NXB Trẻ tái bản “Tầm nguyên từ điển” nhân kỷ niệm 45 năm thành lập

VHO - Nhân dịp kỷ niệm 45 năm thành lập (24.3.1981 - 24.3.2026), Nhà xuất bản (NXB) Trẻ chính thức tái bản cuốn “Tầm nguyên từ điển” của học giả Lê Văn Hòe. Đây là ấn phẩm góp phần kết nối tri thức ngôn ngữ truyền thống với hiện đại và tôn vinh những giá trị văn hóa bền vững của dân tộc.

Cuốn từ điển này là tâm huyết của học giả Lê Văn Hòe - bút danh là Vân Hạc (1911-1968). Ông là một nhà văn, nhà giáo và nhà nghiên cứu lịch sử uy tín. Bắt đầu học Hán văn từ năm 6 tuổi, ông sớm bộc lộ tài năng thiên bẩm khi xuất bản sách giáo khoa ngay từ năm 16 tuổi.

Trong suốt cuộc đời hoạt động, ông luôn đau đáu với việc bảo tồn vốn cổ của cha ông. Tầm nguyên từ điển được ông thực hiện và Quốc Học Thư Xã ấn hành lần đầu từ năm 1942, đã từng nhận được sự tán dương nồng nhiệt từ những tên tuổi lớn như nhà giáo Trần Trọng Kim.

Với mỗi mục từ, học giả Lê Văn Hòe không chỉ giải nghĩa bề mặt mà còn truy đến tận gốc rễ, lấy dẫn chứng từ thi văn cổ để độc giả có thể hiểu một cách tường tận và thấu đáo nhất những lớp lang văn hóa ẩn sau mỗi chữ cái.

Điển hình như từ “cậu ấm”, vốn dĩ chữ “ấm” mang nghĩa là bóng cây, chỉ việc con cái quan lại ngày trước nhờ bóng mát công trạng của cha ông mà được hưởng lộc. Hay từ “ả đào” thực chất có nguồn gốc từ thời vua Trần Nhân Tông với ý nghĩa nguyên sơ là con gái hát tuồng Bàn Đào.

Tất cả những lời giải mã thú vị này đều được tập hợp trong Tầm nguyên từ điển, một công trình biên khảo công phu nhằm truy tìm nguồn gốc của các từ ngữ, cụm từ và điển cố văn học. 

Đối với Vân Hạc Lê Văn Hòe, việc kê cứu căn nguyên tiếng Việt - Hán và các điển cố không chỉ là đam mê cá nhân mà còn là phận sự của những người cầm bút biết lo nghĩ cho tương lai quốc học và quốc văn nước nhà.

Giữa dòng chảy hối hả của thời đại số khi ý nghĩa câu nói thường chỉ nằm trên mặt chữ, sự trở lại của một cuốn sách quý như Tầm nguyên từ điển giúp chúng ta sống lại lối nói chữ, dùng điển cố tinh tế như thời Lục Vân Tiên hay Truyện Kiều.

Đây không chỉ là một cuốn từ điển tra cứu thông thường mà còn là nhịp cầu nối liền quá khứ và hiện tại, giúp thế hệ trẻ hôm nay thêm trân trọng và tự hào về sự phong phú, tinh tế của tiếng nước mình.

Việc ra mắt Tầm nguyên từ điển lần này cũng là dấu ấn đặc biệt trong hành trình 45 năm phát triển của Nhà xuất bản Trẻ. Từ một đơn vị chỉ phát hành khoảng 30 tựa sách trong năm đầu tiên, đến nay đơn vị đã cung cấp hơn 1.000 đầu sách mới và tái bản mỗi năm với hàng triệu bản in phục vụ đa dạng đối tượng độc giả.