Nhà thơ Hữu Thỉnh ra mắt tiểu thuyết “Thép dưới cỏ”, tái hiện trận đánh Làng Vây bằng góc nhìn văn học

VHO - Nhà thơ Hữu Thỉnh vừa chính thức ra mắt độc giả tiểu thuyết đầu tay mang tên “Thép dưới cỏ”, lấy chất liệu từ sự kiện Tà Mây - Làng Vây năm 1968. Tác phẩm là món quà tri ân những người lính đã hy sinh, các cựu chiến binh và thương, bệnh binh từng có một thời thanh xuân "hoa lửa" vì Tổ quốc.

Theo nhà thơ Hữu Thỉnh, ngay sau khi chiến dịch Tà Mây - Làng Vây kết thúc năm 1968, Binh chủng Tăng - Thiết giáp đã tổ chức một trại sáng tác với sự tham gia của năm tác giả gồm Long Minh, Hoàng Đông, Văn Kha, Trần Khôi và Hữu Thỉnh.

Các tác giả được tiếp cận nguồn tư liệu từ đoàn cán bộ, chiến sĩ Tiểu đoàn 198 vừa từ miền Nam trở ra. Mỗi người đảm nhận viết về một đơn vị hoặc một cá nhân trong đoàn.

Sau khoảng một tháng hoàn thành bản thảo, cơ quan chính trị tổ chức đọc và lấy ý kiến tập thể. Dù từng bài viết đều được đánh giá hay, chất lượng, nhưng khi ghép lại thành một cuốn sách lại thiếu một người biên tập thống nhất nội dung. Vì vậy, công trình này cuối cùng không được xuất bản.

Gần 60 năm sau, khi nhìn lại sự kiện Tà Mây - Làng Vây, nhà thơ cho rằng bối cảnh lịch sử, cách tiếp cận và nhu cầu tiếp nhận của bạn đọc đã thay đổi.

Nếu trước đây người đọc chủ yếu quan tâm đến diễn biến trận đánh thì hôm nay họ còn muốn hiểu những bí mật phía sau sự kiện, cũng như số phận của những con người đã làm nên lịch sử sau chiến tranh.

Nhà thơ Thỉnh cho biết ông không còn lưu giữ bất kỳ trang bản thảo nào của lần sáng tác năm 1968 và cũng không còn nhớ đầy đủ những gì mình từng viết. Vì vậy, Thép dưới cỏ được bắt đầu lại hoàn toàn từ đầu.

Điểm tựa để tác giả xây dựng tác phẩm là cuốn Lịch sử Binh chủng Tăng - Thiết giáp. Trong tài liệu này, sự kiện Tà Mây - Làng Vây chỉ được trình bày trong chưa đầy năm trang đánh máy. Nhà thơ xem đó như một "cái khung" để phát triển trí tưởng tượng và hư cấu văn học.

Theo tác giả, một số nguyên mẫu được văn học hóa nhằm làm nổi bật dấu ấn lịch sử, trong khi phần lớn sự kiện và nhân vật là sản phẩm của sáng tạo nghệ thuật. Vì vậy, Thép dưới cỏ viết về Làng Vây nhưng là "Làng Vây của văn học", không phải bản sao của lịch sử.

"Tôi đã dốc vào đây tất cả tình cảm của tôi sau 13 năm sống và phục vụ trong Binh chủng Tăng - Thiết giáp, và xem đây là cách để trả món nợ lớn đối với cái nôi đã nuôi dưỡng tôi trưởng thành", nhà thơ Hữu Thỉnh chia sẻ.

Giới thiệu về tác phẩm, Đại tá Nguyễn Văn Sáu, Phó Giám đốc - Phó Tổng Biên tập Nhà xuất bản Quân đội nhân dân, cho biết Thép dưới cỏ là tiểu thuyết lấy chất liệu từ trận đánh Làng Vây nhưng không quá lệ thuộc vào diễn biến hay kết quả của trận đánh.

Theo Đại tá Nguyễn Văn Sáu, tác giả cũng không bị giới hạn bởi góc nhìn của nhân vật "Tôi" trong truyện mà mở rộng không gian, bối cảnh, đi sâu khai thác tâm trạng, tính cách và cách ứng xử của các nhân vật ở cả hai phía ta và địch, qua đó tạo nên chiều sâu cho tác phẩm.

Có thể thấy, Thép dưới cỏ ghi lại những ký ức của chính nhà thơ Hữu Thỉnh - người từng trực tiếp tham gia trận đánh hiệp đồng binh chủng đầu tiên của bộ đội Tăng thiết giáp tại Làng Vây ngày 7.2.1968.

Trong sự nghiệp sáng tác, nhà thơ Hữu Thỉnh đã ghi dấu ấn với thơ trữ tình, trường ca và phê bình văn học. Tuy nhiên, tiểu thuyết là một thử nghiệm mới, giúp ông chuyển tải khối lượng vốn sống phong phú được tích lũy từ những năm tháng tuổi trẻ.

Năm 2024, nhà thơ ra mắt trường ca Giao hưởng Điện Biên gồm 21 chương và 5 phần, nhân kỷ niệm 70 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ.

Sau đó, tác phẩm được trao Giải A Văn học nghệ thuật, báo chí về đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng giai đoạn 2020-2025 do Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam tổ chức.

Sinh năm 1942 tại Vĩnh Phúc, nhà thơ Hữu Thỉnh tốt nghiệp Trường Viết văn Nguyễn Du khóa đầu.

Ông từng tham gia Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam từ khóa III đến khóa VIII, giữ cương vị Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam bốn nhiệm kỳ liên tiếp (2000-2020), đồng thời từng là Đại biểu Quốc hội khóa X, XI và Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam.

Ông sở hữu gần 20 tập thơ, trong đó bài thơ Sang thu là tác phẩm nổi tiếng, được đưa vào chương trình Ngữ văn phổ thông.

Ở thể loại trường ca, ông có các tác phẩm tiêu biểu như Đường tới thành phố (1979), Trường ca biển (1994), Sức bền của đất (2004), Trăng Tân Trào (2016) và Giao hưởng Điện Biên (2024).

Với Thép dưới cỏ, nhà thơ Hữu Thỉnh lần đầu bước sang địa hạt tiểu thuyết, tiếp tục khai thác đề tài chiến tranh cách mạng bằng một hình thức biểu đạt mới, dựa trên ký ức, trải nghiệm của người trong cuộc kết hợp với hư cấu văn học.