Đẩy mạnh truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan

VHO - Truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc nâng cao nhận thức, thúc đẩy tuân thủ pháp luật, bảo vệ thành quả sáng tạo và phát triển thị trường văn hóa lành mạnh.

Tại Hội nghị cung cấp thông tin cho báo chí về công tác nhân quyền và thông tin đối ngoại tháng 5.2026 diễn ra vào sáng 21.5, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả (Bộ VHTTDL) Lê Minh Tuấn cho biết, hiện nay công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo ngày càng được nhận diện là một động lực quan trọng của phát triển bền vững, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển con người, quảng bá hình ảnh quốc gia và nâng cao vị thế Việt Nam trên phạm vi quốc tế.

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, nền tảng phân phối nội dung trực tuyến, mạng xã hội và các mô hình kinh doanh dựa trên tài sản trí tuệ đang tạo ra nhiều cơ hội mới cho các ngành công nghiệp văn hóa, nghệ thuật, giải trí, nội dung số, điện ảnh, âm nhạc, game, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa.

Ông Lê Minh Tuấn cho rằng bên cạnh cơ hội phát triển, công nghiệp văn hóa cũng đang đứng trước nhiều thách thức.

Nếu áp dụng quyền tác giả, quyền liên quan quá cứng nhắc và chỉ quan tâm đến lợi ích của các tổ chức, cá nhân hưởng quyền mà không quan tâm đến quyền được sáng tạo các sản phẩm công nghiệp văn hóa của những nghệ sĩ trẻ, quyền hưởng thụ sản phẩm công nghiệp văn hóa của công chúng thì mục tiêu thúc đẩy phát triển công nghiệp văn hóa sẽ khó đạt được. Khi đó, các tác phẩm văn hóa, nghệ thuật cũng sẽ không có điều kiện để lan tỏa rộng rãi đến công chúng trong nước và quốc tế.

Vì vậy, theo Phó Cục trưởng Lê Minh Tuấn, truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan cần được triển khai một cách chủ động, bài bản, có trọng tâm, trọng điểm.

Công tác truyền thông không chỉ dừng lại ở việc đưa tin sự kiện, mà còn phải góp phần định hướng nhận thức xã hội, thúc đẩy hành vi tôn trọng bản quyền, tiêu dùng hợp pháp và phát triển thị trường văn hóa minh bạch, bền vững. Đồng thời, cần đảm bảo hài hòa lợi ích giữa chủ thể quyền và chủ thể sáng tạo cũng như công chúng.

Để đạt được những mục tiêu này, công tác truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan cần bảo đảm sự hài hòa giữa tôn trọng quyền và khuyến khích sáng tạo; đồng thời cổ vũ các nhà sáng tạo trẻ, cân bằng lợi ích giữa bên nắm quyền, bên nhận quyền và công chúng - những người thụ hưởng sản phẩm công nghiệp văn hóa. Mục tiêu cao nhất là thúc đẩy sự phát triển, lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam tới công chúng trong nước và quốc tế.

Những nội dung trọng tâm cần truyền thông

Cũng tại Hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Bản quyền tác giả Lê Minh Tuấn đã gợi mở những nội dung trọng tâm trong công tác truyền thông về công nghiệp văn hóa, quyền tác giả và quyền liên quan.

Thứ nhất, cần nhấn mạnh đến truyền thông về chủ trương, chính sách phát triển công nghiệp văn hóa. Một trong những nội dung quan trọng là tuyên truyền, phổ biến các chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa và kinh tế sáng tạo.

Nội dung truyền thông cần làm rõ định hướng coi công nghiệp văn hóa là trụ cột của phát triển bền vững, là động lực phát triển kinh tế của đất nước và từng địa phương. 

Bên cạnh đó, báo chí cần tập trung phân tích vai trò của công nghiệp văn hóa trong tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, phát triển con người, quảng bá hình ảnh đất nước và khẳng định thương hiệu Việt Nam trên trường quốc tế.

Đồng thời, cần giới thiệu nội dung của một số văn bản đặc biệt quan trọng quyết định đến việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa trong giai đoạn mới.

Thứ hai là truyền thông về phát triển sản phẩm, thị trường và thương mại hóa tài sản trí tuệ. Công nghiệp văn hóa chỉ có thể phát triển bền vững khi sản phẩm sáng tạo được bảo hộ, khai thác và thương mại hóa hiệu quả.

Do đó, truyền thông cần làm rõ chuỗi giá trị của sản phẩm công nghiệp văn hóa, từ sáng tạo, sản xuất, phân phối, truyền thông, khai thác thương mại đến mở rộng sản phẩm phái sinh.

Thứ ba là truyền thông về chuyển đổi số và công nghệ trong công nghiệp văn hóa. Chuyển đổi số đang làm thay đổi căn bản phương thức sáng tạo, sản xuất, lưu trữ, phân phối và tiêu dùng sản phẩm văn hóa.

Các nền tảng OTT, mạng xã hội, streaming, nền tảng nội dung số, thương mại điện tử và các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, blockchain đang tạo ra không gian phát triển mới cho công nghiệp văn hóa.

Thứ tư là truyền thông theo lĩnh vực công nghiệp văn hóa trọng điểm. Hoạt động truyền thông cần tập trung vào các lĩnh vực trọng điểm gồm: điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, phần mềm và trò chơi giải trí, quảng cáo, thủ công mỹ nghệ và du lịch văn hóa.

Thứ năm là truyền thông về pháp luật quyền tác giả, quyền liên quan. Quyền tác giả, quyền liên quan là nền tảng pháp lý quan trọng để bảo vệ thành quả sáng tạo và tạo nguồn thu hợp pháp cho chủ thể quyền.

Truyền thông cần phân tích rõ các quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan; quyền và nghĩa vụ của tác giả, chủ sở hữu quyền; quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng; các hành vi xâm phạm và chế tài xử lý.

Đặc biệt, nội dung cần được quan tâm là những điểm mới của luật sở hữu trí tuệ, nhất là trong bối cảnh tác phẩm, cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình hoặc đối tượng quyền liên quan có thể được tạo ra, hỗ trợ hoặc khai thác bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Truyền thông cần diễn giải chính xác, dễ hiểu, tránh cách tiếp cận kỹ thuật quá phức tạp, giúp công chúng hiểu đúng về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý trong môi trường sáng tạo mới.

Cuối cùng là truyền thông về thực thi quyền tác giả, quyền liên quan, trong đó có các vụ việc vi phạm điển hình, kết quả thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, cũng như các biện pháp bảo vệ quyền trên môi trường số. 

Việc công khai, truyền thông phù hợp các vụ việc xử lý vi phạm có ý nghĩa cảnh báo xã hội, nâng cao ý thức chấp hành pháp luật và góp phần xây dựng môi trường sáng tạo lành mạnh.

Ngoài ra, truyền thông cũng cần lan tỏa các mô hình tích cực về tác giả, nghệ sĩ tích cực bảo vệ quyền; doanh nghiệp sử dụng nội dung hợp pháp, nền tảng số hợp tác bảo vệ bản quyền; tổ chức trung gian thực hiện tốt việc cấp phép, thu và phân phối tiền bản quyền.

Cách tiếp cận tích cực này giúp hình thành văn hóa tôn trọng bản quyền, thay vì chỉ nhìn bản quyền như một nghĩa vụ pháp lý.