Hoàn thiện quy định về nội dung quản lý và chính sách của nhà nước đối với hoạt động xuất bản

VHO - Ngày 11.7, tại trụ sở các cơ quan của Quốc hội, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đã họp mở rộng thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản. Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh chủ trì cuộc họp.

Thúc đẩy hoạt động xuất bản phát triển nhanh và bền vững

Trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Luật, Thứ trưởng Bộ VHTTDL Phan Tâm nêu rõ cơ sở chính trị, pháp lý và cơ sở thực tiễn của việc cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản.

Theo đó, Tờ trình nhấn mạnh việc sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản được đặt ra trên cơ sở các chủ trương, đường lối của Đảng về hoàn thiện thể chế, phát triển văn hóa, công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động xuất bản; đồng thời, nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật sau khi Quốc hội ban hành nhiều luật mới, đáp ứng yêu cầu thực hiện các cam kết quốc tế và các chiến lược, chương trình phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Bên cạnh đó, sau hơn 12 năm thi hành, Luật Xuất bản 2012 đã bộc lộ một số hạn chế, bất cập.

Ngành xuất bản, in, phát hành là một trong 10 trụ cột của công nghiệp văn hóa quốc gia; mục tiêu đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đòi hỏi sửa đổi, bổ sung Luật Xuất bản để thúc đẩy hoạt động xuất bản phát triển nhanh và bền vững.

Về bố cục, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung nội dung 27/54 điều (bảo đảm việc sửa đổi, bổ sung nội dung không quá 50% tổng số điều theo quy định tại khoản 4 Điều 8 Luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật), bãi bỏ 3 điều (Điều 15, Điều 37 và Điều 41).

Nội dung cơ bản của dự thảo Luật theo nguyên tắc “6 rõ”, tập trung vào các nhóm nội dung quan trọng sau: 

Thứ nhất, hoàn thiện quy định về nội dung quản lý và chính sách của nhà nước đối với hoạt động xuất bản (Điều 6, Điều 7).

Thứ hai, hoàn thiện quy định phòng chống xâm phạm bản quyền, đặc biệt là các hành vi xâm phạm bản quyền trên không gian mạng, tạo động lực phát triển hoạt động xuất bản (Điều 10, Điều 40, Điều 45).

Thứ ba, hoàn thiện các quy định về tổ chức hoạt động, liên kết của nhà xuất bản (Điều 12, Điều 17, Điều 23).

Thứ tư, hoàn thiện các quy định về xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử, đẩy mạnh chuyển đổi số (Điều 45, Điều 50).

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Đặng Xuân Phương cho biết, Thường trực Ủy ban nhận thấy hồ sơ dự án Luật đã được chuẩn bị đầy đủ theo quy định Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Tuy nhiên, vẫn còn một số nội dung cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung để đảm bảo tính bao quát.

Cụ thể, về phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, một số nội dung như: Quản lý nhà nước về hoạt động xuất bản, hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng vẫn chưa được xác định tại Điều 1 dự thảo Luật.

Bên cạnh đó, cơ quan chủ trì soạn thảo cần tiếp tục rà soát theo hướng bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối mới của Đảng liên quan đến lĩnh vực xuất bản, nhằm bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật.

Đồng thời, rà soát và cập nhật kết quả đối chiếu với các luật mới ban hành gần đây như: Luật Báo chí, Luật Quảng cáo, Luật Thương mại điện tử và các quy định về Trí tuệ nhân tạo (AI), các luật về thuế, tài chính để đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất.

Về điều kiện nhân lực, tài chính để đảm bảo thi hành, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục đánh giá tác động rõ hơn về dự kiến nguồn kinh phí thực hiện và tác động đối với ngân sách nhà nước sau khi Luật được ban hành.

Liên quan đến các nội dung cơ bản của dự thảo Luật, về chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành với ba nhóm chính sách đối với hoạt động xuất bản.

Tuy nhiên đề nghị bổ sung thêm 1 nhóm chính sách về phát triển nguồn nhân lực: “bảo đảm cho ngành xuất bản có đội ngũ cán bộ, biên tập viên, chuyên gia công nghệ, nhà quản trị giỏi đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên mới” theo quan điểm chỉ đạo trong Chỉ thị 04-CT/TW về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới".

