Xây khu đô thị mới, đừng quên xây không gian tri thức

VHO - Hiện nay, rất nhiều khu đô thị mới, chung cư mới và khu dân cư mới được xây dựng với hệ thống hạ tầng kỹ thuật và tiện ích khá đầy đủ như trung tâm thương mại, siêu thị, công viên, sân thể thao, bể bơi hay khu vui chơi. Tuy nhiên, có một không gian vô cùng quan trọng cho sự phát triển trí tuệ và văn hóa của cộng đồng lại thường bị bỏ quên, đó là thư viện, phòng đọc sách và tủ sách cộng đồng.

Đây là một vấn đề rất đáng quan tâm và cần được nghiên cứu để đưa vào quy hoạch đô thị trong tương lai.

Từ trước đến nay, khi nói đến hạ tầng, chúng ta thường nghĩ đến đường sá, điện, nước, viễn thông, trường học hay bệnh viện. Nhưng một đô thị văn minh không chỉ cần hạ tầng kỹ thuật mà còn cần hạ tầng văn hóa. Thư viện chính là một trong những thiết chế văn hóa cơ bản nhất.

Một thư viện cộng đồng không chỉ là nơi lưu giữ sách mà còn là không gian học tập suốt đời, nơi gặp gỡ và trao đổi tri thức, nơi nuôi dưỡng thói quen đọc sách, nơi trẻ em hình thành nhân cách, người lớn tiếp cận kiến thức mới và người cao tuổi tiếp tục học tập, chia sẻ kinh nghiệm sống.

Trong thời đại chuyển đổi số, khi con người có thể tiếp cận vô vàn thông tin trên internet, vai trò của thư viện càng trở nên quan trọng hơn. Thư viện không chỉ cung cấp tri thức mà còn giúp con người lựa chọn những tri thức đúng đắn, có giá trị và đáng tin cậy.

Theo TS Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Công ty Sách Thái Hà, đã đến lúc cần nghiên cứu để đưa nội dung xây dựng thư viện cộng đồng, phòng đọc sách và tủ sách cộng đồng vào các quy định pháp luật.

Tương tự như việc quy định tỷ lệ cây xanh, diện tích công viên, trường học, bãi đỗ xe hay các công trình công cộng khác, các khu đô thị mới cũng cần được yêu cầu bố trí không gian dành cho thư viện và phòng đọc.

Cụ thể, mỗi khu dân cư từ 1.000 người trở lên cần có ít nhất một thư viện hoặc phòng đọc cộng đồng. Các khu chung cư cần có góc đọc sách hoặc thư viện nhỏ phục vụ cư dân.

Mỗi xã, phường cần có thư viện cộng đồng hoặc không gian đọc sách mở cho người dân. Các nhà văn hóa, trung tâm sinh hoạt cộng đồng cũng cần được tích hợp thêm tủ sách hoặc thư viện phục vụ học tập suốt đời.

Nếu chúng ta có thể dành hàng nghìn mét vuông cho các tiện ích thương mại thì việc dành vài chục hoặc vài trăm mét vuông cho tri thức là hoàn toàn khả thi.

Đầu tư cho thư viện thực chất là đầu tư cho tương lai. Một khu đô thị có thể rất hiện đại về kiến trúc, nhưng nếu thiếu không gian học tập và đọc sách thì sẽ khó trở thành một cộng đồng phát triển bền vững. Điều làm nên giá trị lâu dài của một đô thị không chỉ là những tòa nhà cao tầng mà còn là chất lượng con người sống trong đó.

Sách góp phần hình thành những con người có tri thức, có văn hóa, có trách nhiệm xã hội và có năng lực học tập suốt đời.

Một đứa trẻ lớn lên trong khu dân cư có thư viện sẽ có nhiều cơ hội tiếp cận sách hơn. Một gia đình có thói quen đến thư viện vào cuối tuần sẽ có thêm thời gian gắn kết. Một cộng đồng có không gian đọc sách sẽ có thêm cơ hội chia sẻ tri thức và lan tỏa những giá trị tốt đẹp.

Trong khi chờ đợi các chính sách và quy định cụ thể hơn, nhiều tổ chức xã hội và doanh nghiệp đã chủ động hành động. Thái Hà Books hiện đang triển khai mô hình ATM Tủ sách Khuyến đọc tại 135 địa điểm trên cả nước.

Không phải tất cả các điểm đều thành công, nhưng nhiều nơi đã và đang mang lại hiệu quả tích cực, điển hình như Đại học Y Hà Nội và Bệnh viện Đại học Y Hà Nội.

Mô hình này hướng tới việc đưa sách đến gần hơn với cộng đồng, giúp người dân dễ dàng tiếp cận tri thức ngay tại nơi mình sinh sống, học tập và làm việc.

Mỗi tủ sách, mỗi góc đọc sách không chỉ là nơi cho mượn sách mà còn là điểm kết nối những người yêu sách, góp phần xây dựng văn hóa đọc ngay từ cơ sở.

"Tôi tin rằng nếu mỗi khu dân cư, mỗi chung cư, mỗi xã, phường đều có một góc đọc sách hoặc một thư viện cộng đồng, chúng ta sẽ tạo nên một mạng lưới tri thức rộng khắp cả nước", TS Nguyễn Mạnh Hùng tin tưởng.

Một đất nước muốn phát triển bền vững cần xây dựng được xã hội học tập. Một xã hội học tập cần có văn hóa đọc. Và văn hóa đọc chỉ có thể phát triển mạnh mẽ khi người dân được tiếp cận sách một cách thuận tiện, thường xuyên và bình đẳng.

Vì vậy, TS Nguyễn Mạnh Hùng mong muốn các cơ quan quản lý nhà nước, các nhà làm luật, các nhà quy hoạch đô thị và các doanh nghiệp bất động sản cùng quan tâm hơn đến việc xây dựng thư viện, phòng đọc và tủ sách cộng đồng trong các khu đô thị mới. Hãy coi thư viện là một phần không thể thiếu của hạ tầng đô thị hiện đại.

Bởi xây dựng một tòa nhà chỉ mất vài năm, nhưng xây dựng một thế hệ ham đọc sách, yêu tri thức và có năng lực học tập suốt đời là công việc của nhiều thập kỷ. Và muốn làm được điều đó, chúng ta cần bắt đầu từ những thư viện nhỏ ngay trong chính nơi mình đang sống càng sớm càng tốt.