Giữ hồn Việt qua từng câu chữ: Ra mắt sách “Thành ngữ, tục ngữ, ca dao Việt Nam” dành cho người nước ngoài

VHO - Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam vừa giới thiệu tới bạn đọc cuốn "Thành ngữ, tục ngữ, ca dao Việt Nam (Sách dùng cho người nước ngoài)" – một ấn phẩm mới nhằm hỗ trợ người học tiếng Việt tiếp cận kho tàng ngôn ngữ dân gian một cách hệ thống, chuẩn mực và giàu tính ứng dụng. Đây không chỉ là cuốn sách ngôn ngữ, mà còn là cánh cửa mở ra thế giới văn hóa Việt qua những lời ăn tiếng nói đã được đúc kết qua nhiều thế hệ.

Trong tiếng Việt, thành ngữ, tục ngữ và ca dao luôn được xem là lớp trầm tích văn hóa, lưu giữ kinh nghiệm sống, những chuẩn mực ứng xử, nếp nghĩ và vẻ đẹp tâm hồn người Việt.

Từ mong muốn giúp người nước ngoài “hiểu đúng – dùng đúng – cảm đúng” những giá trị ấy, nhóm tác giả gồm Nguyễn Thị Thanh Xuân (Chủ biên), Lưu Huyền Trang (Đồng chủ biên), Nguyễn Thị Hương Châu, Trịnh Thu Giang và Vũ Xuân Lê đã xây dựng nên một giáo trình công phu, kết tinh từ thực tiễn giảng dạy tại các trường đại học chuyên ngành Việt Nam học và tiếng Việt.

Điểm nổi bật của cuốn sách nằm ở cách tổ chức khoa học và gần gũi. Thay vì trình bày rời rạc, nội dung được chia theo các chủ đề quen thuộc với đời sống như thời tiết, lao động – sản xuất, ứng xử – giao tiếp, tình cảm gia đình, tình yêu đôi lứa… Mỗi bài học có cấu trúc rõ ràng: phần giới thiệu kiến thức cơ bản, hệ thống ví dụ tiêu biểu, câu hỏi thảo luận – bài tập thực hành và bài đọc tham khảo mở rộng. Cách thiết kế này giúp người học không chỉ nắm khái niệm mà còn tự tin vận dụng vào giao tiếp hàng ngày.

Ở phần thành ngữ, người học được tiếp cận những câu ngắn gọn, giàu hình ảnh và hàm ý, chẳng hạn lên thác xuống ghềnh để chỉ sự gian nan, hay khẩu Phật tâm xà nhấn mạnh sự trái ngược giữa lời nói và lòng người. Việc phân tích sắc thái biểu cảm giúp người học tránh hiểu lầm, sử dụng phù hợp ngữ cảnh – vốn là điều khó với người mới học tiếng Việt.

Phần tục ngữ được trình bày như “trí khôn dân gian” kết tinh qua thời gian. Những câu như Ăn cây nào rào cây ấy, Mật ngọt chết ruồi hay Uống nước nhớ nguồn được diễn giải theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng, giúp người học hiểu sâu nội hàm văn hóa chứ không chỉ ghi nhớ mặt chữ.

Với ca dao, sách mở ra một thế giới mềm mại, giàu cảm xúc – nơi người Việt gửi gắm tình yêu quê hương, gia đình và thân phận. Những câu quen thuộc như:

Công cha như núi Thái Sơn

Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra

hay lời than thân:

Thân em như giếng giữa đàng

Người khôn rửa mặt, người phàm rửa chân

được giới thiệu cùng phân tích về biểu tượng, thể thơ, giọng điệu – giúp người học cảm nhận được hồn cốt của văn học dân gian Việt Nam.

Một điểm cộng đáng chú ý là hệ thống từ vựng – thuật ngữ được đặt cuối bài, hỗ trợ người học ghi nhớ theo cụm chủ đề. Nhờ đó, cuốn sách vừa là giáo trình, vừa là tài liệu tra cứu hữu ích.

Có thể nói, bằng cách tiếp cận mạch lạc và chú trọng ứng dụng, Thành ngữ, tục ngữ, ca dao Việt Nam (Sách dùng cho người nước ngoài) đã làm trọn vai trò “bắc cầu” giữa người học và văn hóa Việt. Mỗi câu nói, mỗi hình ảnh được đưa vào sách không chỉ để học, mà còn để cảm – để thấy được nét đẹp mộc mạc, sâu sắc và nhân văn trong lời ăn tiếng nói của người Việt.

Trong bối cảnh tiếng Việt ngày càng được nhiều người trên thế giới quan tâm, sự ra đời của cuốn sách càng có ý nghĩa đặc biệt. Đây là nỗ lực góp phần quảng bá văn hóa Việt Nam một cách chân thực và sinh động, bằng chính những giá trị dân gian đã nuôi dưỡng tâm hồn dân tộc qua bao thế hệ.