung được Cục trưởng Cục Báo chí Lưu Đình Phúc đặc biệt nhấn mạnh là việc hình thành hệ sinh thái nền tảng số báo chí quốc gia.

Theo Nghị định số 237/2026/NĐ-CP ngày 26.6.2026 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Báo chí, nền tảng số báo chí quốc gia được hình thành từ các nền tảng thành phần về truyền hình số, phát thanh số và báo chí điện tử.

Các nền tảng thành phần này do Đài Truyền hình Việt Nam, Đài Tiếng nói Việt Nam và Báo Nhân Dân xây dựng, vận hành. Tuy nhiên, ông Lưu Đình Phúc lưu ý đây không phải những nền tảng chỉ phục vụ ba cơ quan trên mà là hạ tầng dùng chung của báo chí cả nước.

Các cơ quan báo chí có quyền tham gia, đưa nội dung lên nền tảng và được bảo đảm các điều kiện vận hành theo quy định. Một cơ quan báo chí có thể tham gia những nền tảng phù hợp với loại hình và nhu cầu phân phối nội dung của mình.

Nội dung của từng cơ quan báo chí vẫn được tổ chức độc lập, trong khi hạ tầng công nghệ được sử dụng chung. Cách thức này được kỳ vọng giúp giảm tình trạng đầu tư trùng lặp, nhất là đối với những cơ quan báo chí chưa có điều kiện tự xây dựng hệ thống công nghệ lớn.

Thay vì mỗi cơ quan phải đầu tư riêng toàn bộ hạ tầng lưu trữ, xử lý và phân phối nội dung, nền tảng dùng chung có thể hỗ trợ các đơn vị tiếp cận công nghệ, tăng năng lực phân phối sản phẩm báo chí và mở rộng phạm vi phục vụ công chúng.

Việc hình thành nền tảng số báo chí quốc gia còn góp phần tăng khả năng kết nối, khai thác dữ liệu báo chí, từng bước xây dựng hạ tầng truyền thông số quốc gia, nâng cao khả năng cạnh tranh và bảo đảm chủ quyền thông tin trên không gian mạng.

Theo ông Lưu Đình Phúc, khi báo chí chính thống hiện diện mạnh mẽ hơn trên các nền tảng số, thông tin tích cực, chính xác và có kiểm chứng sẽ có thêm điều kiện tiếp cận công chúng. Qua đó, báo chí có thể tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt thông tin trong môi trường truyền thông có sự cạnh tranh ngày càng lớn.

Tuy nhiên, khi nhiều cơ quan báo chí cùng tham gia trên một nền tảng, yêu cầu đặt ra là phải bảo đảm cạnh tranh công bằng. Đơn vị xây dựng, vận hành nền tảng không được lợi dụng vai trò của mình để ưu tiên nội dung của chính đơn vị, hạn chế khả năng tiếp cận hoặc đẩy nội dung của các cơ quan báo chí khác xuống vị trí bất lợi.

Cơ chế vận hành và phân phối nội dung phải minh bạch. Thuật toán không được sử dụng như một công cụ tạo lợi thế không công bằng cho đơn vị vận hành nền tảng.

Những nội dung có chất lượng và được công chúng quan tâm phải được phân phối dựa trên các tiêu chí khách quan. Việc cơ quan nào trực tiếp xây dựng hoặc vận hành nền tảng không thể trở thành căn cứ để nội dung của cơ quan đó luôn được ưu tiên hơn sản phẩm của các đơn vị khác.

Yêu cầu cạnh tranh công bằng không chỉ liên quan đến quyền lợi của các cơ quan báo chí tham gia mà còn bảo đảm công chúng có khả năng tiếp cận nguồn thông tin đa dạng, tránh để việc phân phối nội dung bị chi phối bởi lợi ích riêng của đơn vị vận hành.

Một điểm mới khác là mở rộng phạm vi liên kết trong hoạt động báo chí. Quy định này tạo điều kiện để cơ quan báo chí huy động nguồn lực xã hội, hợp tác với các doanh nghiệp công nghệ, truyền thông và những đối tác có năng lực trong sản xuất, phân phối nội dung.

