Liệu báo chí đã trở thành “tin cũ”?

VHO - Đó là tiêu đề bài viết của Tổng Biên tập UNESCO Courier, bà Agnès Bardon, mở đầu số báo tháng 7 - 9.2026 với chủ đề “Liệu báo chí đã trở thành “tin cũ”? (Is journalism old news?).

Trong bài viết của mình, tác giả đặt vấn đề: “Ở thời điểm mà bất kỳ ai cũng có thể xuất bản, bình luận và chia sẻ nội dung, ý tưởng về một thế giới không còn cần đến những “người trung gian” như báo chí có thể trở nên hấp dẫn”. Đồng thời, tác giả thẳng thắn bày tỏ: “Đó là một nhận định dễ gây ngộ nhận”.

Lý do? Theo Tổng Biên tập UNESCO Courier, việc thông tin xuất hiện ngày càng nhiều không đồng nghĩa với việc chất lượng hay độ chính xác của thông tin cũng được bảo đảm. Mạng xã hội và các nền tảng số mang đến những cơ hội chưa từng có để ghi nhận các sự kiện theo thời gian thực, tiếp cận những nhóm công chúng mới và khuếch đại tiếng nói của các cộng đồng vốn ít được lắng nghe. Song, chúng cũng đặt ra những thách thức lớn đối với chất lượng thông tin và sự phát triển bền vững của báo chí.

Dẫn chứng trong những cuộc xung đột và các sự kiện chính trị lớn gần đây, bà Agnès Bardon cho rằng, sự lan truyền với quy mô lớn của thông tin sai lệch đã cho thấy ranh giới giữa thông tin và sự thao túng mong manh đến mức nào. Sự xuất hiện của các nội dung do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra cùng những deepfake - hình ảnh, âm thanh hoặc video giả mạo gán cho các nhân vật công chúng những phát ngôn chưa từng tồn tại - đang thử thách khả năng nhận diện sự thật của toàn xã hội.

“Thách thức ngày nay không còn đơn thuần là tạo ra thông tin, hay thậm chí là tiếp cận thông tin. Điều cấp thiết hơn là phải củng cố tư duy phản biện, để có thể phân biệt đúng - sai, điều cốt lõi - điều vụn vặt, sự thật - ý kiến. Đó cũng chính là vai trò của báo chí: Điều tra, kiểm chứng và đặt thông tin vào đúng bối cảnh. Nhưng để thực hiện được sứ mệnh ấy, các cơ quan báo chí cần có đủ nguồn lực”, Tổng Biên tập UNESCO Courier nhận định.

Nhưng liệu các cơ quan báo chí có đủ nguồn lực, một khi, vẫn theo bà Agnès Bardon, “trong bối cảnh doanh thu quảng cáo suy giảm, lượng độc giả ngày càng thu hẹp và niềm tin của công chúng đối với truyền thông đối mặt với nhiều thách thức, không ít tòa soạn đang phải vật lộn để tồn tại. Cùng với đó là những mối đe dọa trực tiếp nhằm vào những người làm báo. Ở nhiều nơi trên thế giới, các nhà báo vẫn bị sát hại, đe dọa, truy tố vô căn cứ hoặc trở thành nạn nhân của bạo lực”.

Nhận định và những lập luận trên đây của Tổng Biên tập UNESCO Courier có phần hợp lý. Đúng là báo chí ngày càng đối mặt với nhiều thách thức. Ngoài vấn đề “đầu tiên - tiền đầu” thì phải chịu áp lực lớn trước mạng xã hội và AI. Nhưng “cái khó ló cái khôn”. Cái “khôn” của báo chí ngoài vấn đề đổi mới hình thức, ứng dụng công nghệ thì vấn đề cốt lõi nhất vẫn là nội dung. Hay nói cách khác, đấy là vấn đề bản chất muôn thủa của báo chí: Kiểm chứng - Sự thật - Niềm tin.

Đó cũng chính là sự khác nhau cơ bản về chất giữa báo chí với mạng xã hội, kể cả AI. Cũng là thông tin, nhưng mạng xã hội và báo chí chạy trên hai đường ray khác nhau. Mục đích cũng khác nhau. Và trong một rừng tin giả trên mạng xã hội, độc giả sực tỉnh, buộc phải quay lại, vin vào báo chí chính thống. Đó cũng là lý do vì sao báo chí, cho dù đôi lúc “tin cũ”, vẫn luôn tồn tại và cần thiết.