Có chính sách xứng tầm phát triển văn hóa đọc trong bối cảnh công nghệ số

Cho ý kiến tại cuộc họp, các đại biểu cho rằng đây là thời điểm cần sửa đổi toàn diện Luật Xuất bản năm 2012 để thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối mới của Đảng liên quan đến lĩnh vực xuất bản, trong đó có Chỉ thị số 04-CT/TW về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới".

Các ý kiến cũng bày tỏ ủng hộ việc mở rộng nội dung quảng cáo thương mại trên xuất bản phẩm để giúp nhà xuất bản có thêm nguồn thu trong bối cảnh lượng phát hành sách in đang giảm mạnh.

Tuy nhiên, việc quảng cáo trên sách in cần quy định một tỷ lệ phần trăm trang in hợp lý; giới hạn ở một số thể loại sách và không áp dụng đối với sách chính trị, pháp luật, sách giáo khoa. Nội dung quảng cáo cũng phải đảm bảo liên quan đến nội dung chính của cuốn sách.

Có ý kiến đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục làm rõ cơ chế “hậu kiểm” trong phát hành xuất bản phẩm, đặc biệt đối với hoạt động phát hành trên không gian mạng và các sàn thương mại điện tử để đấu tranh, phòng, chống phát hành xuất bản phẩm lậu.

Đồng thời, có biện pháp quản lý hiệu quả đối với xuất bản phẩm nhập khẩu nhằm đảm bảo quyền tiếp cận tri thức của người dân đi đôi với bảo vệ an ninh văn hóa, tư tưởng và lợi ích, chủ quyền quốc gia.

Nhấn mạnh phát triển văn hóa đọc rất quan trọng, các đại biểu cũng nhận thấy nội dung này tại dự thảo Luật mới tập trung vào đối tượng, trong khi chính sách phải là trọng tâm. Do đó, đề nghị có những chính sách ưu tiên xứng tầm liên quan đến sản phẩm, không gian... để phát triển văn hóa đọc trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh như hiện nay.

Cũng có ý kiến cho rằng chính sách phát triển văn hóa đọc là cần thiết, nhưng cân nhắc việc quy định bố trí quỹ đất phát triển không gian văn hóa đọc để tránh trục lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện.

Nhận thấy chế độ đãi ngộ hiện nay chưa đủ sức thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực biên tập chuyên sâu và xuất bản số, các đại biểu nhấn mạnh đây là nội dung quan trọng và đề nghị bổ sung chính sách đặc thù đối với biên tập viên xuất bản, cùng với đó, hoàn thiện điều kiện cấp chứng chỉ hành nghề biên tập viên, hoàn thiện khung pháp lý đối với xuất bản số.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu tối đa các ý kiến góp ý của đại biểu, đặc biệt đối với những chính sách mới, bảo đảm sự thống nhất giữa các cơ quan trong quá trình xây dựng hồ sơ.

Đồng thời, cần nghiên cứu, rà soát kỹ các luật liên quan, tránh chồng chéo, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, Chỉ thị số 04-CT/TW về “Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới" và chủ trương, đường lối mới của Đảng liên quan đến lĩnh vực xuất bản để thể chế hóa đầy đủ, phù hợp với thực tiễn.

Bên cạnh đó việc rà soát, sửa đổi các quy định cần quán triệt tinh thần đổi mới trong công tác xây dựng pháp luật, các chính sách của Nhà nước cần được quy định theo hướng khái quát, tránh quy định quá chi tiết.

Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cũng yêu cầu cơ quan chủ trì soạn thảo khẩn trương phối hợp với các cơ quan liên quan hoàn thiện hồ sơ, báo cáo giải trình tiếp thu bảo đảm đầy đủ điều kiện, chất lượng trước khi trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét.

Bên cạnh đó lưu ý đối với Báo cáo thẩm tra, cần thể hiện rõ quan điểm của Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội đối với từng nhóm vấn đề, từng nội dung cụ thể để làm cơ sở cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.