Đối với các cơ quan báo chí chưa có đủ nguồn lực tài chính và công nghệ, hoạt động liên kết có thể hỗ trợ xây dựng, vận hành kênh nội dung trên nền tảng số, mở rộng khả năng tiếp cận công chúng và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Tuy nhiên, mở rộng liên kết phải đi cùng với quản trị rủi ro. Cơ quan báo chí không được giao khoán toàn bộ hoạt động sản xuất nội dung, buông lỏng khâu biên tập hoặc để đối tác tự quyết định những vấn đề thuộc trách nhiệm của báo chí.

Quy trình liên kết phải xác định rõ trách nhiệm của từng bên, từ tổ chức sản xuất, kiểm chứng nguồn tin, biên tập, xuất bản đến xử lý những vấn đề phát sinh. Hợp đồng liên kết phải làm rõ nội dung hợp tác, bản quyền, phạm vi sử dụng sản phẩm, thời hạn liên kết và trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.

Sản phẩm do đối tác tham gia thực hiện vẫn phải trải qua quy trình kiểm soát nội dung của cơ quan báo chí trước khi xuất bản hoặc phát sóng.

Ông Lưu Đình Phúc nhấn mạnh, dù đối tác tham gia sản xuất nội dung, hỗ trợ công nghệ hay vận hành kỹ thuật, cơ quan báo chí vẫn là chủ thể chịu trách nhiệm cuối cùng về sản phẩm báo chí. Việc liên kết có thể giúp huy động thêm nguồn lực nhưng không đồng nghĩa với chuyển giao trách nhiệm pháp lý và trách nhiệm xã hội của cơ quan báo chí.

Luật Báo chí năm 2025 cũng bước đầu thiết lập khung pháp lý đối với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động báo chí. Theo ông Lưu Đình Phúc, AI là công cụ hỗ trợ, không thay thế trách nhiệm nghề nghiệp của nhà báo và trách nhiệm pháp lý của cơ quan báo chí.

Cơ quan báo chí phải xây dựng quy chế sử dụng AI; kiểm chứng nội dung do AI tạo ra hoặc hỗ trợ tạo ra và có dấu hiệu nhận biết đối với những sản phẩm có khả năng khiến công chúng nhầm lẫn về tính xác thực. Cơ quan báo chí và người thực hiện vẫn phải chịu trách nhiệm về nội dung đã công bố, không thể lấy lý do sai sót do công nghệ để loại trừ trách nhiệm.

Liên quan đến phát ngôn và cung cấp thông tin cho báo chí, Nghị định số 244/2026/NĐ-CP ngày 26.6.2026 của Chính phủ thể hiện sự chuyển đổi từ cung cấp thông tin khi có yêu cầu sang chủ động phát ngôn, công khai và minh bạch thông tin.

Theo quy định, khi xảy ra sự kiện, vấn đề quan trọng có tác động lớn trong xã hội hoặc xuất hiện nhiều ý kiến không thống nhất, người phát ngôn phải cung cấp thông tin ban đầu cho báo chí chậm nhất trong 24 giờ kể từ thời điểm cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, xử lý hoặc xác định vụ việc có tác động, nguy cơ tác động đến dư luận xã hội.

Việc chủ động cung cấp thông tin nhằm kịp thời cảnh báo, định hướng dư luận, hạn chế khủng hoảng truyền thông và sự lan truyền của thông tin sai lệch. Đồng thời, quy định này xác lập rõ hơn trách nhiệm của cơ quan hành chính nhà nước trong việc cung cấp nguồn thông tin chính thống cho báo chí.

Cơ quan báo chí đăng, phát đúng nội dung do người phát ngôn của cơ quan hành chính nhà nước cung cấp thì không phải chịu trách nhiệm về nội dung thông tin đó. Tuy nhiên, báo chí phải phản ánh trung thực, khách quan, đầy đủ; ghi rõ người phát ngôn và cơ quan cung cấp thông tin, không làm thay đổi bản chất của thông tin gốc.

Cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính

Tại Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Báo chí Mai Hương Giang đã thông tin một số nội dung của các Thông tư số 13/2026/TT-BVHTTDL, 19/2026/TT-BVHTTDL và 20/2026/TT-BVHTTDL; trong đó, nhấn mạnh việc đơn giản hóa hồ sơ, cắt giảm thời gian giải quyết thủ tục hành chính và đẩy mạnh thực hiện thủ tục trên môi trường điện tử trong lĩnh vực báo chí.

Theo bà Mai Hương Giang, Thông tư số 20/2026/TT-BVHTTDL quy định 29 thủ tục hành chính, gồm 18 thủ tục thực hiện ở cấp trung ương và 11 thủ tục được phân cấp cho địa phương. Cơ quan, tổ chức có thể nộp hồ sơ và nhận kết quả trực tiếp tại Bộ phận Một cửa, qua dịch vụ bưu chính hoặc trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia, ứng dụng định danh quốc gia.

So với quy định trước đây chỉ tiếp nhận hồ sơ trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính, việc bổ sung hình thức trực tuyến tạo thuận lợi hơn cho cơ quan, tổ chức khi thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực báo chí.

Thông tư phân chia các thủ tục thành ba nhóm, gồm: cấp giấy phép; sửa đổi, bổ sung nội dung ghi trong giấy phép; chấp thuận bằng văn bản khi thay đổi một số nội dung liên quan đến giấy phép.

Các thủ tục này bao gồm cấp giấy phép hoạt động báo chí in, báo chí điện tử, phát thanh, truyền hình; xuất bản thêm ấn phẩm báo chí, phụ trương; mở chuyên trang của báo chí điện tử; sản xuất kênh chương trình phát thanh, truyền hình trong nước; biên tập kênh chương trình nước ngoài trên dịch vụ phát thanh, truyền hình trả tiền; xuất bản bản tin, đặc san.

Theo Cục Báo chí, thành phần hồ sơ được cắt giảm, đồng thời hướng dẫn cụ thể trong các mẫu đề án, tờ khai để cơ quan, tổ chức thuận lợi khi thực hiện. Thời gian giải quyết thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ cũng được rà soát, cắt giảm 50% so với trước đây.

Cụ thể, thời hạn kiểm tra tính đầy đủ, chính xác của hồ sơ cấp phép hoạt động báo chí là bảy ngày làm việc. Đối với hồ sơ cấp phép xuất bản bản tin, đặc san; sửa đổi, bổ sung giấy phép hoặc đề nghị chấp thuận thay đổi nội dung liên quan đến giấy phép, thời hạn kiểm tra là năm ngày làm việc.

Nếu hết thời hạn trên mà cơ quan cấp phép không có văn bản yêu cầu bổ sung, hoàn thiện thì hồ sơ được coi là đã tiếp nhận chính thức. Trước đây, thời hạn kiểm tra tính hợp lệ của hồ sơ là 15 ngày và được áp dụng chung cho các loại hồ sơ.

Thời gian cấp giấy phép hoạt động báo chí in, báo chí điện tử được giảm từ 90 ngày xuống còn 45 ngày kể từ ngày hồ sơ được tiếp nhận chính thức. Thời gian giải quyết thủ tục cấp giấy phép mở chuyên trang của báo chí điện tử giảm từ 30 ngày xuống còn 12 ngày làm việc.

Đối với trường hợp thay đổi tên cơ quan chủ quản, tên cơ quan báo chí, tên ấn phẩm, tôn chỉ, mục đích hoặc tên miền của báo điện tử, Cục Báo chí giải quyết việc sửa đổi, bổ sung giấy phép trong bảy ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận chính thức.

Trường hợp thay đổi địa điểm trụ sở chính, thư điện tử, thời gian phát hành hoặc đơn vị cung cấp dịch vụ kết nối Internet, cơ quan báo chí không phải thực hiện thủ tục sửa đổi, bổ sung giấy phép mà chỉ cần gửi thông báo bằng văn bản đến Cục Báo chí và UBND cấp tỉnh đối với cơ quan báo chí địa phương, chậm nhất năm ngày kể từ ngày có sự thay đổi.

Thông tư cũng đẩy mạnh phân cấp cho địa phương, nhất là trong lĩnh vực báo chí in và báo chí điện tử. Trong số 11 thủ tục được phân cấp cho địa phương, có chín thủ tục thuộc lĩnh vực báo chí in và báo chí điện tử.

Trong khuôn khổ Hội nghị, đại diện Cục Báo chí cùng các đại biểu tại điểm cầu trực tiếp và trực tuyến đã trao đổi, thảo luận, giải đáp những vướng mắc liên quan đến việc áp dụng Luật Báo chí và các văn bản quy định chi tiết thi hành, góp phần thống nhất cách hiểu và tổ chức thực hiện trong thực tiễn.